తిరుమల ఆలయ చరిత్ర

కలియుగంలో భక్తుల కొంగుబంగారమై కోరికలు తీర్చే ఆపద్మోక్షుడు శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి. కలియుగ ప్రత్యక్ష దైవంగా పిలవబడే ఆయనను ఒక్కసారి స్మరించినా చాలు చేసిన పాపాలన్నీ పటాపంచలవుతాయని, స్వామి నామం ఒక్కసారి జపించినా చాలు అని భక్తుల విశ్వాసం. శ్రీనివాసుని మహిమలను అన్నమయ్య, త్యాగయ్య, వేంగమాంబ వంటి వారు తమ కీర్తనల ద్వారా లోకానికి తెలియజేశారు. పరమ పావనమైన తిరుమల చరిత్ర గురించి, వెంకటేశ్వర స్వామి వారి గురించి తెలుసుకుందాం.

శ్రీ వెంకటేశ్వర స్వామి ఆలయం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని చిత్తూరు జిల్లా తిరుపతిలో కొలువై ఉంది. ఆంధ్రులకే కాదు, భారతదేశంలోని సకల జనావళికి ఆరాధ్య దైవంగా వెలసి ఉన్నారు. ఉత్తర భారతదేశంలో బాలాజీగా, దక్షిణాదిలో శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామిగా ప్రసిద్ధి. కలియుగంలో భక్తులను రక్షించడానికి సాక్షాత్తు వైకుంఠవాసుడైన శ్రీ మహావిష్ణువు శ్రీ వేంకటేశ్వరుడిగా తిరుమల కొండలపై వెలిశారని పురాణం చెబుతుంది.

“వేం” అంటే పాపాలు, “కట” అంటే తొలగించు. భక్తుల పాపాలను తొలగించే దేవుడిగా వెంకటేశ్వర నామం ప్రసిద్ధి చెందింది. మానవులకు పరమ పవిత్రమైన 108 దివ్యదేశాలలో తిరుమల ఒకటి. తిరుమలలో రోజుకు 50 వేల నుంచి లక్ష మంది వరకు యాత్రికులు దర్శనం చేసుకుంటారు. వార్షిక బ్రహ్మోత్సవం వంటి ప్రత్యేక సందర్భాల్లో ఈ సంఖ్య 5 లక్షల వరకు ఉంటుంది. దేశంలోనే కాదు ప్రపంచవ్యాప్తంగా శ్రీవారి భక్తులు స్వామి సన్నిధికి చేరుకుని తమ కోరికలు నెరవేర్చాలని ప్రార్థిస్తారు. విరాళాల పరంగా తిరుమల ప్రపంచంలోనే అత్యంత సంపన్నమైన ఆలయాలలో ఒకటి. ఈ ఆలయాన్ని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వ నియంత్రణలో ఉన్న తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానం నిర్వహిస్తుంది.

తిరుమల కొండలు సముద్ర మట్టానికి 853 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్నాయి. ఈ కొండల శ్రేణిలో గల ఏడు శిఖరాలలో ఏడవ శిఖరం వెంకటాద్రి. స్థలపురాణం ప్రకారం వెంకటాద్రికి సమానమైన స్థానం బ్రహ్మాండంలో మరొకటి లేదని చెప్పబడింది.

కలియుగంలో త్రిమూర్తులలో ఎవరు గొప్పవారో తెలుసుకోవడానికి ఋషులు నారదుని సలహా మేరకు భృగు మహర్షిని త్రిమూర్తుల వద్దకు పంపారు. భృగు మహర్షి బ్రహ్మ, శివులను దర్శించి తరువాత విష్ణుమూర్తి వద్దకు వెళ్లి ఆయనను పరీక్షించడానికి ఛాతిపై తన్నాడు. విష్ణుమూర్తి కోపపడకుండా ఋషి పాదాలను మర్దన చేసి క్షమాపణ చెప్పాడు. లక్ష్మీదేవి దీనిని అవమానంగా భావించి భూమిపై కొల్హాపూర్‌కు వెళ్లింది. ఆమెను వెతుక్కుంటూ విష్ణుమూర్తి శ్రీనివాసునిగా మానవ రూపం ధరించి తిరుమల కొండలకు చేరుకుని ధ్యానం చేయడం ప్రారంభించాడు.

శివుడు, బ్రహ్మ ఆవు-దూడల రూపంలో వచ్చి తిరుమల ప్రాంతాన్ని పాలించే రాజుకు అప్పగించారని కథనం. ఆవు మేతకు వెళ్లినప్పుడు శ్రీనివాసునికి పాలు ఇచ్చేది. ఒకరోజు ఆవుల కాపరి కర్రతో కొట్టడానికి ప్రయత్నించగా శ్రీనివాసునికి గాయమైంది. ఆగ్రహించిన శ్రీనివాసుడు రాజును శపించాడని చెబుతారు.

ఆకాశరాజు తన కుమార్తె పద్మావతిని శ్రీనివాసునితో వివాహం చేయమని నిర్ణయించాడు. నీలా అనే గంధర్వ కన్య స్వామివారి తలపై గాయాన్ని గమనించి తన జుట్టును సమర్పించింది. అప్పటి నుంచి భక్తులు తలనీలాలు సమర్పించే ఆచారం ప్రారంభమైందని విశ్వాసం.

పూర్వజన్మలో కృష్ణుని పెంపుడు తల్లి యశోద, ఈ జన్మలో తన కుమారుడి వివాహాన్ని చూడాలని కోరుకుందని కథనం. ఆకాశరాజు యజ్ఞం చేయగా బంగారు కమలంలో పద్మావతి జన్మించింది. వేటలో ఉన్నప్పుడు శ్రీనివాసుడు పద్మావతిని గమనించి ప్రేమించాడు. తరువాత వకుళాదేవి మధ్యవర్తిత్వంతో వివాహం నిర్ణయమైంది.

వివాహ ఖర్చుల కోసం శ్రీనివాసుడు కుబేరుని వద్ద నుండి ధనం తీసుకున్నాడని, భక్తులు సమర్పించే హుండీ కానుకలతో ఆ అప్పు తీర్చుతానని చెప్పాడని పురాణం చెబుతుంది. వివాహం అనంతరం శ్రీనివాసుడు, పద్మావతి తిరుమలలో నివసించారు.

తరువాత లక్ష్మీదేవి తిరిగి వచ్చి శ్రీనివాసుని ప్రశ్నించగా, కలియుగంలో మానవజాతి కష్టాలను నివారించడానికి తాను ఇక్కడే ఉండాలని నిర్ణయించుకున్నట్టు తెలిపారు. లక్ష్మీదేవి, పద్మావతి ఇద్దరూ స్వామివారి సన్నిధిలో స్థానం పొందారు.

తిరుమల ఆలయంలోని ఆనందనిలయాన్ని తొండమాన్ చక్రవర్తి నిర్మించాడని ప్రతీతి. తొండమాన్ చక్రవర్తి ఆకాశరాజు సోదరుడు. ఒకరోజు కలలో విష్ణుమూర్తి దర్శనమిచ్చి పూర్వజన్మలో నీ పేరు రంగదాసు, ఇప్పుడు నిన్ను మహారాజుగా చేసి నా సేవకు నియమించానని చెప్పాడని కథనం.

నేను వెంకటేశ్వరునిగా శేషాచలం పైన స్థిరనివాసం ఏర్పరచుకున్నాను. అవతారంలో కొండమీద ఉంటాను కనుక నువ్వు నాకోసం ఒక ఆలయాన్ని నిర్మించాలి. స్వామి పక్కనే ఆలయం నిర్మాణం చేయాలి. అక్కడ నువ్వు వెంటనే ఆలయాన్ని కట్టించు అన్నాడు. సంతోషంతో స్వామి ఒక్క మాట సెలవిచ్చారు. తమ్ముడు కోరిన విధంగా తక్షణమే చేయాలని అన్నారు.

అంతటితో తొండమానుడికి మెలకువ వచ్చింది. అది కేవలం కలగా అనిపించలేదు. వెంకటేశ్వరుడు స్వయంగా చెప్పిన భావన కలిగింది. సంతోషంతో మురిసిపోయాడు. శ్రీనివాసుని కోసం ఆలయ నిర్మాణం చేయాలని తొండమానుడు వెంటనే విశ్వకర్మను రప్పించాడు. మంచి ముహూర్తం చూసి పునాదులు వేయించాడు. తొండమానుడు అనుకున్నట్టుగానే కాలంలోనే దేవాలయ నిర్మాణం పూర్తయింది. విశాలమైన పాఠశాల, అందమైన గోశాల, గజశాల, అశ్వశాల, బంగారు బావి, మండపాలు, గోపురం ఇలా అనేక గదులతో ఆలయం నిర్మితమైంది. గుడిని చేరడానికి మార్గం సుఖంగా ఉండేందుకు రెండు వైపులా దారులు ఏర్పరిచారు. సోపానాలు నిర్మించారు. మార్గమధ్యంలో అక్కడక్కడ మండపాలు నిర్మించారు.

ఈ వర్తమానాన్ని సవివరంగా ముల్లోకాలకు తెలియపరచగా బ్రహ్మ, మహేశ్వరుడు ఇతర దేవతలు అందరూ కలిసి విచ్చేశారు. శుభముహూర్తం చూసి వెంకటేశ్వరుడు పద్మావతి సమేతంగా ఆలయంలో ప్రవేశించాడు. అది అద్భుతమైన అపూర్వమైన వేడుక. వెంకటేశ్వరుడు ఆలయంలో ప్రవేశించే సమయంలో దేవతలు పుష్పవర్షం కురిపించారు. పరమాన్నాలతో విందు భోజనం ఏర్పాటు చేశారు. వస్త్రాలు, ఆభరణాలు సమర్పించారు. దేవతలందరినీ సత్కరించారు.

రాముడు రావణాసురుని చంపాడు. లక్ష్మణుడు కుంభకర్ణుని సంహరించాడు. రామకృష్ణ శాసనాల ప్రకారం ఈ ఆలయ నిర్మాణం ద్రవిడ శైలిలో శాలివాహన శకంలో ప్రారంభమైందని నమ్ముతారు. గర్భగుడిని పల్లవరాజు శక్తివిట్టమి భార్య అయిన రాణి నిర్మించినట్లు శాసనాలు చెబుతున్నాయి. శాలివాహన శకం 9వ శతాబ్దంలో శ్రీనివాసమూర్తి విగ్రహాన్ని అర్చకులు సూచించిన విధంగా శ్రీ వైఖానస శాస్త్ర ప్రకారం ప్రతిష్ఠించారు. అప్పటినుండి ఇప్పటివరకు పూజలు జరుగుతున్నాయి. ఆమె అనేక ఆభరణాలు సమర్పించి రెండు ప్రాంతాలలో భూములను దానం చేసింది. ఆ భూముల నుండి వచ్చే ఆదాయాన్ని ఆలయంలో ప్రధాన పండుగలకు వినియోగించాలని ఆదేశించింది.

తిరుమల ఆలయంలోని గోడల మీదున్న శాసనాల వలన తెలుస్తోంది  దక్షిణ భారతదేశాన్ని పరిపాలించిన ప్రముఖ 9వ శతాబ్దానికి చెందిన పల్లవులు, 10వ శతాబ్దానికి చెందిన చోళులు, పాండ్య రాజులు ఈ ఆలయ అభివృద్ధికి పాటుపడ్డారు. 1470లో ఒక రాజు తన భార్య, ఇద్దరు కుమారుల పేర్లతో సంపంగి ప్రదక్షిణలో నాలుగు మూల స్తంభాల మండపాలను నిర్మించాడు. 1473లో తిరుమలరాయలు మండపానికి వేదిక నిర్మించాడు. 1513 నుండి 1521 వరకు ఏడు సార్లు తిరుమలకు వచ్చి ఎన్నో కానుకలను సమర్పించాడు. 1530లో ఉత్సవాలు నిర్వహించాడు. ఆలయానికి ఎన్నో గ్రామాలు, భూములను కానుకగా ఇచ్చాడు. 16వ శతాబ్దం చివరలో ఊయల మండపాన్ని విస్తరింపజేసి ఉత్సవాలు నిర్వహించాడు. శ్రీకృష్ణదేవరాయలు, రాజా తోడర్ మల్ విగ్రహాలు ఆలయ ప్రాంగణంలో ఉన్నాయి.

అనంతరం ఆలయం మహమ్మదీయుల పరిపాలనలోకి వెళ్లింది. హైదరాబాద్ నిజాం కాలంలో ఆలయంపై పన్నులు విధించారు. ఈ విషయంపై మహమ్మదీయులు, మరాఠాలు గొడవపడ్డారు. తరువాత మరాఠా ప్రభువు ఆలయాన్ని స్వాధీనం చేసుకుని స్వామివారికి అమూల్యమైన ఆభరణాలు సమర్పించాడు. క్రమంగా 1801 నాటికి ఆలయం ఈస్టిండియా కంపెనీ ఆధీనంలోకి వచ్చింది. స్థానిక కలెక్టర్ పరిపాలన చేసేవాడు. ఆలయ ఆదాయాన్ని స్థిరపరచి వాటినుండి స్వామివారికి సేవలు, ఉత్సవాలు నిర్వహించి మిగిలినదాన్ని ఖజానాలో జమ చేసేవారు. సంవత్సరానికి లక్షకు పైగా ఆదాయం ఉండేది.

1841లో ఆంగ్ల ప్రభుత్వం హిందూ మత సంస్థలలో జోక్యం చేసుకోకూడదని చట్టం చేసింది. ఆలయ నిర్వహణను మహంతులకు అప్పగించారు. దాదాపు 90 ఏళ్ల పాటు మహంతులు నిర్వహించారు. 1933లో గవర్నర్ శాసనసభ చట్టం ద్వారా ఆలయ అభివృద్ధి కోసం తిరుమల తిరుపతి దేవస్థానాన్ని ఏర్పాటు చేశారు. అప్పటినుండి స్వామివారి నిత్యపూజలు మొదలుకొని అన్ని కార్యక్రమాలను టీటీడీ నిర్వహిస్తోంది. కొండమీదకు మెట్లు నిర్మించారు. 1933లో ఏర్పడిన దేవస్థానం బోర్డు 26 వేల రూపాయల ఖర్చుతో ఆ మెట్ల మార్గాన్ని అభివృద్ధి చేసింది.

తిరుమల కొండపై కోతుల బెడద విపరీతంగా ఉండేది. అడవి పందులు, ఇతర జంతువులు ఉండేవి. యాత్రికులు గుంపులుగా డప్పులు వాయిస్తూ గోవింద నామస్మరణ చేస్తూ కొండ ఎక్కేవారు. రాళ్లు రప్పలు నిండిన దారిలో మధ్యలో వంట కోసం ఆగుతూ పైకి చేరుకునే సరికి దాదాపు రెండు రోజులు పట్టేది. మధ్యలో ఆగేందుకు మూడు చోట్ల దిగుడు బావులు, విశ్రాంతి మండపాలు ఉండేవి. వాటిని స్థానాలు అనేవారు. పిల్లలను పైకి తీసుకెళ్లేందుకు డోలీ కూలీలు ఉండేవారు. సన్నిధి వీధి మీదుగా గుడికి చేరుకుని మహాద్వారం గుండా లోపలికి ప్రవేశించి దర్శనం చేసుకునేవారు.

మఠం ఆధ్వర్యంలో ఉన్నప్పుడు యాత్రికులకు సౌకర్యాలు కల్పించడం కష్టమయ్యేది. తిరుమలలో ఉండటం కూడా కష్టమే, ఎందుకంటే విపరీతమైన చలి, అడవి ప్రాంతం. ఒక ఊరు ఏర్పడితే ఈ ఇబ్బందులు తగ్గుతాయని భావించి 1910–20 కాలంలో నివాస ప్రాంతం ఏర్పరిచారు. ఆలయం చుట్టూ నాలుగు వీధులతో ఒక ఊరు ఏర్పడింది. జనాభా 200 నుండి 300 వరకు మాత్రమే ఉండేది. వచ్చే భక్తులకు ఈ కుటుంబాలే సౌకర్యాలు కల్పించేవారు. తరువాత సంఖ్య 25 వేల వరకు పెరిగింది. 30 ఏళ్ల క్రితం వరకు కూడా వారు రోజూ మహాద్వారం గుండా శ్రీవారిని దర్శించుకునేవారు. యాత్రికుల సంఖ్య పెరగడంతో వారిని అక్కడి నుండి ఖాళీ చేయించి తిరుపతికి తరలించారు.

ఈ ఆలయంలో కన్నడ, సంస్కృతం, తమిళం, తెలుగు భాషలలో సుమారు 640 శాసనాలు ఉన్నాయి. తాళ్లపాక అన్నమాచార్యుల సంకీర్తనలు 3000 రాగి పలకలపై చెక్కబడ్డాయి. పూర్వ దేవస్థానం రికార్డుల ప్రకారం అప్పట్లో ఉదయం ఏడున్నరకు సుప్రభాత సేవ, పదిన్నరకు ఏకాంతసేవ జరిగేవి. ఇప్పుడు రాత్రి 2:30కు ఆలయం మూసివేసి అరగంటలోపే మళ్లీ సుప్రభాతంతో మేలుకొలుపులు ప్రారంభమవుతున్నాయి.

1940 నాటికి తిరుమలకు వచ్చే భక్తుల సంఖ్య పెరగడంతో అప్పటి ఉమ్మడి మద్రాసు ప్రభుత్వం కొండమీదకు రోడ్డు మార్గం గురించి ఆలోచించింది. బ్రిటిష్ అధికారులు సర్వే నిర్వహించారు. 1944 ఏప్రిల్ నాటికి అలిపిరి నుండి తిరుమల వరకు ఘాట్ రోడ్ నిర్మాణం పూర్తయింది. మద్రాసు రాష్ట్ర గవర్నర్ ఆ రోడ్డు మార్గాన్ని ప్రారంభించారు. మొదట్లో ఎడ్లబండ్లు, గుర్రపు బండ్లు నడిచేవి. తరువాత దేవస్థానం తిరుపతి–తిరుమల మధ్య రెండు బస్సులు ప్రారంభించింది. 1955–56 ప్రాంతంలో శ్రీనివాస బస్టాండ్ ఏర్పడింది. భక్తుల సంఖ్య పెరగడంతో బస్సుల సంఖ్య కూడా పెరిగింది. 1974 నాటికి సౌకర్యాలు మరింత విస్తరించాయి.

తిరుపతి పుణ్యక్షేత్రం మాత్రమే కాకుండా పర్యాటక ప్రాంతంగా కూడా అభివృద్ధి చెందింది. తిరుమల చుట్టూ ఉన్న కొండలు, లోయలు మనసుకు ఆహ్లాదాన్ని కలిగిస్తాయి. తిరుపతిలో బాలాజీ ఆలయంతో పాటు గోవిందరాజస్వామి ఆలయం, వరాహస్వామి ఆలయం, కోదండరామాలయం, పాపవినాశనం వంటి పుణ్యక్షేత్రాలు ఉన్నాయి.

శ్రీవారికి వచ్చే ఆదాయంతో ఆలయ అభివృద్ధితో పాటు టీటీడీ అనేక సేవాకార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తోంది. దేవాలయాల అభివృద్ధి, హిందూ మత వ్యాప్తి, పేద విద్యార్థులకు విద్య, పేదలకు వివాహాలు వంటి కార్యక్రమాలు చేపడుతోంది. తిరుపతిలో పద్మావతి శ్రీనివాస కళ్యాణం అత్యంత అంగరంగ వైభవంగా జరిగింది.

ఈ సమాచారాన్ని వీడియొ రూపంలో చూడాలనుకుంటే ఈ లింక్ ఓపెన్ చేసి వీడియొ చూడండి 👇👇👇. మరెంతో ఆధ్యాత్మిక, ధార్మిక సమాచారం కోసం భారతీయ సంస్కృతి ఛానల్ ను subscribe చేసుకోండి.