ముకుందమాల స్తోత్రం

ముకుందమాల స్తోత్రం అనేది కులశేఖర ఆళ్వార్ రచించిన అత్యంత ప్రసిద్ధ వైష్ణవ భక్తి స్తోత్రాలలో ఒకటి. శ్రీకృష్ణుడు, శ్రీమహావిష్ణువు పట్ల అచంచలమైన భక్తిని వ్యక్తపరుస్తూ రచించబడిన ఈ స్తోత్రం భక్తులకు భగవన్నామ స్మరణ యొక్క మహిమను తెలియజేస్తుంది. ముకుందుడు అంటే మోక్షాన్ని ప్రసాదించేవాడు. అందువల్ల ఈ స్తోత్రం పారాయణం ద్వారా మనసుకు ప్రశాంతత, భక్తి, ఆధ్యాత్మిక పురోగతి కలుగుతాయని విశ్వసిస్తారు.

ముకుందమాల స్తోత్రం యొక్క ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, ఇందులో భగవంతుని పాదసేవ, నామస్మరణ, సంపూర్ణ శరణాగతి వంటి వైష్ణవ సిద్ధాంతాలు ఎంతో హృద్యంగా వర్ణించబడ్డాయి. ఈ స్తోత్రంలోని ప్రతి శ్లోకం భక్తిని పెంపొందించి జనన మరణ చక్రం నుండి విముక్తిని కోరే ఆత్మ యొక్క ఆకాంక్షను ప్రతిబింబిస్తుంది.

ఘుష్యతే యస్య నగరే రంగయాత్రా దినే దినే ।
తమహం శిరసా వందే రాజానం కులశేఖరమ్ ॥
శ్రీవల్లభేతి వరదేతిదయాపరేతి
భక్తప్రియేతి భవలుణ్ఠన కోవిదేతి!
నాథేతి నాగశయనేతి జగన్నివాసేతి
ఆలాపనం ప్రతిపదం కురు మే ముకున్ద!! 1
ఓ శ్రీ కృష్ణా! శ్రీ వల్లభా! వరదా! దయాపరా! భక్తప్రియా!
భవ బంధాలను తెంపివేసే కోవిదుడా! నాథా! నాగశయనా!
జగన్నివాసా! ఎప్పుడూ నీ నామాలను ఆలపించేటట్లుగా చేయి స్వామీ!
జయతు జయతు దేవో దేవకీనందనోయం
జయతు జయతు కృష్ణో వృష్ణివంశప్రదీపః
జయతు జయతు మేఘశ్యామలః కోమలాంగః
జయతు జయతు పృధ్వీభారనాశో ముకుందః 2
దేవకీ కుమారుడైన శ్రీకృష్ణుడికి జయము! వృష్ణి వంశాన్ని వెలిగించిన కృష్ణుడికి జయము! మేఘంలా నలుపు వర్ణం, అందమైన రూపం ఉన్న కృష్ణుడికి జయము! భూమిపై ఉన్న భారాన్ని తగ్గించడానికి వచ్చిన ముకుందుడికి జయము!

ముకుంద మూర్ధ్నా ప్రణిపత్య యాచే-
భవంతమేకాంతమియం తమర్ధం
అవిస్మృతిస్త్వచ్చరణారవిందే
భవేభవే మేస్తుభవత్ప్రసాదాత్ 3
ఓ ముకుందా! నేను నీకు నమస్కరిస్తూ ఒక చిన్న కోరిక అడుగుతున్నాను. నా మీద దయ చూపి, నా మాట విను. నేను ఎన్ని జన్మలు ఎత్తినా, నా మనసు ఎప్పుడూ నీ పాదాల దగ్గరే ఉండేలా నన్ను ఆశీర్వదించు.
నాహం వందే తవ చరణయోర్ద్వంద్వమద్వంద్వహేతోః
కుంభీపాకం గురుమపి హరే నారకం నాపనేతుం
రమ్యా రామా మృదుతనులతా నందనే నాపి రంతుం
భావే భావే హృదయభవనే భావయేయం భవంతం 4
ఓ కృష్ణా! నేను నీకు నమస్కరిస్తున్నది మోక్షం కోసం కాదు, నరకం తప్పించుకోవడం కోసం కాదు, స్వర్గ సుఖాల కోసం కూడా కాదు. నాకు ఏ శరీరం ఇచ్చినా నాకు పరవాలేదు. కానీ నా మనసు ఎప్పుడూ నిన్నే గుర్తు చేసుకునేలా ఉండాలి — అందుకే నేను నీకు నమస్కరిస్తున్నాను.
నాస్ధా ధర్మే న వసునిచయే నైవ కామోపభోగే
యద్యద్ భవ్యం భవతు భగవన్ పూర్వకర్మానురూపం
ఏతత్ ప్రార్ధ్యం మమ బహుమతం జన్మజన్మాంతరేపి
త్వత్పాదాంబోరుహయుగగతా నిశ్చలా భక్తిరస్తు 5
ఓ కృష్ణా! నాకు ధర్మం సంపాదించాలి, డబ్బు కూడబెట్టాలి, కోరికలు తీర్చుకోవాలి అనే ఆశలు లేవు. నా పూర్వ కర్మల ప్రకారం ఏది జరగాలో అది జరుగుతుంది. ఈ జన్మలో అయినా, వచ్చే జన్మల్లో అయినా, నీ పాదాలపై నా భక్తి ఎప్పుడూ తగ్గకుండా ఉండాలి. అదే నా ఒక్క కోరిక.
దివి వా భువి వా మమాస్తు వాసూ-
నరకే వా నరకాంతక ప్రకామం
అవధీరిత శారదారవిందౌ
చరణౌ తే మరణేపి చింతయామి 6
ఓ కృష్ణా! నేను స్వర్గంలో ఉన్నా, భూమిపై ఉన్నా నాకు పెద్దగా తేడా లేదు. కానీ చివరి క్షణంలో కూడా నా మనసు శరత్కాలంలో వికసించే తామర పువ్వుల్లాంటి నీ అందమైన పాదాలనే గుర్తు చేసుకుంటూ ఉండాలి.
కృష్ణ త్వదీయ పదపంకజ పంజరాంతం
అద్యైవ మే విశతు మానస రాజహంసః
ప్రాణప్రయాణ సమయే కఫవాత పిత్తైః
కంఠావరోధన విధౌ స్మరణం కుతస్తే 7
ఓ కృష్ణా! నేను మరణ సమయానికి నిన్ను గుర్తు చేసుకుంటాను అనుకున్నాను. కానీ ఆ సమయంలో శరీరం బలహీనంగా ఉండి, నిన్ను గుర్తు చేసుకోలేకపోవచ్చు కదా! అందుకే ఇప్పుడే నా మనసు అనే హంస, ఎలాంటి అడ్డంకులు లేకుండా, ఎవరూ దూరం చేయలేని బలమైన గూటిలో ఉన్నట్టు, నీ పాదాల దగ్గరే ఉండాలి.
చింతయామి హరిమేవ సంతతం
మంద మంద హసితాననాంబుజం
నందగోప తనయం పరాత్పరం
నారదాది మునిబృంద వందితం 8
నారదుడు లాంటి మహర్షులు సేవ చేసే పరమాత్మ అయిన కృష్ణుడిని, నందగోపుడి కుమారుడైన కృష్ణుడిని, అందమైన చిరునవ్వు ఉన్న కృష్ణుడిని, నేను ఎప్పుడూ ధ్యానం చేస్తూ ఉంటాను.
కరచరణ సరోజే కాంతి మన్నేత్రమీనే
శ్రమ ముషి భుజవీచివ్యాకులేగాధమార్గే
హరిసరసి విగాహ్యాపీయ తేజోజలౌఘం
భవమరు పరిఖిన్నః ఖేదమద్య త్యజామి 9
ఈ సంసారం అనే ఎడారిలో తిరుగుతూ నేను చాలా అలసిపోయాను. ఇప్పుడు హరి అనే అందమైన సరస్సు దగ్గరకు వచ్చాను. ఆ సరస్సు చాలా అందంగా ఉంది. అందులో ఆయన చేతులు, కాళ్లు చేపల్లా మెరుస్తున్నాయి, ఆయన భుజాలు అలల్లా కదులుతున్నాయి. ఆ సరస్సు నా అలసట అంతా పోగొడుతోంది. దానిలో స్నానం చేయడానికి సులభంగా ఉంది. అందులోకి వెళ్లి, ఆ పవిత్రమైన నీటిని తాగి, నా అలసటను పోగొట్టుకుంటున్నాను.
సరసిజనయనే సశంఖచక్రే
మురభిధి మా విరమస్వ చిత్త రంతుం
సుఖతరమపరం న జాతు జానే
హరిచరణ స్మరణామృతేన తుల్యం 10
ఓ నా మనసా! తామర పువ్వుల్లాంటి కళ్ళు ఉన్న, శంఖ చక్రాలు పట్టుకున్న శ్రీ కృష్ణుడిని ఎప్పుడూ గుర్తు చేసుకో. ఎప్పటికీ ఆయనను మర్చిపోవద్దు. శ్రీహరి పాదాలను గుర్తు చేసుకోవడం లాంటి ఆనందం ఇంకేదీ లేదు కదా!
మాభీర్మందమనో విచింత్య బహుధా యామీశ్చిరం యాతనాః
నామీ నః ప్రభవంతి పాపరిపవః స్వామీ నను శ్రీధరః
ఆలస్యం వ్యపనీయ భక్తిసులభం ధ్యాయస్వ నారాయణం
లోకస్య వ్యసనాపనోదనకరో దాసస్య కిం న క్షమః 11
ఓ నా అజ్ఞానమైన మనసా! యమలోక శిక్షల గురించి ఎక్కువగా భయపడకు. మన ప్రభువు శ్రీహరి ఉన్నప్పుడు, పాపాలు మనల్ని ఏమీ చేయలేవు. అందుకే సులభంగా లభించే నారాయణుడిని భక్తితో ఎప్పుడూ ధ్యానం చేయి. లోకంలోని అందరి కష్టాలను తొలగించే ఆయన, తన భక్తుల కష్టాలను తొలగించడంలో వెనుకాడడు కదా!
భవజలధిగతానాం ద్వంద్వ వాతాహతానాం
సుతదుహితృ కళత్ర త్రాణభారార్ధితానాం
విషమవిషయతోయే మజ్జతామప్లవానాం
భవతు శరణమేకో విష్ణుపోతోనరాణాం 12
ఈ సంసారం ఒక సముద్రం లాంటిది. మనుషులు అందులో చిక్కుకుని, కష్టాల గాలులతో ఇబ్బంది పడుతున్నారు. కుటుంబ బాధ్యతల బరువు మోస్తూ, లోక సుఖాల్లో మునిగి మునిగి బాధపడుతున్నారు. ఇలా నావ లేకుండా తేలుతూ చాలా కష్టాలు పడుతున్నారు. అలాంటి వారికి శ్రీమన్నారాయణుడు అనే నావ ఒక్కటే రక్షణ.
భవజలధిం అగాధం దుస్తరం నిస్తరేయం
కధమహమితి చేతో మా స్మగాః కాతరత్వం
సరసిజదృశి దేవే తావకీ భక్తిరేకా
నరకభిది నిషణ్ణా తారయిష్యత్యవశ్యం 13
ఈ సంసారం అనే లోతైన సముద్రాన్ని ఎలా దాటాలి అని భయపడవద్దు. శ్రీహరి పాదాలపై గట్టి భక్తి పెంచుకుంటే, ఆ భక్తి ఒక్కటే నిన్ను కష్టాల నుంచి, నరక యాతనల నుంచి కాపాడుతుంది.
తృష్ణాతోయే మదన పవనోద్ధూతమోహోర్మిమాలే
దారావర్తే తనయ సహజగ్రాహ సంఘాకులే చ
సంసారాఖ్యే మహతి జలధౌ మజ్జతాం నస్త్రిధామన్
పాదాంభోజే వరద భవతో భక్తినావం ప్రయచ్చ 14
ఈ సంసారం ఒక పెద్ద సముద్రంలాంటిది. ఆ సముద్రంలో నీరు అంటే మన కోరికలు. ఆ నీటిని కామం అనే గాలి బలంగా కదిలిస్తుంది. దాంతో మోహం అనే అలలు వస్తూనే ఉంటాయి. ఈ సముద్రంలో భార్య సుడిగుండంలా పట్టుకుని బయటకు రానివ్వదు. పిల్లలు, బంధువులు మొసళ్లలా పట్టుకోవడానికి ప్రయత్నిస్తారు.
ఇలా ఈ భయంకరమైన సంసార సముద్రంలో మేము మునిగిపోతున్నాం. దాటడానికి మార్గం లేక ఇబ్బంది పడుతున్నాం. అందుకే ఓ దేవుడా! నీ పాదాలపై భక్తి అనే నావను ఇచ్చి, మమ్మల్ని ఈ సముద్రం దాటించు.
మాద్రాక్షం క్షీణపుణ్యాన్ క్షణమపి భవతో భక్తిహీనాన్ పదాబ్జే
మాశ్రౌషం శ్రావ్యబంధం తవ చరితమపాస్యానన్యదాఖ్యానజాతం
మాస్మార్షం మాధవ త్వామపి భువనపతే చేతసాపహ్నువానాన్
మాభూవం త్వత్సపర్యా వ్యతికర రహితో జన్మ జన్మాంతరేపి 15
ఓ జగన్నాథా! మాధవా! నీ పాదాలపై ఒక్క క్షణం కూడా భక్తి లేని వాళ్లను నేను చూడను. చెవికి ఎంత బాగున్నా, నీ కథలు కాకుండా వేరే కథలు వినను. నీపై నమ్మకం లేని వాళ్ల గురించి నేను ఆలోచించను. ఎన్ని జన్మలు వచ్చినా, నీ సేవ లేకుండా నేను జీవించను.
జిహ్వే కీర్తయ కేశవం మురరిపుం చేతో భజ శ్రీధరం
పాణి ద్వంద్వ సమర్చ యాచ్యుతకథాః శ్రోత్రద్వయ త్వం శృణు
కృష్ణం లోకయ లోచనద్వయ హరే ర్గచ్చాంఘ్రి యుగ్మాలయం
జిఘ్రఘ్రాణ ముకుంద పాదతులసీం మూర్ధన్ నమాధోక్షజంll 16
నా కాళ్లూ దేవాలయానికి నడవాలి, నా చేతులు భగవంతుని పూజ చేయాలి, నా మాటలు కేశవుని కీర్తించాలి, నా తల ఆయనకు నమస్కరించాలి. నా కళ్ళు శ్రీకృష్ణుడినే చూడాలి, నా చెవులు ఆయన లీలలనే వినాలి, నా ముక్కు ఆయన పాదాల దగ్గర తులసి సువాసనను పీల్చాలి. నా మనసు ఎప్పుడూ శ్రీధరుడినే ధ్యానం చేయాలి.
హేలోకాశ్శృణుత ప్రసూతి మరణ వ్యాధేశ్చికిత్సా మిమాం
యోగజ్ఞాః సముదాహరంతి మునయో యాం యాజ్ఞవల్క్యాదయః
అంతర్జ్యోతి రమేయ మేక మమృతం కృష్ణాఖ్య మాపీయతాం
తత్పీతం పరమౌషధం వితనుతే నిర్వాణ మాత్యంతికంll 17
ఓ లోకులారా! జననం–మరణం అనే వ్యాధికి, యాజ్ఞవల్క్యుడు మొదలైన మునులు కనుగొన్న చికిత్సను వినండి. వారు చెప్పిన దివ్యమైన మందు “కృష్ణామృతం”. దానిని సేవిస్తే ఈ వ్యాధి పూర్తిగా పోతుంది. ఆ ఔషధం చాలా ప్రత్యేకమైనది, ప్రకాశవంతమైనది, మాటల్లో చెప్పలేనంత గొప్పది.
హే మర్త్యాః! పరమం హితం శృణుత వో వక్ష్యామి సంక్షేపతః
సంసారార్ణవ మాపదూర్మి బహుళం సమ్యక్ ప్రవిశ్య స్థితాః!
నానాజ్ఞాన మపాస్య చేతసి నమో నారాయణాయే త్యముం-
మంత్రం సప్రణవం ప్రణామసహితం ప్రావర్తయధ్వం ముహుః !! 18
ఓ మనుషులారా! కష్టాల అలలతో నిండిన ఈ సంసారం అనే సముద్రంలో ఉన్న మీరందరూ వినండి. మీకు ఒక సులభమైన మార్గం చెబుతాను. మిగతా ఆలోచనలు అన్నీ వదిలేసి, భక్తితో మనసులో “ఓం నమో నారాయణాయ” అనే మంత్రాన్ని జపించండి.
పృధ్వీ రేణురణుః పయాంసి కణికాః ఫల్గుస్ఫులింగోలఘుః
తేజో నిఃశ్వసనం మరుత్ తనుతరం రంధ్రం సుసూక్ష్మం నభః
క్షుద్రా రుద్రపితామహ ప్రభృత యః కీటాః సమస్తాః సురాః
దృష్టే యత్ర స తావకో విజయతేభూమావధూతావధిః 19
పరమాత్మ అయిన నారాయణుడిని చూసినప్పుడు, ఈ భూమి చాలా చిన్న ధూళి కణంలా కనిపిస్తుంది. ఈ ప్రపంచం ఒక నీటి చుక్కలాగా ఉంటుంది. అగ్ని చిన్న చుక్కలా, గాలి ఒక శ్వాసలాగా ఉంటుంది. ఆకాశం చిన్న రంధ్రంలా అనిపిస్తుంది. రుద్రుడు, బ్రహ్మ లాంటి దేవతలు కూడా చాలా చిన్నవారిలా కనిపిస్తారు. అంత గొప్పవాడు, అపారమైన మహిమ కలవాడు నారాయణుడు.
బద్ధేనాంజలినా నతేన శిరసా గాత్రైస్సరోమోద్గమైః
కంఠేన స్వరగద్గదేన నయనే నోద్గీర్ణ బాష్పాంబునా
నిత్యం త్వచ్చరణారవింద యుగళ ధ్యానామృతా స్వాదినాం
అస్మాకం సరసీరుహాక్ష సతతం సంపద్యతాం జీవితం 20
ఓ పుండరీకాక్షా! మేము ఎప్పుడూ నీ పాదాలను మనసులో ధ్యానం చేస్తూ, ఆనందంగా ఉండాలి. చేతులు జోడించి, తల వంచి నీకు నమస్కారం చేస్తూ ఉండాలి. నీ భక్తితో మా గొంతు గద్గదంగా మారాలి, శరీరం ఆనందంతో పులకరించాలి. కళ్లలో ఆనందభాష్పాలు రావాలి. మేము బ్రతికినంత కాలం ఇలా ఎప్పుడూ నీ భక్తిలోనే ఉండేలా మిమ్మల్ని అనుగ్రహించు.
హే గోపాలక హే కృపాజలనిధే హే సింధుకన్యాపతే
హే కంసాంతక హే గజేంద్రకరుణాపారీణ హే మాధవ
హే రామానుజ హే జగత్త్రయగురో హే పుండరీకాక్ష మాం
హే గోపీజననాథ పాలయ పరం జానామి న త్వాం వినా 21
ఓ గోపాలా! దయాసముద్రుడా! లక్ష్మీపతీ! కంసుడిని సంహరించినవాడా, గజేంద్రుని కాపాడినవాడా! మాధవా! రామానుజా! మూడు లోకాలూ పూజించే గురువా! పద్మంలాంటి కళ్ళు ఉన్నవాడా, గోపికల ప్రియుడా! నన్ను కాపాడు. నిన్ను తప్ప నేను ఇంకెవ్వరినీ ఆశ్రయించను.
భక్తాపాయభుజంగగారుడమణిః త్త్రైలోక్యరక్షామణిః
గోపీలోచన చాతకామ్బుద మణి స్సౌందర్యముద్రామణిః
యః కాన్తామణి రుక్మిణీ ఘన కుచ ద్వన్ద్వైకభూషామణిః
శ్రేయో దేవ శిఖామణి ర్దిశతు నో గోపాలచూడామణిః 22
దేవతల్లో శ్రేష్ఠుడు, గోపాలుడు అయిన శ్రీకృష్ణుడు మనకు మేలుచేయాలి. ఇతర దేవతలకంటే కృష్ణుడిని ఆశ్రయించడం సులభం. రుక్మిణీదేవి (లక్ష్మీదేవి)కి ఆయన ఎంతో ప్రియుడు. వాళ్లు ఇద్దరూ మణి–మణి వెలుగు లాగా ఎప్పుడూ కలిసి ఉంటారు. అందుకే రుక్మిణీ మనసుకు ఎంతో ఇష్టమైన కృష్ణుడే మనకు మేలు చేసే వాడు. ఆయన చాలా అందమైనవాడు. ఆ అందాన్ని చూసి గోపికలు మంత్రముగ్ధులై, కృష్ణుడిని మేఘంలా భావించి ఎప్పుడూ ఆయననే చూస్తూ ఉంటారు. ఆ కృష్ణమేఘం గోపికలనే కాదు, మూడు లోకాలన్నింటినీ తన కృపతో కాపాడుతుంది.
శతృచ్చేదైక మంత్రం సకలముపనిషద్వాక్య సంపూజ్య మంత్రం
సంసారోత్తారమంత్రం సముపచిత తమస్సంఘ నిర్యాణ మంత్రం
సర్వైశ్వర్యైక మంత్రం వ్యసన భుజగ సందష్ట సంత్రాణ మంత్రం
జిహ్వే శ్రీకృష్ణమంత్రం జప జప సతతం జన్మసాఫల్య మంత్రం 23
ఓ నాలుకా! శ్రీకృష్ణుని మంత్రాన్ని ఎప్పుడూ జపించు. అదే మన జన్మను సార్థకం చేస్తుంది. కామం లాంటి చెడు అలవాట్లను జయించడానికి ఇది మంచి మార్గం. ఉపనిషత్తులు కూడా ఈ మంత్రాన్ని గొప్పదిగా చెప్పాయి. జననం–మరణం అనే సంసారం నుంచి దాటించగలదు. అజ్ఞానం అనే చీకటిని తొలగిస్తుంది. సర్వ ఐశ్వర్యాలు ఇస్తుంది. కష్టాలు, బాధలు వచ్చినప్పుడు మనలను కాపాడుతుంది. అందుకే శ్రీకృష్ణ మంత్రాన్ని ఎప్పుడూ జపించు.
వ్యామోహప్రశమౌషధం మునిమనోవృత్తిప్రవృత్త్యౌషధం
దైత్యేంద్రార్తికరౌషధం త్రిభువనీ సంజీవనైకౌషధం
భక్తాత్యంతహితౌషధం భవభయప్రధ్వంసనైకౌషధం
శ్రేయః ప్రాప్తికరౌషధం పిబ మనః శ్రీకృష్ణదివ్యౌషధం 24
ఓ నా మనసా! “శ్రీకృష్ణ నామం” ఒక గొప్ప ఔషధంలాంటిది. అది మోహాన్ని తగ్గించి మనసుకు శాంతిని ఇస్తుంది, చెడు శక్తులను దూరం చేస్తుంది, సంజీవిని మందులా జీవానికి బలం ఇస్తుంది, భక్తులకు మేలు చేస్తుంది, సంసారం అనే భయాన్ని తొలగిస్తుంది. అందుకే ఈ దివ్యమైన శ్రీకృష్ణ నామాన్ని ఎప్పుడూ జపించు.
ఆమ్నాయాభ్యసనాన్యరణ్యరుదితం వేదవ్రతాన్యన్వహం
మేదశ్చేదఫలాని పూర్తవిధయః సర్వే హుతం భస్మని
తీర్థానామవగాహనాని చ గజస్నానం వినా యత్పద-
ద్వంద్వాంభోరుహసంస్మృతీః విజయతే దేవః స నారాయణః 25
శ్రీమన్నారాయణుడి పాదాలను గుర్తు చేసుకోకపోతే, ఎంత వేదాలు చదివినా ఉపయోగం లేదు. వాటిలో చెప్పిన పనులు చేసినా ఫలితం ఉండదు. పుణ్యకార్యాలు చేసినా లాభం ఉండదు. పవిత్ర నదుల్లో స్నానం చేసినా, అది బూడిదలో హోమం చేసినట్టే అవుతుంది. ఏనుగు స్నానం చేసి మళ్లీ మట్టిలో తిరిగినట్టే, భగవంతుని స్మరణ లేకుండా చేసే మంచి పనులన్నీ వృథా అవుతాయి.
శ్రీమన్నామ ప్రోచ్య నారాయణాఖ్యం
కే న ప్రాపు ర్వాంచితం పాపినోపి
హా నః పూర్వం వాక్ప్రవృత్తా న తస్మిన్
తేన ప్రాప్తం గర్భవాసాదిదుఃఖమ్ 26
ఎంత పాపం చేసిన వారైనా “నారాయణ” అనే పవిత్ర నామాన్ని జపిస్తే సకల శుభాలు పొందుతారు. అయ్యో! నేను ముందే ఆ నారాయణ మంత్రాన్ని జపించలేదు కాబట్టి, నాకు ఈ జననం, గర్భవాసం లాంటి కష్టాలు వచ్చాయి.
మజ్జన్మనః ఫలమిదం మధుకైటభారే
మత్ ప్రార్థనీయ మదనుగ్రహ ఏష ఏవ!
త్వద్భృత్య భృత్య పరిచారక భృత్య భృత్య
భృత్యస్య భృత్య ఇతి మాం స్మర లోకనాథ! 27
ఓ మధుకైటభ మర్దనా! నాకు యోగ్యత లేదు, నీ పాదసేవ చేయడానికి కూడా అర్హుడను కాదు. అయినా సరే, నీ సేవకులలో చివరివాడిగానైనా నన్ను చేర్చు. నీ దాసుల దాసుడిగా ఉండే అవకాశం ఇవ్వు. అంత దయ చూపించు. ఈ జన్మకు అదే సాఫల్యం.
నాథే నః పురుషోత్తమే త్రిజగతామేకాధిపే చేతసా
సేవ్యే స్వస్య పదస్య దాతరి సురే నారాయణే తిష్ఠతి
యం కంచిత్పురుషాధమం కతిపయగ్రామేశమల్పార్థదం
సేవాయై మృగయామహే నరమహో మూకా వరాకా వయం!! 28
ప్రభూ! మనకు నాథుడైన, మూడు లోకాల అధిపతి అయిన నారాయణుడు ఉన్నాడు. ఆయన మనసుతోనే సేవించగలిగే వాడు, సేవ చేసిన వారికి గొప్ప స్థానం ఇచ్చే వాడు. అయినా, మాతో సంబంధం లేని ఒక చిన్న మనిషిని, కొద్దిపాటి లాభం ఇచ్చేవాడిని సేవించడానికి మనం తహతహలాడుతున్నాం. అయ్యో! ఇది ఎంత పెద్ద అజ్ఞానం!
మదన పరిహర స్థితిం మదీయే
మనసి ముకుంద పదారవింద ధామ్ని
హరనయన కృశానునాకృశోసి
స్మరసి న చక్రపరాక్రమం మురారేః।। 29
ఓ మన్మథుడా! భగవంతుని పాదాలను ధ్యానం చేస్తున్న నా మనసులో మోహం కలిగించకు. శివుడి కంటి అగ్ని కన్నా ఎక్కువ శక్తి ఉన్న నారాయణుడి సుదర్శన చక్రం శక్తి నీకు తెలియదా?
తత్త్వం బ్రువాణాని పరం పరస్మాత్
మధు క్షరంతీవ సతాం ఫలాని
ప్రావర్తయ ప్రాంజలిరస్మి జిహ్వే
నామాని నారాయణ గోచరాణి 30
ఓ నా నాలుకా! నేను చేతులు జోడించి అడుగుతున్నాను. పరమాత్మ అయిన నారాయణుడి పేర్లను మళ్లీ మళ్లీ జపించు. ఆ నామాలు మంచివారికి అమృతం లాంటి ఫలితం ఇస్తాయి.
ఇదం శరీరం పరిణామపేశలం
పతత్యవశ్యం శ్లధసంధిజర్జరం
కిమౌషధైః క్లిశ్యసి మూఢ దుర్మతే
నిరామయం కృష్ణరసాయనం పిబ 31
ఓ మనసా! ఈ శరీరం బలహీనమైనది. వయసు పెరిగేకొద్దీ ఇంకా బలహీనమవుతుంది. ముసలితనంలో కీళ్ల నొప్పులు లాంటి చాలా రోగాలు వస్తాయి, చివరకు శరీరం నశిస్తుంది. ఎన్ని మందులు తీసుకున్నా, రోగం–మరణం పూర్తిగా తప్పవు. అందుకే ఈ కష్టాల నుంచి బయటపడటానికి “శ్రీకృష్ణ నామం” అనే మంచి ఔషధాన్ని జపించు.
దారా వారాకరవరసుతా తే తనూజో విరించిః
స్తోతా వేదస్తవ సురగణో భృత్యవర్గః ప్రసాదః
ముక్తిర్మాయా జగదవికలం తావకీ దేవకీతే
మాతా మిత్రం వలరిపు సుతస్త్వయ్యతోన్యన్న జానే 32
ఓ కృష్ణా! లక్ష్మీదేవి నీ భార్య. బ్రహ్మ నీ కుమారుడు. వేదాలు నిన్నే స్తుతిస్తాయి. దేవతలు నీ సేవకులు. మోక్షం నీ అనుగ్రహం. ఈ జగత్తంతా నీ మాయ. దేవకీదేవి నీ తల్లి. అర్జునుడు నీ స్నేహితుడు. ఇంత గొప్పవాడైన నిన్ను తప్ప నేను ఇంకెవ్వరినీ దైవంగా భావించను.
కృష్ణో రక్షతు నో జగత్త్రయ గురుః కృష్ణం నమస్యామ్యహం
కృష్ణేనామరశత్రవో వినిహతాః కృష్ణాయ తుభ్యం నమః
కృష్ణాదేవ సముత్థితం జగదిదం కృష్ణస్య దాసోస్మ్యహం
కృష్ణే తిష్ఠతి సర్వమేతదఖిలం హే కృష్ణ రక్షస్వ మాం 33
కృష్ణుడు మూడు లోకాల గురువు. ఆయన మమ్మల్ని కాపాడాలి. నేను కృష్ణుడికి నమస్కరిస్తున్నాను. రాక్షసులను సంహరించినవాడు కృష్ణుడే. ఈ జగత్తు అంతా కృష్ణుడి నుంచే వచ్చింది. నేను కృష్ణుడి దాసుడిని. ఈ ప్రపంచం అంతా కృష్ణుడిపైనే ఆధారపడి ఉంది. ఓ కృష్ణా! నన్ను కాపాడు.
తత్త్వం ప్రసీద భగవన్ కురు మయ్యనాథే
విష్ణో కృపాం పరమకారుణికః కిల త్వం
సంసారసాగరనిమగ్నమనంతదీన-
-ముద్ధర్తుమర్హసి హరే పురుషోత్తమోఽసి 34
స్వామీ! నేను అనంతమైన సంసారం అనే సముద్రంలో మునిగి బాధపడుతున్నాను. ఈ దీనుడిపై దయ చూపించు. నీవు ఎంతో కరుణ కలవాడవు. నీవు తప్ప నన్ను ఇంకెవ్వరూ కాపాడలేరు అని నేను నిన్నే నమ్ముతున్నాను. పురుషోత్తముడివైన నీవే నన్ను రక్షించాలి, ఆదుకోవాలి.
నమామి నారాయణ పాదపంకజం
కరోమి నారాయణ పూజనం సదా
వదామి నారాయణ నామ నిర్మలం
స్మరామి నారాయణ తత్త్వమవ్యయం 35
నేను శ్రీమన్నారాయణుడి పాదాలకు నమస్కరిస్తాను. ఎప్పుడూ నారాయణుడిని పూజిస్తాను. ఆయన పవిత్రమైన నామాన్ని కీర్తిస్తాను. శాశ్వతమైన నారాయణ తత్వాన్ని ఎప్పుడూ స్మరిస్తాను.
శ్రీనాథ నారాయణ వాసుదేవ
శ్రీకృష్ణ భక్తప్రియ చక్రపాణే
శ్రీపద్మనాభాచ్యుతకైటభారే
శ్రీరామ పద్మాక్ష హరే మురారే 36
శ్రీనాథా, నారాయణా, వాసుదేవా, శ్రీకృష్ణా, భక్తులకు ఇష్టమైనవాడా, చక్రపాణీ, పద్మనాభా, అచ్యుతా — ఇవన్నీ భగవంతుని పవిత్ర నామాలు. ఈ నామాలను జపించే శక్తి మనుషులకు ఉన్నా, చాలా మంది వాటిని జపించకపోవడం నిజంగా దురదృష్టం.
అనంత వైకుంఠ ముకుంద కృష్ణ
గోవింద దామోదర మాధవేతి
వక్తుం సమర్థోఽపి న వక్తి కశ్చిత్
అహో జనానాం వ్యసనాభిముఖ్యమ్ 37
అనంత వైకుంఠ ముకుంద కృష్ణా! గోవిందా! దామోదరా! మాధవా! ఇవన్నీ భగవంతుని పవిత్ర నామాలు. ఇవి జపించే శక్తి మనుషులకు ఉన్నా, చాలా మంది వాటిని జపించకపోవడం నిజంగా దురదృష్టం. కేవలం గుర్తు చేసుకున్నా మంచి ఫలితాలు ఇచ్చే భగవన్నామాన్ని వదిలేసి, కష్టాలు తెచ్చే పనుల్లో, జూదం లాంటి చెడు అలవాట్లలో కాలం గడపడం చాలా బాధాకరం.
ధ్యాయంతి యే విష్ణుమనంతమవ్యయం
హృత్పద్మమధ్యే సతతం వ్యవస్థితం
సమాహితానాం సతతాభయప్రదం
తే యాంతి సిద్ధిం పరమాం చ వైష్ణవీం 38
అనంతుడు, మార్పులేని వాడు, హృదయ కమలంలో ఎప్పుడూ ఉండే శ్రీ మహావిష్ణువును ఎవరైతే ఎప్పుడూ ధ్యానం చేస్తారో, వారికి ఆయన కృపతో- అన్ని మంచి కోరికలు నెరవేరుతాయి. అలాగే వారు విష్ణువుతో సంబంధమైన అత్యున్నత స్థితిని పొందుతారు.
క్షీరసాగర తరంగశీకరా-
సారతారకిత చారుమూర్తయే
భోగిభోగ శయనీయశాయినే
మాధవాయ మధువిద్విషే నమః 39
క్షీరసాగరంలో అలల జల్లు వల్ల అక్కడక్కడ నక్షత్రాలు మెరిసినట్టు కనిపించే అందమైన రూపం కలవాడు, శేషనాగ శయ్యపై విశ్రాంతిగా ఉన్న మధుసూదనుడైన మాధవుడికి నమస్కారం.
యస్య ప్రియౌ శ్రుతిధరౌ కవిలోకవీరౌ
మిత్రౌ ద్విజన్మవరపద్మ శరావభూతామ్
తేనాంబుజాక్ష చరణామ్బుజ షట్పదేన
రాజ్ఞా కృతా కృతిరియం కులశేఖరేణ 40
వేదాలను తెలిసినవారు, కవులలో వీరులైనవారు, పద్మము, శరము (బాణము) వంటి పేర్లు గల ఇద్దరు బ్రాహ్మణోత్తములు ఎవరికి ప్రియమిత్రులో, అటువంటి అంబుజాక్షుని పాదపద్మాలపై వాలిన తుమ్మెద వంటివాడైన కులశేఖర మహారాజు చేత ఈ “ముకుందమాలా” అనే కావ్యం రచించబడినది.
।। ఇతి ముకుందమాల స్తోత్రం సంపూర్ణం ।।