చతుర్థ దశకం – యోగాభ్యాసం మరియు యోగసిద్ధి
నారాయణీయంలోని నాలుగవ దశకంలో అష్టాంగ యోగ మార్గాన్ని భక్తితో ఎలా అనుసంధానించాలో వివరించారు. యమ, నియమ, ఆసనం, ప్రాణాయామం, ప్రత్యాహారం, ధారణ, ధ్యానం, సమాధి అనే యోగ సాధనల ద్వారా భగవంతుని చేరే విధానాన్ని ఇందులో తెలియజేశారు. భగవంతుని దివ్యరూపాన్ని ప్రేమతో ధ్యానించడం ద్వారా కఠినమైన యోగమార్గం కూడా సులభమవుతుందని భట్టతిరి తెలియజేస్తున్నారు.
కల్యతాం మమ కురుష్వ తావతీం
కల్యతే భవదుపాసనం యయా |
స్పష్టమష్టవిధయోగచర్యయా
పుష్టయాఽఽశు తవ తుష్టిమాప్నుయామ్ || 1 ||
ఓ గురువాయూరప్పా! నిన్ను భక్తితో ఉపాసించడానికి అవసరమైన ఆరోగ్యాన్ని నాకు ప్రసాదించు. అష్టాంగ యోగాన్ని సక్రమంగా ఆచరిస్తూ, త్వరగా నీ అనుగ్రహాన్ని పొందేలా నన్ను దీవించు..
బ్రహ్మచర్యదృఢతాదిభిర్యమై-
–రాప్లవాదినియమైశ్చ పావితాః |
కుర్మహే దృఢమమీ సుఖాసనం
పంకజాద్యమపి వా భవత్పరాః || 2 ||
బ్రహ్మచర్యం, అహింస వంటి యమాలను, శౌచం, తపస్సు వంటి నియమాలను పాటిస్తూ మనస్సును, శరీరాన్ని పవిత్రం చేసుకుంటాము. ఆ తరువాత పద్మాసనం వంటి సౌకర్యమైన ఆసనంలో స్థిరంగా కూర్చొని, మనస్సును పూర్తిగా నీపై నిలుపుతాము.
తారమంతరనుచింత్య సంతతం
ప్రాణవాయుమభియమ్య నిర్మలాః |
ఇంద్రియాణి విషయాదథాపహృ-
–త్యాస్మహే భవదుపాసనోన్ముఖాః || 3 ||
ఓంకారాన్ని మనస్సులో నిరంతరం స్మరిస్తూ, శ్వాసను నియంత్రించడం ద్వారా మనస్సును ప్రశాంతంగా చేసుకుంటాము. తరువాత ఇంద్రియాలను బయటి విషయాల నుంచి వెనక్కి మళ్లించి, పూర్తిగా నీ ధ్యానం వైపు తిప్పుతాము.
అస్ఫుటే వపుషి తే ప్రయత్నతో
ధారయేమ ధిషణాం ముహుర్ముహుః |
తేన భక్తిరసమంతరార్ద్రతా-
–ముద్వహేమ భవదంఘ్రిచింతకాః || 4 ||
మొదట నీ దివ్యరూపం మనస్సులో స్పష్టంగా కనిపించకపోయినా, పదే పదే ప్రయత్నిస్తూ నీ రూపాన్ని హృదయంలో నిలుపుతాము. అలా నీ పాదాలను ధ్యానిస్తూ ఉండగా, భక్తితో మా హృదయాలు కరిగిపోతాయి.
విస్ఫుటావయవభేదసుందరం
త్వద్వపుః సుచిరశీలనావశాత్ |
అశ్రమం మనసి చింతయామహే
ధ్యానయోగనిరతాస్త్వదాశ్రయాః || 5 ||
నిరంతరం సాధన చేయడం వల్ల నీ కిరీటం, ముఖం, చిరునవ్వు, శంఖం, చక్రం, పాదాలు మొదలైన ప్రతి అవయవం మనస్సులో స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. అప్పుడు ఎటువంటి కష్టం లేకుండానే నీ దివ్యరూపాన్ని నిరంతరం ధ్యానించగలుగుతాము
ధ్యాయతాం సకలమూర్తిమీదృశీ-
–మున్మిషన్మధురతాహృతాత్మనామ్ |
సాంద్రమోదరసరూపమాంతరం
బ్రహ్మరూపమయి తేఽవభాసతే || 6 ||
నీ సంపూర్ణమైన, మధురమైన దివ్యరూపాన్ని ధ్యానిస్తున్న భక్తుల మనస్సు నీ సౌందర్యంలో పూర్తిగా లీనమవుతుంది. అప్పుడు వారి హృదయంలో పరిపూర్ణమైన ఆనంద స్వరూపమైన నీ పరబ్రహ్మ తత్త్వం ప్రకాశిస్తుంది.
తత్సమాస్వదనరూపిణీం స్థితిం
త్వత్సమాధిమయి విశ్వనాయక |
ఆశ్రితాః పునరతః పరిచ్యుతా-
–వారభేమహి చ ధారణాదికమ్ || 7 ||
ఓ విశ్వనాయకా! నీ ధ్యానం ద్వారా కలిగే పరమానందంలో పూర్తిగా లీనమవడమే సమాధి స్థితి. ఒకవేళ మనస్సు ఆ స్థితి నుంచి బయటకు వచ్చినా, మళ్లీ ధారణ, ధ్యానం చేస్తూ సమాధిని పొందడానికి ప్రయత్నిస్తాము.
ఇత్థమభ్యసననిర్భరోల్లసత్
త్వత్పరాత్మసుఖకల్పితోత్సవాః |
ముక్తభక్తకులమౌలితాం గతాః
సంచరేమ శుకనారదాదివత్ || 8 ||
ఇలా నిరంతర యోగాభ్యాసం చేస్తూ, నీలో కలిగే పరమానందాన్ని అనుభవిస్తూ ఉంటాము. చివరకు శుకమహర్షి, నారదుడు వంటి మహాభక్తుల మాదిరిగా బంధనాలు లేని జీవన్ముక్తులుగా లోకంలో స్వేచ్ఛగా సంచరిస్తాము.
త్వత్సమాధివిజయే తు యః పున-
–ర్మంక్షు మోక్షరసికః క్రమేణ వా |
యోగవశ్యమనిలం షడాశ్రయై-
–రున్నయత్యజ సుషుమ్నయా శనైః || 9 ||
సమాధి స్థితిని పొందిన యోగి మోక్షాన్ని కోరుకున్నప్పుడు, తన ప్రాణవాయువును నియంత్రిస్తాడు. మూలాధారం నుంచి సుషుమ్నా నాడి ద్వారా ఆరు చక్రాలను దాటిస్తూ ప్రాణశక్తిని క్రమంగా పైకి తీసుకెళ్తాడు.
లింగదేహమపి సంత్యజన్నథో
లీయతే త్వయి పరే నిరాగ్రహః |
ఊర్ధ్వలోకకుతుకీ తు మూర్ధతః
సార్ధమేవ కరణైర్నిరీయతే || 10 ||
ఆ యోగికి ఇతర లోకాలను చూడాలనే కోరిక లేకపోతే, సూక్ష్మశరీరాన్ని కూడా విడిచిపెట్టి నేరుగా పరమాత్మలో లీనమవుతాడు. ఒకవేళ పైలోకాలను చూడాలనుకుంటే, ఇంద్రియాలతో కూడిన సూక్ష్మశరీరంతో శిరస్సులోని బ్రహ్మరంధ్రం ద్వారా బయటకు వెళ్తాడు.
అగ్నివాసరవళర్క్షపక్షగై-
–రుత్తరాయణజుషా చ దైవతైః |
ప్రాపితో రవిపదం భవత్పరో
మోదవాన్ ధ్రువపదాంతమీయతే || 11 ||
అలా శరీరాన్ని విడిచిన యోగిని అగ్ని, పగలు, శుక్లపక్షం, ఉత్తరాయణం మొదలైన దేవతలు ముందుకు నడిపిస్తారు. వారి సహాయంతో అతడు సూర్యమండలాన్ని చేరి, అక్కడి నుంచి ఆనందంగా ధ్రువలోకానికి వెళ్తాడు.
ఆస్థితోఽథ మహరాలయే యదా
శేషవక్త్రదహనోష్మణార్ద్యతే |
ఈయతే భవదుపాశ్రయస్తదా
వేధసః పదమతః పురైవ వా || 12 ||
అక్కడి నుంచి యోగి మహర్లోకానికి చేరుకుంటాడు. ప్రళయ సమయంలో ఆదిశేషుని ముఖం నుంచి వెలువడే అగ్ని వేడి మహర్లోకాన్ని తాకినప్పుడు, భగవంతుని ఆశ్రయంతో అతడు బ్రహ్మలోకానికి చేరుకుంటాడు. అవసరమైతే ప్రళయానికి ముందే బ్రహ్మలోకాన్ని చేరగలడు.
తత్ర వా తవ పదేఽథవా వసన్
ప్రాకృతప్రళయ ఏతి ముక్తతామ్ |
స్వేచ్ఛయా ఖలు పురా విముచ్యతే
సంవిభిద్య జగదండమోజసా || 13 ||
యోగి బ్రహ్మలోకంలో నివసిస్తూ, ప్రాకృత ప్రళయ సమయంలో బ్రహ్మదేవునితో పాటు ముక్తిని పొందుతాడు. లేదా తన యోగశక్తితో బ్రహ్మాండపు ఆవరణలను భేదించి, అంతకంటే ముందే పరమముక్తిని పొందగలడు..
తస్య చ క్షితిపయోమహోఽనిల-
–ద్యో మహత్ప్రకృతిసప్తకావృతీః |
తత్తదాత్మకతయా విశన్ సుఖీ
యాతి తే పదమనావృతం విభో || 14 ||
ఆ యోగి భూమి, నీరు, అగ్ని, వాయువు, ఆకాశం, మహత్తత్త్వం, ప్రకృతి అనే బ్రహ్మాండపు ఆవరణలను ఒక్కొక్కటిగా దాటుతాడు. ప్రతి ఆవరణలోని తత్త్వంతో ఏకమవుతూ, చివరకు తిరిగి రావలసిన అవసరం లేని నీ పరమపదాన్ని చేరుకుంటాడు.
అర్చిరాదిగతిమీదృశీం వ్రజన్
విచ్యుతిం న భజతే జగత్పతే |
సచ్చిదాత్మక భవద్గుణోదయా-
–నుచ్చరంతమనిలేశ పాహి మామ్ || 15 ||
ఓ జగత్పతీ!
ఓ జగత్పతీ! ఈ అర్చిరాది మార్గంలో ప్రయాణించిన యోగికి మళ్లీ జన్మ ఉండదు. సచ్చిదానంద స్వరూపుడా! నీ దివ్య గుణాలను కీర్తిస్తున్న నన్ను నా వ్యాధుల నుంచి రక్షించి, నీ అనుగ్రహాన్ని ప్రసాదించు.
ఇతి 4 వ దశకం సమాప్తమ్|
ఇలాంటి మరిన్ని స్తోత్రాలు, శ్లోకాలు, భక్తి విషయాల కోసం మా వెబ్సైట్లోని ఇతర పోస్ట్లను తప్పక చూడండి.
ఎన్నో స్తోత్రాలు, వాటి అర్థాలు తెలుగులో తెలుసుకోవాలనుకుంటే మన “భారతీయ సంస్కృతి” YouTube ఛానల్ను సందర్శించండి. 🙏
