లలితా సహస్రనామాలు తెలుగులో అర్థం -7

మన హిందూ సనాతన ధర్మంలో శ్రీ లలితా సహస్రనామ స్తోత్రానికి ఉన్న విశిష్టత అంతా ఇంతా కాదు బ్రహ్మాండ పురాణంలో సాక్షాత్తు ఆ హయగ్రీవుడు అగస్త్య మహామునికి ఉపదేశించిన మహా మంత్రం ఇది.

అమ్మవారి అనుగ్రహం పొందడానికి, జీవితంలో సకల శుభాలు, ప్రశాంతత కలగడానికి ప్రతిరోజూ ఎంతోమంది భక్తులు ఈ సహస్రనామాన్ని పఠిస్తుంటారు అయితే, ఏదైనా స్తోత్రాన్ని కేవలం చదవడం కన్నా అందులోని ప్రతి నామానికి ఉన్న అంతరార్థాన్ని తెలుసుకుని, భావయుక్తంగా పఠిస్తే ఆ అనుభూతి మరింత అద్భుతంగా ఉంటుంది ఆ జగన్మాత తత్వం మనసుకు మరింత దగ్గరవుతుంది. లలితా పరమేశ్వరి వైభవాన్ని తెలుసుకునే ఈ ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణాన్ని ప్రారంభిద్దాం.

దరాందోళితదీర్ఘాక్షీ, దరహాసోజ్జ్వలన్ముఖీ।
గురుమూర్తిః, గుణనిధిః, గోమాతా, గుహజన్మభూః॥121॥
దరాందోళితదీర్ఘాక్షీ – కొంచెం కదులుతున్న పొడవైన కన్నులు కలది
దరహాసోజ్జ్వలన్ముఖీ – మందహాసంతో ప్రకాశించే ముఖం కలది
గురుమూర్తిః – గురువు యొక్క రూపంలో ఉన్నది
గుణనిధిః – సకల సద్గుణాలకు నిలయమైనది
గోమాతా – సకల జీవులకు తల్లి వంటిది
గుహజన్మభూః – కుమారస్వామికి జన్మనిచ్చిన తల్లి

దేవేశీ, దండనీతిస్థా, దహరాకాశరూపిణీ।
ప్రతిపన్ముఖ్యరాకాంతతిథిమండలపూజితా॥122॥
దేవేశీ – దేవతలకు అధిదేవత
దండనీతిస్థా – దుష్టులను శిక్షించే నీతిశాస్త్రము నందు ఉన్నది
దహరాకాశరూపిణీ – హృదయాకాశంలో నివసించేది
ప్రతిపన్ముఖ్యరాకాంతతిథిమండలపూజితా – పాడ్యమి నుండి పూర్ణిమ వరకు గల 15 తిథి నిత్యా దేవతల రూపంలో పూజించబడేది

కళాత్మికా, కళానాథా, కావ్యాలాపవినోదినీ।
సచామరరమావాణీసవ్యదక్షిణసేవితా॥123॥
కళాత్మికా – 64 కళల స్వరూపమైనది
కళానాథా – కళలకు అధిపతి
కావ్యాలాపవినోదినీ – ఉత్తమ కావ్య పఠనం, సాహిత్య గోష్ఠుల ద్వారా ఆనందించేది
సచామరరమావాణీసవ్యదక్షిణసేవితా – ఎడమవైపు లక్ష్మీదేవి, కుడివైపు సరస్వతీదేవి చామరాలతో సేవలు చేస్తుండగా విరాజిల్లేది

ఆదిశక్తిః, అమేయా, ఆత్మా, పరమా, పావనాకృతిః।
అనేకకోటిబ్రహ్మాండజననీ, దివ్యవిగ్రహా॥124॥
ఆదిశక్తిః – అన్నింటికంటే మొదటిదైన మూలశక్తి
అమేయా – కొలవడానికి వీలుకానిది
ఆత్మా – అందరిలో అంతర్యామిగా ఉన్న ఆత్మ స్వరూపిణి
పరమా – అత్యున్నతమైనది
పావనాకృతిః – పరమ పవిత్రమైన రూపం కలది
అనేకకోటిబ్రహ్మాండజననీ – అనేక కోట్ల బ్రహ్మాండాలకు జన్మనిచ్చిన తల్లి
దివ్యవిగ్రహా – దివ్యమైన మంగళ రూపం కలది

క్లీంకారీ, కేవలా, గుహ్యా, కైవల్యపదదాయినీ।
త్రిపురా, త్రిజగద్వంద్యా, త్రిమూర్తిః, త్రిదశేశ్వరీ॥125॥
క్లీంకారీ – ‘క్లీం’ అనే బీజాక్షర స్వరూపిణి
కేవలా – ఏ ఉపాధులూ లేని కేవల బ్రహ్మ స్వరూపిణి
గుహ్యా – రహస్యమైన చోట (హృదయంలో) ఉండేది
కైవల్యపదదాయినీ – మోక్ష సామ్రాజ్యాన్ని ప్రసాదించేది
త్రిపురా – మూడు పురాల (స్థూల, సూక్ష్మ, కారణ శరీరాల) కంటే అతీతమైనది
త్రిజగద్వంద్యా – ముల్లోకాలచే నమస్కరించబడేది
త్రిమూర్తిః – బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వర రూపాల కలయిక
త్రిదశేశ్వరీ – ముప్పది కోట్ల దేవతలకు అధిదేవత

త్ర్యక్షరీ, దివ్యగంధాఢ్యా, సింధూరతిలకాంచితా।
ఉమా, శైలేంద్రతనయా, గౌరీ, గంధర్వసేవితా॥126॥
త్ర్యక్షరీ – మూడు అక్షరాల (ఓంకార లేదా హ్రీంకార) స్వరూపిణి
దివ్యగంధాఢ్యా – అద్భుతమైన దివ్య పరిమళం కలది
సింధూరతిలకాంచితా – నుదుటిపై ఎర్రని సింధూర తిలకంతో ప్రకాశించేది
ఉమా – ‘ఉ-మా’ (తపస్సు వద్దు అని తల్లిచే పిలవబడినది), శివుని అర్ధాంగి
శైలేంద్రతనయా – పర్వతరాజైన హిమవంతుని కుమార్తె
గౌరీ – స్వచ్ఛమైన బంగారు వర్ణం కలది
గంధర్వసేవితా – గంధర్వులచే గానముతో సేవింపబడేది

విశ్వగర్భా, స్వర్ణగర్భా, అవరదా, వాగధీశ్వరీ।
ధ్యానగమ్యా, అపరిచ్ఛేద్యా, జ్ఞానదా, జ్ఞానవిగ్రహా॥127॥
విశ్వగర్భా – ఈ సమస్త విశ్వాన్ని తన గర్భంలో ఉంచుకున్నది
స్వర్ణగర్భా – హిరణ్యగర్భ (బ్రహ్మ) రూపంలో ఉన్నది
అవరదా – చెడును లేదా అజ్ఞానాన్ని హరించేది, వరాలను ఇచ్చేది
వాగధీశ్వరీ – మాటలకు, విద్యలకు అధిదేవత
ధ్యానగమ్యా – గాఢమైన ధ్యానం ద్వారా మాత్రమే చేరుకోదగినది
అపరిచ్ఛేద్యా – దేశ, కాల, వస్తువులచే కొలవడానికి వీలులేనిది
జ్ఞానదా – భక్తులకు మంచి జ్ఞానాన్ని ప్రసాదించేది
జ్ఞానవిగ్రహా – జ్ఞానమే ఒక రూపంగా మారినట్లు ఉన్నది

సర్వవేదాంతసంవేద్యా, సత్యానందస్వరూపిణీ।
లోపాముద్రార్చితా, లీలాకల్ప్తబ్రహ్మాండమండలా॥128॥
సర్వవేదాంతసంవేద్యా – అన్ని ఉపనిషత్తుల ద్వారా తెలుసుకోదగిన పరమాత్మ స్వరూపిణి
సత్యానందస్వరూపిణీ – శాశ్వతమైన సత్యము, ఆనందమే రూపముగా కలది
లోపాముద్రార్చితా – అగస్త్య మహర్షి భార్య అయిన లోపాముద్ర చేత పూజింపబడినది
లీలాకల్ప్తబ్రహ్మాండమండలా – ఒక చిన్న లీలగా ఈ కోట్లాది బ్రహ్మాండాలను సృష్టించినది

అదృశ్యా, దృశ్యరహితా, విజ్ఞాత్రీ, వేద్యవర్జితా।
యోగినీ, యోగదా, యోగ్యా, యోగానందా, యుగంధరా॥129॥
అదృశ్యా – భౌతికమైన కళ్లకు కనిపించనిది
దృశ్యరహితా – చూడబడే వస్తువు కానిది
విజ్ఞాత్రీ – అన్నింటినీ తెలుసుకునే జ్ఞాత తానే అయినది
వేద్యవర్జితా – ఆమెకు తెలియనిది ఏదీ లేనిది
యోగినీ – యోగశక్తి స్వరూపిణి
యోగదా – యోగసిద్ధులను, ఏకాగ్రతను ఇచ్చేది
యోగ్యా – ఆరాధించడానికి అత్యంత అర్హురాలైనది
యోగానందా – యోగము ద్వారా కలిగే పరమానంద స్వరూపిణి
యుగంధరా – యుగాలను (కాలాన్ని) ధరించేది

ఇచ్ఛాశక్తిజ్ఞానశక్తిక్రియాశక్తిస్వరూపిణీ।
సర్వాధారా, సుప్రతిష్ఠా, సదసద్రూపధారిణీ॥130॥
ఇచ్ఛాశక్తిజ్ఞానశక్తిక్రియాశక్తిస్వరూపిణీ – సృష్టికి మూలమైన ఇచ్ఛా, జ్ఞాన, క్రియా శక్తుల రూపంలో ఉన్నది
సర్వాధారా – ఈ సృష్టి అంతటికీ ఆధారమైనది
సుప్రతిష్ఠా – గట్టి పునాదిగా, శాశ్వతంగా నిలకడగా ఉన్నది
సదసద్రూపధారిణీ – ఉన్నది (సత్), లేనిది (అసత్) రెండూ తానే అయినది

అష్టమూర్తిః, రజాజైత్రీ, లోకయాత్రావిధాయినీ।
ఏకాకినీ, భూమరూపా, నిర్ద్వైతా, ద్వైతవర్జితా॥131॥
అష్టమూర్తిః – ఎనిమిది రూపములు (పంచభూతాలు, సూర్యుడు, చంద్రుడు, జీవుడు) తన రూపంగా కలది
రజాజైత్రీ – రజోగుణమును జయించినది
లోకయాత్రావిధాయినీ – లోక వ్యవహారములను నడిపించేది
ఏకాకినీ – ప్రళయ కాలంలో తానొక్కతే మిగిలి ఉండేది
భూమరూపా – అనంతమైన రూపం కలది
నిర్ద్వైతా – రెండవది లేనిది (అద్వైత స్వరూపిణి)
ద్వైతవర్జితా – భేద భావము లేనిది

అన్నదా, వసుదా, వృద్ధా, బ్రహ్మాత్మైక్యస్వరూపిణీ।
బృహతీ, బ్రాహ్మణీ, బ్రాహ్మీ, బ్రహ్మానందా, బలిప్రియా॥132॥
అన్నదా – ప్రాణులకు ఆహారాన్ని ఇచ్చేది
వసుదా – సంపదను ప్రసాదించేది
వృద్ధా – పురాతనమైనది
బ్రహ్మాత్మైక్యస్వరూపిణీ – జీవాత్మ, పరమాత్మల ఐక్య స్వరూపంగా ఉన్నది
బృహతీ – మిక్కిలి పెద్దది
బ్రాహ్మణీ – పరబ్రహ్మ స్వరూపిణి
బ్రాహ్మీ – సరస్వతీ స్వరూపిణి
బ్రహ్మానందా – బ్రహ్మానందమే రూపంగా కలది
బలిప్రియా – భక్తులు అర్పించే పూజా ద్రవ్యాల యందు ప్రీతి కలది

భాషారూపా, బృహత్సేనా, భావాభావవివర్జితా।
సుఖారాధ్యా, శుభకరీ, శోభనా, సులభాగతిః॥133॥
భాషారూపా – సకల భాషల రూపంలో ఉన్నది
బృహత్సేనా – విశాలమైన సైన్యం కలది
భావాభావవివర్జితా – ఉనికి, లేకపోవడం అనే విచక్షణలకు అతీతమైనది
సుఖారాధ్యా – సులభంగా ఆరాధించదగినది
శుభకరీ – ఎల్లప్పుడూ శుభాలనే కలిగించేది
శోభనా – మంగళకరమైనది
సులభాగతిః – సులభంగా చేరుకోగలిగిన మార్గము కలది

రాజరాజేశ్వరీ, రాజ్యదాయినీ, రాజ్యవల్లభా।
రాజత్కృపా, రాజపీఠనివేశితనిజాశ్రితా॥134॥
రాజరాజేశ్వరీ – చక్రవర్తులకు కూడా అధిదేవత
రాజ్యదాయినీ – రాజ్యాలను ప్రసాదించేది
రాజ్యవల్లభా – రాజ్య పాలన యందు ఆసక్తి కలది
రాజత్కృపా – ప్రకాశించే దయ కలది
రాజపీఠనివేశితనిజాశ్రితా – తనను ఆశ్రయించిన భక్తులకు ఉన్నతమైన పదవులను కట్టబెట్టేది

రాజ్యలక్ష్మీః, కోశనాథా, చతురంగబలేశ్వరీ।
సామ్రాజ్యదాయినీ, సత్యసంధా, సాగరమేఖలా॥135॥
రాజ్యలక్ష్మీ – రాజ్యానికి లక్ష్మీకళను ఇచ్చే శక్తి
కోశనాథా – ధనాగారములకు, జ్ఞానకోశాలకు అధిపతి
చతురంగబలేశ్వరీ – రథ, గజ, తురగ, పదాతి దళాలకు యజమానురాలు
సామ్రాజ్యదాయినీ – గొప్ప సామ్రాజ్యాలను ఇచ్చేది
సత్యసంధా – సత్యమే వ్రతంగా కలది
సాగరమేఖలా – సముద్రాలే మొలనూలుగా కల భూమండలానికి అధిపతి

దీక్షితా, దైత్యశమనీ, సర్వలోకవశంకరీ।
సర్వార్థదాత్రీ, సావిత్రీ, సచ్చిదానందరూపిణీ॥136॥
దీక్షితా – దైవ కార్యాల కోసం దీక్షను పూనినది
దైత్యశమనీ – రాక్షసులను అణచివేసేది
సర్వలోకవశంకరీ – సమస్త లోకాలను తన ప్రేమతో, శక్తితో వశం చేసుకోగలది
సర్వార్థదాత్రీ – నాలుగు పురుషార్థాలను ప్రసాదించేది
సావిత్రీ – సూర్యునిలోని ప్రకాశం వలె వెలిగేది
సచ్చిదానందరూపిణీ – సత్యము, జ్ఞానము, ఆనందమే రూపముగా కలది

దేశకాలాపరిచ్ఛిన్నా, సర్వగా, సర్వమోహినీ।
సరస్వతీ, శాస్త్రమయీ, గుహాంబా, గుహ్యరూపిణీ॥137॥
దేశకాలాపరిచ్ఛిన్నా – దేశ, కాల పరిమితులు లేని అనంతమైనది
సర్వగా – అంతటా వ్యాపించి ఉన్నది
సర్వమోహినీ – అందరినీ ఆకర్షించే మాయా స్వరూపిణి
సరస్వతీ – విద్యకు, విజ్ఞానానికి అధిదేవత
శాస్త్రమయీ – సమస్త శాస్త్రములే తన స్వరూపముగా కలది
గుహాంబా – సుబ్రహ్మణ్యేశ్వరుని తల్లి లేదా హృదయగుహలో నివసించే తల్లి
గుహ్యరూపిణీ – అత్యంత రహస్యమైన రూపం కలది

సర్వోపాధివినిర్ముక్తా, సదాశివపతివ్రతా।
సంప్రదాయేశ్వరీ, సాధ్వీ, గురుమండలరూపిణీ॥138॥
సర్వోపాధివినిర్ముక్తా – ఎలాంటి ఉపాధులు లేని స్వచ్ఛమైన ఆత్మ స్వరూపిణి
సదాశివపతివ్రతా – సదాశివుని మాత్రమే పతిగా పొందిన పరమ సాధ్వీమణి
సంప్రదాయేశ్వరీ – గురు-శిష్య పరంపరలకు అధిదేవత
సాధ్వీ – పవిత్రమైన ప్రవర్తన కలిగినది
గురుమండలరూపిణీ – గురువుల సమూహమే తన రూపముగా కలది

కులోత్తీర్ణా, భగారాధ్యా, మాయా, మధుమతీ, మహీ।
గణాంబా, గుహ్యకారాధ్యా, కోమలాంగీ, గురుప్రియా॥139॥
కులోత్తీర్ణా – కులమార్గమును దాటిన అత్యున్నత స్థితిలో ఉన్నది
భగారాధ్యా – సూర్యమండలంలో లేదా ఐశ్వర్యాది గుణాలతో ఆరాధింపబడేది
మాయా – మాయాశక్తి స్వరూపిణి
మధుమతీ – తేనె వలె తీయనైన జ్ఞానామృత స్థితి కలది
మహీ – భూమి రూపంలో ఉన్నది
గణాంబా – ప్రమథగణాలకు, వినాయకుడికి తల్లి
గుహ్యకారాధ్యా – గుహ్యకులచే ఆరాధించబడేది
కోమలాంగీ – అత్యంత సుకుమారమైన అవయవములు కలది
గురుప్రియా – శివునికి ప్రియమైనది లేదా సద్గురువులకు ఇష్టమైనది

స్వతంత్రా, సర్వతంత్రేశీ, దక్షిణామూర్తిరూపిణీ।
సనకాదిసమారాధ్యా, శివజ్ఞానప్రదాయినీ॥140॥
స్వతంత్రా – ఎవరిపైనా ఆధారపడనిది
సర్వతంత్రేశీ – అన్ని తంత్ర మార్గాలకు, శాస్త్రాలకు యజమానురాలు
దక్షిణామూర్తిరూపిణీ – మౌనముతో జ్ఞానమును బోధించే దక్షిణామూర్తి రూపము తానే అయినది
సనకాదిసమారాధ్యా – సనక, సనందన మొదలైన మహామునులచే ఆరాధించబడేది
శివజ్ఞానప్రదాయినీ – పరమశివునికి సంబంధించిన ఆత్మజ్ఞానాన్ని ప్రసాదించేది

ఇలాంటి మరిన్ని స్తోత్రాలు, శ్లోకాలు, భక్తి విషయాల కోసం మా వెబ్‌సైట్‌లోని ఇతర పోస్ట్‌లను తప్పక చూడండి.

ఎన్నో స్తోత్రాలు, వాటి అర్థాలు తెలుగులో తెలుసుకోవాలనుకుంటే మన “భారతీయ సంస్కృతి” YouTube ఛానల్‌ను సందర్శించండి. 🙏

👉 భారతీయ సంస్కృతి YouTube Channel Link

ఈ సమాచారాన్ని వీడియొ రూపంలో చూడాలనుకుంటే ఈ లింక్ ఓపెన్ చేసి వీడియొ చూడండి 👇👇👇. మరెంతో ఆధ్యాత్మిక, ధార్మిక సమాచారం కోసం భారతీయ సంస్కృతి ఛానల్ ను subscribe చేసుకోండి.