శ్రీమద్భగవద్గీత 12 వ అధ్యాయం – భక్తియోగము

శ్రీమద్భగవద్గీత మహాభారతంలోని భీష్మపర్వంలో భాగంగా వెలువడిన పరమ పవిత్రమైన ఆధ్యాత్మిక గ్రంథం. ఇందులో మొత్తం 18 అధ్యాయాలు, 700 శ్లోకాలు ఉన్నాయి.భగవద్గీత పన్నెండవ అధ్యాయమైన భక్తియోగములో మొత్తం 20 శ్లోకాలు ఉన్నాయి.పదకొండవ అధ్యాయంలో శ్రీకృష్ణుని విశ్వరూపాన్ని దర్శించిన అర్జునుడు, నిరాకార పరబ్రహ్మాన్ని ఆరాధించేవారు మరియు సాకారరూపంలో భగవంతుడిని భజించేవారిలో ఎవరు ఉత్తములని శ్రీకృష్ణుడిని ప్రశ్నిస్తాడు.దీనికి సమాధానంగా శ్రీకృష్ణుడు తనపై మనస్సును నిలిపి, పరిపూర్ణ విశ్వాసంతో తనను ఆరాధించే భక్తులు అత్యంత ఉత్తములని తెలియజేస్తాడు. మనస్సును పూర్తిగా భగవంతునిపై నిలపలేనివారు అభ్యాసయోగం ద్వారా, కర్మఫలత్యాగం ద్వారా కూడా తనను చేరుకోవచ్చని వివరిస్తాడు.అనంతరం తనకు ప్రియమైన భక్తుల లక్షణాలను వివరిస్తాడు. ఎవరి పట్ల ద్వేషం లేకుండా, అందరిపట్ల స్నేహభావం మరియు కరుణ కలిగి ఉండేవారు, అహంకారం మరియు మమకారం లేనివారు, సుఖదుఃఖాలను సమానంగా స్వీకరించేవారు తనకు ప్రియమైనవారని చెబుతాడు.క్షమ, సంతృప్తి, ఇంద్రియనిగ్రహం, దృఢమైన భక్తి, సమభావం మరియు భగవంతునిపై సంపూర్ణ విశ్వాసం వంటి ఉత్తమ భక్తుల లక్షణాలను వివరించే అధ్యాయమే భక్తియోగము.ఈ అధ్యాయంలో ప్రతి శ్లోకానికి సంస్కృత మూలం, పదార్థం మరియు సులభమైన తెలుగు భావాన్ని అందించాము. భగవద్గీతను సులభంగా అర్థం చేసుకోవాలనుకునే భక్తులకు ఇది ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది.

అర్జున ఉవాచ:
ఏవం సతతయుక్తా యే భక్తాస్త్వాం పర్యుపాసతే |
యే చాప్యక్షరమవ్యక్తం తేషాం కే యోగవిత్తమాః || 1
భావం:
అర్జునుడు: కృష్ణా! ఎప్పుడూ నీ మీదే మనస్సు నిలిపి నిన్ను భక్తితో ఆరాధించేవారు గొప్పవారా? లేక ఇంద్రియాలకు కనిపించని, నాశనం లేని ఆత్మస్వరూపాన్ని ధ్యానించేవారు గొప్పవారా? వీరిలో ఉత్తమమైన యోగులు ఎవరు?
శ్రీ భగవానువాచ:
మయ్యావేశ్య మనో యే మాం నిత్యయుక్తా ఉపాసతే |
శ్రద్ధయా పరయోపేతాః తే మే యుక్తతమా మతాః || 2
భావం:
శ్రీ భగవానుడు: ఎవరైతే తమ మనస్సును పూర్తిగా నా మీదే నిలిపి, నిరంతరం నన్ను పరమమైన విశ్వాసంతో, భక్తితో ఆరాధిస్తారో, వారే ఉత్తమమైన యోగులని నా అభిప్రాయం.
యే త్వక్షరమనిర్దేశ్యమ్ అవ్యక్తం పర్యుపాసతే |
సర్వత్రగమచింత్యం చ కూటస్థమచలం ధ్రువమ్ || 3
సంనియమ్యేంద్రియగ్రామం సర్వత్ర సమబుద్ధయః |
తే ప్రాప్నువంతి మామేవ సర్వభూతహితే రతాః || 4
భావం:
ఇంద్రియాలను పూర్తిగా అదుపులో ఉంచుకుని, అందరినీ సమానంగా చూసి, సమస్త జీవుల మేలు కోరుతూ ఉండేవారు కూడా నన్నే చేరుకుంటారు. వారు నాశనం లేని, మాటల్లో పూర్తిగా వర్ణించలేని, కంటికి కనిపించని, అంతటా వ్యాపించి ఉన్న, మార్పులేని, స్థిరమైన, శాశ్వతమైన ఆత్మస్వరూపాన్ని ఆరాధిస్తారు.
క్లేశో௨ధికతరస్తేషామ్ అవ్యక్తాసక్తచేతసామ్ |
అవ్యక్తా హి గతిర్దుఃఖం దేహవద్భిరవాప్యతే || 5
భావం:
కంటికి కనిపించని అవ్యక్తమైన పరమాత్మ స్వరూపాన్ని ధ్యానించేవారికి సాధన చాలా కష్టంగా ఉంటుంది. ఎందుకంటే శరీరమే తాము అని భావించే సాధారణ మనుషులకు అవ్యక్తమైన పరబ్రహ్మాన్ని ధ్యానించడం అంత సులభం కాదు.
యే తు సర్వాణి కర్మాణి మయి సన్న్యస్య మత్పరాః |
అనన్యేనైవ యోగేన మాం ధ్యాయంత ఉపాసతే || 6
తేషామహం సముద్ధర్తా మృత్యుసంసారసాగరాత్ |
భవామి నచిరాత్ పార్థ మయ్యావేశితచేతసామ్ || 7
భావం:
పార్థా! ఎవరైతే తమ పనులన్నింటినీ నాకు అర్పించి, నన్నే పరమగమ్యంగా భావించి, ఇతర ఆలోచనలు లేకుండా నన్నే ధ్యానిస్తూ ఆరాధిస్తారో, వారి మనస్సు నాపైనే నిలిచి ఉంటుంది. అలాంటి భక్తులను పుట్టుక, మరణాలతో కూడిన సంసారమనే సముద్రం నుంచి నేనే త్వరగా రక్షిస్తాను.
మయ్యేవ మన ఆధత్స్వ మయి బుద్ధిం నివేశయ |
నివసిష్యసి మయ్యేవ అత ఊర్ధ్వం న సంశయః || 8
భావం:
నీ మనస్సును పూర్తిగా నా మీదే నిలుపు. నీ బుద్ధిని కూడా నాకే అర్పించు. అలా చేస్తే ఇకపై నీవు నాలోనే ఉంటావు. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
అథ చిత్తం సమాధాతుం న శక్నోషి మయి స్థిరమ్ |
అభ్యాసయోగేన తతో మామిచ్ఛాప్తుం ధనంజయ || 9
భావం:
ధనంజయా! నీ మనస్సును నా మీద స్థిరంగా నిలపడం సాధ్యం కాకపోతే, నిరంతరం సాధన చేస్తూ అభ్యాసయోగం ద్వారా నన్ను చేరుకోవడానికి ప్రయత్నించు.
అభ్యాసే௨ప్యసమర్థో௨సి మత్కర్మపరమో భవ |
మదర్థమపి కర్మాణి కుర్వన్ సిద్ధిమవాప్స్యసి || 10
భావం:
ఒకవేళ అభ్యాసయోగం చేయడం కూడా నీకు కష్టంగా ఉంటే, నా కోసం పనులు చేయడం అలవాటు చేసుకో. నాకు ప్రీతి కలిగించే పనులు చేస్తూ కూడా నీవు ఆధ్యాత్మిక ఉన్నతిని పొందగలవు.
అథైతదప్యశక్తో௨సి కర్తుం మద్యోగమాశ్రితః |
సర్వకర్మఫలత్యాగం తతః కురు యతాత్మవాన్ || 11
భావం:
అది కూడా చేయలేకపోతే, నన్ను ఆశ్రయించి నీ మనస్సును అదుపులో ఉంచుకో. నీవు చేసే అన్ని పనుల ఫలితాలపై ఆశను విడిచిపెట్టు. ఫలితం గురించి ఆలోచించకుండా నీ కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించు.
శ్రేయో హి జ్ఞానమభ్యాసాత్ జ్ఞానాద్ధ్యానం విశిష్యతే |
ధ్యానాత్‌కర్మఫలత్యాగః త్యాగాచ్ఛాంతిరనంతరమ్ || 12
భావం:
అవగాహన లేకుండా చేసే అభ్యాసం కంటే జ్ఞానం గొప్పది. జ్ఞానం కంటే ధ్యానం ఉత్తమమైనది. ధ్యానం కంటే కర్మల ఫలితాలపై ఆశను విడిచిపెట్టడం మరింత మంచిది. అలా ఫలాపేక్షను విడిచిపెట్టిన వెంటనే మనస్సుకు శాంతి లభిస్తుంది.
అద్వేష్టా సర్వభూతానాం మైత్రః కరుణ ఏవ చ |
నిర్మమో నిరహంకారః సమదుఃఖసుఖః క్షమీ || 13
సంతుష్టస్సతతం యోగీ యతాత్మా దృఢనిశ్చయః |
మయ్యర్పితమనోబుద్ధిః యో మద్భక్తస్స మే ప్రియః || 14
భావం:
ఎవరైతే సమస్త జీవుల పట్ల ద్వేషం లేకుండా, అందరితో స్నేహంగా, దయతో ఉంటారో, నాది అనే మమకారం, అహంకారం లేకుండా జీవిస్తారో, సుఖదుఃఖాలను సమానంగా స్వీకరిస్తారో, ఇతరులను క్షమిస్తారో, ఎల్లప్పుడూ సంతృప్తిగా ఉంటారో, మనస్సును అదుపులో ఉంచుకుని దృఢమైన సంకల్పంతో ఉంటారో, తమ మనస్సును, బుద్ధిని నాకు అర్పిస్తారో అలాంటి భక్తుడు నాకు ఎంతో ఇష్టమైనవాడు.
యస్మాన్నోద్విజతే లోకో లోకాన్నోద్విజతే చ యః |
హర్షామర్షభయోద్వేగైః ముక్తో యః స చ మే ప్రియః || 15
భావం:
ఎవరి వల్ల ఇతరులకు భయం లేదా బాధ కలగదో, అలాగే ఇతరుల వల్ల తాను కూడా భయపడడో, సంతోషం, అసూయ, భయం, ఆందోళన వంటి భావాలకు లోనుకాకుండా ప్రశాంతంగా ఉంటాడో అలాంటి వ్యక్తి నాకు ప్రియమైనవాడు.
అనపేక్షః శుచిర్దక్షః ఉదాసీనో గతవ్యథః |
సర్వారంభపరిత్యాగీ యో మద్భక్తస్స మే ప్రియః || 16
భావం:
ఎలాంటి స్వార్థపూరితమైన కోరికలు లేనివాడు, శుభ్రత కలిగినవాడు, తన పనులను సమర్థంగా చేసేవాడు, పక్షపాతం లేకుండా ఉండేవాడు, కష్టాలకు కలత చెందనివాడు, ఆడంబరమైన పనులు, స్వార్థపూరితమైన ప్రయత్నాలపై ఆసక్తి విడిచిపెట్టినవాడు అయిన నా భక్తుడు నాకు ప్రియమైనవాడు.
యో న హృష్యతి న ద్వేష్టి న శోచతి న కాంక్షతి |
శుభాశుభపరిత్యాగీ భక్తిమాన్ యస్స మే ప్రియః || 17
భావం:
ఎవరైతే అతిగా సంతోషించరో, ద్వేషించరో, బాధపడరో, అనవసరమైన కోరికలు పెట్టుకోరో, మంచి చెడు ఫలితాలపై మమకారం లేకుండా భక్తితో ఉంటారో అలాంటి భక్తుడు నాకు ఎంతో ఇష్టమైనవాడు.
సమశ్శత్రౌ చ మిత్రే చ తథా మానావమానయోః |
శీతోష్ణసుఖదుఃఖేషు సమస్సంగవివర్జితః || 18
తుల్యనిందాస్తుతిర్మౌనీ సంతుష్టో యేన కేనచిత్ |
అనికేతః స్థిరమతిః భక్తిమాన్ మే ప్రియో నరః || 19
భావం:
శత్రువులనూ, మిత్రులనూ సమానంగా చూసేవాడు, గౌరవం, అవమానం వచ్చినప్పుడు ఒకేలా ఉండేవాడు, చలి, వేడి, సుఖం, దుఃఖం వంటి పరిస్థితులను సమానంగా స్వీకరించేవాడు, దేనిపైనా మితిమీరిన ఆసక్తి లేనివాడు, నిందలను, పొగడ్తలను సమానంగా తీసుకునేవాడు, అనవసరంగా మాట్లాడకుండా ప్రశాంతంగా ఉండేవాడు, ఏది లభించినా సంతృప్తి చెందేవాడు, స్థిరమైన ఆలోచనలు, దృఢమైన భక్తి కలిగినవాడు నాకు ప్రియమైనవాడు.
యే తు ధర్మ్యామృతమిదం యథోక్తం పర్యుపాసతే |
శ్రద్దధానా మత్పరమా భక్తాస్తే௨తీవ మే ప్రియాః || 20
భావం:
నేను చెప్పిన ఈ పవిత్రమైన, అమృతంతో సమానమైన ధర్మాన్ని ఎవరైతే పూర్తి విశ్వాసంతో ఆచరిస్తారో, నన్నే పరమగతిగా భావించి భక్తితో జీవిస్తారో అలాంటి భక్తులు నాకు అత్యంత ప్రియమైనవారు.
ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని “భక్తియోగం” అనే పన్నెండవ అధ్యాయం సమాప్తం.
ఇలాంటి మరిన్ని స్తోత్రాలు, శ్లోకాలు, భక్తి విషయాల కోసం మా వెబ్‌సైట్‌లోని ఇతర పోస్ట్‌లను తప్పక చూడండి.