అమృతసంజీవన ధన్వంతరి స్తోత్రం– తెలుగులో అర్థం
“ఆరోగ్యమే మహాభాగ్యం. కానీ నేటి ఉరుకుల పరుగుల జీవితంలో ఏదో ఒక అనారోగ్యం, లేదా మానసిక ఒత్తిడి మనల్ని వేధిస్తూనే ఉంటుంది. ఎన్ని మందులు వాడినా తగ్గని మొండి వ్యాధులు, అకాల మృత్యు భయంతో మీరు లేదా మీ కుటుంబ సభ్యులు ఆందోళన చెందుతున్నారా? అయితే సాక్షాత్తూ ఆ ఆయుర్వేద మూలపురుషుడైన ‘శ్రీ మహా ధన్వంతరి’ కరుణ మనకు కావాలి.”
శ్రీమహావిష్ణు అవతారమైన ధన్వంతరిని ఆయుర్వేద వైద్య పితామహునిగా భావిస్తారు. శ్రీ ధన్వంతరి స్వామిని స్తుతిస్తూ చెప్పబడిన ఈ అమృతసంజీవన ధన్వంతరి స్తోత్రాన్ని భక్తితో పఠిస్తే మరణభయం తొలగి, కష్టసాధ్యమైన మహారోగాలు కూడా నశించి ఆయుష్షు పెరుగుతుందని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి.
నమో నమో విశ్వవిభావనాయ
నమో నమో లోకసుఖప్రదాయ ।
నమో నమో విశ్వసృజేశ్వరాయ
నమో నమో ముక్తివరప్రదాయ ॥
తాత్పర్యం: ఓ దేవా! విశ్వాన్ని సృష్టించి ప్రకాశింపజేసే వాడివి నీవే, లోకాలకు సుఖాన్ని ప్రసాదించేవాడివి నీవే, విశ్వసృష్టికి ప్రభువైన వాడా, నీకు నమస్కారం. ముక్తిని వరంగా ప్రసాదించేవాడా, నీకు నమస్కారం.
నమో నమస్తేఽఖిలలోకపాయ
నమో నమస్తేఽఖిలకామదాయ ।
నమో నమస్తేఽఖిలకారణాయ
నమో నమస్తేఽఖిలరక్షకాయ ॥
తాత్పర్యం: సమస్త లోకాలను పాలించేవాడా, భక్తుల కోరికలన్నింటినీ తీర్చేవాడా, సమస్త సృష్టికి కారణభూతుడా, నీకు నమస్కారం. అందరినీ రక్షించేవాడా, నీకు నమస్కారం.
నమో నమస్తే సకలార్తిహర్త్రే
నమో నమస్తే విరుజః ప్రకర్త్రే ।
నమో నమస్తేఽఖిలవిశ్వధర్త్రే
నమో నమస్తేఽఖిలలోకభర్త్రే ॥
తాత్పర్యం: సకల దుఃఖాలను (బాధలను) హరించేవాడా, రోగాలను పోగొట్టి ఆరోగ్యాన్ని ప్రసాదించేవాడా, సమస్త విశ్వాన్ని భరించేవాడా, నీకు నమస్కారం. అఖిల లోకాలను పోషించే వాడా, నీకు నమస్కారం.
సృష్టం దేవ చరాచరం జగదిదం బ్రహ్మస్వరూపేణ తే
సర్వం తత్పరిపాల్యతే జగదిదం విష్ణుస్వరూపేణ తే ।
విశ్వం సంహ్రితయే తదేవ నిఖిలం రుద్రస్వరూపేణ తే
సంసిచ్యామృతశీకరైర్హర మహారిష్టం చిరం జీవయ ॥
తాత్పర్యం: ఓ దేవా! నీవు బ్రహ్మ స్వరూపంతో ఈ చరాచర జగత్తును సృష్టించావు. విష్ణు స్వరూపంతో ఈ జగత్తునంతటినీ పరిపాలిస్తున్నావు. రుద్ర స్వరూపంతో సమస్త విశ్వాన్ని సంహరిస్తున్నావు. అటువంటి నీవు దయతో అమృతపు బిందువులను నాపై చల్లి, నా గొప్ప ఆపదలను/రోగాలను హరించి నాకు దీర్ఘాయువును ప్రసాదించు.
యో ధన్వంతరిసంజ్ఞయా నిగదితః క్షీరాబ్ధితో నిఃసృతో
హస్తాభ్యాం జనజీవనాయ కలశం పీయూషపూర్ణం దధత్ ।
యుర్వేదమరీరచజ్జనరుజాం నాశాయ స త్వం ముదా
సంసిచ్యామృతశీకరైర్హర మహారిష్టం చిరం జీవయ ॥
తాత్పర్యం: పాలసముద్రం మథనం నుండి ‘ధన్వంతరి’ అనే పేరుతో ఉద్భవించి, ప్రజల ప్రాణాలను కాపాడటం కోసం చేతులలో అమృతకలశాన్ని పట్టుకుని, లోకంలోని రోగాలను పారద్రోలడానికి ఆయుర్వేదాన్ని సృష్టించిన ఓ దేవా! అమృతపు బిందువులను చల్లి నా భయంకరమైన రోగాలను హరించి నాకు దీర్ఘాయువును ప్రసాదించు.
స్త్రీరూపం వరభూషణాంబరధరం త్రైలోక్యసమ్మోహనం
కృత్వా పాయయతి స్మ యః సురగణాన్ పీయూషమత్యుత్తమమ్ ।
క్రే దైత్యగణాన్ సుధావిరహితాన్ సంమోహ్య స త్వం ముదా
సంసిచ్యామృతశీకరైర్హర మహారిష్టం చిరం జీవయ ॥
తాత్పర్యం: మోహిని అవతారంలో (స్త్రీ రూపంలో) ఉత్తమమైన ఆభరణాలు, వస్త్రాలు ధరించి, ముల్లోకాలను సమ్మోహనపరచి, దేవతలకు ఆ అత్యుత్తమమైన అమృతాన్ని పంచినవాడా! రాక్షసులను మోసపుచ్చి వారికి అమృతం దక్కకుండా చేసినవాడా! అమృత బిందువులను చల్లి నా రోగాలను హరించి దీర్ఘాయువును ప్రసాదించు.
చాక్షుషోదధిసంప్లావ భూవేదప ఝషాకృతే ।
సించ సించామృతకణైశ్చిరం జీవయ జీవయ ॥
తాత్పర్యం: చాక్షుష మన్వంతరంలో ప్రళయ జలాల నుండి భూమిని, వేదాలను రక్షించిన మత్స్యావతార (చేప రూపం) మూర్తీ! దయచేసి అమృత బిందువులతో నన్ను తడిపి నాకు నిండు నూరేళ్ల ఆయుషును ప్రసాదించు.
పృష్ఠమందరనిర్ఘూర్ణనిద్రాక్ష కమఠాకృతే ।
సించ సించామృతకణైశ్చిరం జీవయ జీవయ ॥
తాత్పర్యం: మందర పర్వతాన్ని నీ వీపుపై మోస్తూ, ఆ పర్వత భ్రమణం వల్ల కలిగిన సుఖంతో నిద్రకన్నులు గల కూర్మావతార (తాబేలు రూపం) మూర్తీ! అమృత బిందువులతో నన్ను తడిపి నాకు దీర్ఘాయువును ప్రసాదించు.
యాంచాచ్ఛలబలిత్రాసముక్తనిర్జర వామన ।
సించ సించామృతకణైశ్చిరం జీవయ జీవయ ॥
తాత్పర్యం: యాచన నెపంతో బలిచక్రవర్తిని అణచివేసి, దేవతలను భయం నుండి ముక్తులను చేసిన వామనావతార మూర్తీ! అమృత బిందువులతో నన్ను తడిపి నాకు దీర్ఘాయువును ప్రసాదించు.
ధరోద్ధార హిరణ్యాక్షఘాత క్రోడాకృతే ప్రభో ।
సించ సించామృతకణైశ్చిరం జీవయ జీవయ ॥
తాత్పర్యం: హిరణ్యాక్షుడిని వధించి, భూమిని ఉద్ధరించిన వరాహావతార (పంది రూపం) మూర్తీ! ఓ ప్రభూ! అమృత బిందువులతో నన్ను తడిపి నాకు దీర్ఘాయువును ప్రసాదించు.
భక్తత్రాసవినాశాత్తచండత్వ నృహరే విభో ।
సించ సించామృతకణైశ్చిరం జీవయ జీవయ ॥
తాత్పర్యం: భక్తుడైన ప్రహ్లాదుని భయాన్ని (బాధను) పోగొట్టడానికి ఉగ్రరూపాన్ని దాల్చిన నరసింహావతార మూర్తీ! ఓ విభో! అమృత బిందువులతో నన్ను తడిపి నాకు దీర్ఘాయువును ప్రసాదించు.
క్షత్రియారణ్యసంఛేద కుఠారకరరైణుక ।
సించ సించామృతకణైశ్చిరం జీవయ జీవయ ॥
తాత్పర్యం: గర్వాంధులైన క్షత్రియులనే అరణ్యాన్ని ఛేదించడానికి గొడ్డలిని చేతబట్టిన రేణుకాపుత్రుడా (పరశురామా)! అమృత బిందువులతో నన్ను తడిపి నాకు దీర్ఘాయువును ప్రసాదించు.
రక్షోరాజప్రతాపాబ్ధిశోషణాశుగ రాఘవ ।
సించ సించామృతకణైశ్చిరం జీవయ జీవయ ॥
తాత్పర్యం: రాక్షస రాజైన రావణుని ప్రతాపమనే సముద్రాన్ని తన బాణాలతో ఎండగట్టిన శ్రీరామా! అమృత బిందువులతో నన్ను తడిపి నాకు దీర్ఘాయువును ప్రసాదించు.
భూభారాసురసందోహకాలాగ్నే రుక్మిణీపతే ।
సించ సించామృతకణైశ్చిరం జీవయ జీవయ ॥
తాత్పర్యం: భూభారాన్ని పెంచే రాక్షస సమూహాలను దహించే కాలాగ్ని వంటివాడా! రుక్మిణీపతీ (శ్రీకృష్ణా)! అమృత బిందువులతో నన్ను తడిపి నాకు దీర్ఘాయువును ప్రసాదించు.
వేదమార్గరతానర్హవిభ్రాంత్యై బుద్ధరూపధృక్ ।
సించ సించామృతకణైశ్చిరం జీవయ జీవయ ॥
తాత్పర్యం: వేదమార్గానికి అనర్హులైన వారిని భ్రాంతికి గురిచేయడానికి బుద్ధ రూపం ధరించినవాడా! అమృత బిందువులతో నన్ను తడిపి నాకు దీర్ఘాయువును ప్రసాదించు.
కలివర్ణాశ్రమాస్పష్టధర్మర్ధ్యై కల్కిరూపభాక్ ।
సించ సించామృతకణైశ్చిరం జీవయ జీవయ ॥
తాత్పర్యం: కలియుగంలో వర్ణాశ్రమ ధర్మాలు నశించినప్పుడు, తిరిగి ధర్మాన్ని ఉద్ధరించడానికి కల్కి అవతారాన్ని ధరించబోయేవాడా! అమృత బిందువులతో నన్ను తడిపి నాకు దీర్ఘాయువును ప్రసాదించు.
అసాధ్యాః కష్టసాధ్యా యే మహారోగా భయంకరాః ।
ఛింధి తానాశు చక్రేణ చిరం జీవయ జీవయ ॥
తాత్పర్యం: నయం చేయడానికి అసాధ్యమైనవి, కష్టసాధ్యమైనవి అయిన భయంకరమైన మహారోగాలను నీ సుదర్శన చక్రంతో వెంటనే ఖండించి, ఓ స్వామీ నాకు దీర్ఘాయువును ప్రసాదించు.
అల్పమృత్యుం చాపమృత్యుం మహోత్పాతానుపద్రవాన్ ।
భింధి భింధి గదాఘాతైశ్చిరం జీవయ జీవయ ॥
తాత్పర్యం: అల్పమృత్యువును, అపమృత్యువును, గొప్ప ఉత్పాతాలను, ఉపద్రవాలను నీ గదాఘాతాలతో (గద దెబ్బలతో) బ్రద్దలుకొట్టి నాకు దీర్ఘాయువును ప్రసాదించు.
అహం న జానే కిమపి త్వదన్యత్
సమాశ్రయే నాథ పదాంబుజం తే ।
కురుష్వ తద్యన్మనసీప్సితం తే
సుకర్మణా కేన సమక్షమీయామ్ ॥
తాత్పర్యం: ఓ నాథా! నాకు నీవు తప్ప వేరొకరు తెలియదు. నీ పద్మాల వంటి పాదాలనే ఆశ్రయిస్తున్నాను. నీ మనస్సుకు ఏది సముచితమో ఆ విధంగా నా కోరికను తీర్చు. ఏ పుణ్యకార్యం చేయడం వల్ల నిన్ను నేను చేరుకోగలను స్వామీ?
త్వమేవ తాతో జననీ త్వమేవ
త్వమేవ నాథశ్చ త్వమేవ బంధుః ।
విద్యాధనాగారకులం త్వమేవ
త్వమేవ సర్వం మమ దేవదేవ ॥
తాత్పర్యం: ఓ దేవదేవా! నా తండ్రివి నీవే, తల్లివి నీవే, నా ప్రభువువు నీవే, బంధువువు నీవే, విద్య, ధనం, ఇల్లు, కులం అన్నీ నీవే. నాకు సమస్తం నీవే స్వామీ!
న మేఽపరాధం ప్రవిలోకయ ప్రభో-
-ఽపరాధసింధోశ్చ దయానిధిస్త్వమ్ ।
తాతేన దుష్టోఽపి సుతః సురక్షతే
దయాలుతా తేఽవతు సర్వదాఽస్మాన్ ॥
తాత్పర్యం: ఓ ప్రభూ! నా అపరాధాలను (తప్పులను) పరిగణనలోకి తీసుకోకు. నేను తప్పుల సముద్రాన్ని, నీవు దయా సముద్రానివి. కొడుకు ఎంత దుష్టుడైనా తండ్రి రక్షిస్తాడు కదా. అలాగే నీ దయ మమ్మల్ని ఎల్లప్పుడూ రక్షించుగాక!
అహహ విస్మర నాథ న మాం సదా
కరుణయా నిజయా పరిపూరితః ।
భువి భవాన్ యది మే న హి రక్షకః
కథమహో మమ జీవనమత్ర వై ॥
తాత్పర్యం: ఓ నాథా! సంపూర్ణమైన కరుణ కలిగిన నీవు నన్ను ఎప్పటికీ మరచిపోకు. ఈ భూమిపై నీవే నాకు రక్షకుడివి కాకపోతే, నా జీవితం ఎలా గడుస్తుంది?
దహ దహ కృపయా త్వం వ్యాధిజాలం విశాలం
హర హర కరవాలం చాల్పమృత్యోః కరాలమ్ ।
నిజజనపరిపాలం త్వాం భజే భావయాలం
కురు కురు బహుకాలం జీవితం మే సదాఽలమ్ ॥
తాత్పర్యం: ఓ స్వామీ, దయతో నాకున్న పెద్ద వ్యాధుల సమూహాన్ని దహించివేయుము. అపమృత్యువు అనే భయంకరమైన ఖడ్గాన్ని హరించుము. భక్తులను పాలించేవాడా, నిన్ను ఎప్పుడూ భజిస్తాను. నా జీవితాన్ని బహుకాలం (దీర్ఘకాలం) సాగేలా చేయుము.
న యత్ర ధర్మాచరణం న జానం
వ్రతం న యోగో న చ విష్ణుచర్చా ।
న పితృగోవిప్రవరామరార్చా
స్వల్పాయుషస్తత్ర జనా భవంతి ॥
తాత్పర్యం: ఎక్కడైతే ధర్మాచరణ, జ్ఞానం, వ్రతం, యోగం, శ్రీమహావిష్ణువు గురించిన స్మరణ ఉండవో, ఎక్కడైతే పితృదేవతలను, ఆవులను, పండితులను, దేవతలను పూజించరో, అక్కడ ప్రజలు అల్పాయుష్కులై (తక్కువ ఆయుష్షు కలవారై) ఉంటారు.
మంత్రం
క్లీం శ్రీం క్లీం శ్రీం నమో భగవతే జనార్దనాయ సకల దురితాని నాశయ నాశయ ।
క్ష్రౌం ఆరోగ్యం కురు కురు । హ్రీం దీర్ఘమాయుర్దేహి దేహి స్వాహా ॥
తాత్పర్యం: ఓ జనార్దనా! నీకు నమస్కారం. నా సమస్త పాపాలను/బాధలను నాశనం చేయుము, నాశనం చేయుము. నాకు సంపూర్ణ ఆరోగ్యాన్ని కలుగజేయుము. నాకు దీర్ఘాయువును ప్రసాదించుము.
ఫలశ్రుతి (స్తోత్ర పఠన ఫలితం)
అస్య ధారణతో జాపాదల్పమృత్యుః ప్రశామ్యతి ।
గర్భరక్షాకరం స్త్రీణాం బాలానాం జీవనం పరమ్ ॥
తాత్పర్యం: ఈ స్తోత్రాన్ని జపించడం వల్ల లేదా (యంత్రంగా/తాయెత్తుగా) ధరించడం వల్ల అపమృత్యువు (అకాల మరణం లేదా చిన్న వయసులోనే మరణించడం) తొలగిపోతుంది. ఇది గర్భిణీ స్త్రీలకు గర్భరక్షణను, పిల్లలకు ఉత్తమమైన ఆయుష్షును ప్రసాదిస్తుంది.
శతం పంచాశతం శక్త్యాఽథవా పంచాధివింశతిమ్ ।
పుస్తకానాం ద్విజేభ్యస్తు దద్యాద్దీర్ఘాయుషాప్తయే ॥
తాత్పర్యం: దీర్ఘాయువును పొందడం కోసం, తమ స్తోమతను (శక్తిని) బట్టి వంద (100) గానీ, యాభై (50) గానీ లేదా కనీసం ఇరవై ఐదు (25) గానీ ఈ స్తోత్ర పుస్తకాలను బ్రాహ్మణులకు దానం చేయాలి.
భూర్జపత్రే విలిఖ్యేదం కంఠే వా బాహుమూలకే ।
సంధారయేద్గర్భరక్షా బాలరక్షా చ జాయతే ॥
తాత్పర్యం: ఈ స్తోత్రాన్ని భూర్జపత్రం (ఒక రకమైన పవిత్రమైన చెట్టు బెరడు లేదా కాగితం) మీద రాసి, మెడలో కానీ లేదా భుజం దగ్గర కానీ (తాయెత్తుగా) కట్టుకోవడం వల్ల గర్భరక్షణ, బాలరక్షణ కలుగుతాయి.
సర్వే రోగా వినశ్యంతి సర్వా బాధాః ప్రశామ్యతి ।
కుదృష్టిజం భయం నశ్యేత్ తథా ప్రేతాదిజం భయమ్ ॥
తాత్పర్యం: దీని వలన సమస్త రోగాలు నశిస్తాయి, అన్ని రకాల బాధలు సమసిపోతాయి. నరదృష్టి/చెడుదృష్టి (దిష్టి) వల్ల కలిగే భయం, అలాగే ప్రేతాలు-భూతాల వల్ల కలిగే భయాలు పూర్తిగా నశిస్తాయి.
మయా కథితమేతత్తేఽమృతసంజీవనం పరమ్ ।
అల్పమృత్యుహరం స్తోత్రం మృతవత్సత్వనాశనమ్ ॥
తాత్పర్యం: నా చేత చెప్పబడిన ఈ ఉత్తమమైన “అమృతసంజీవన” స్తోత్రం అపమృత్యువును (అకాల మరణాన్ని) హరిస్తుంది. పుట్టిన పిల్లలు చనిపోయే భయంకరమైన దోషాన్ని (మృతవత్స దోషాన్ని) ఇది పూర్తిగా నాశనం చేస్తుంది.
ఇది సుదర్శన సంహితలో చెప్పబడిన అత్యంత శక్తివంతమైన అమృతసంజీవన ధన్వంతరి స్తోత్రం
ఇది సుదర్శన సంహితలో చెప్పబడిన అమృతసంజీవన ధన్వంతరి స్తోత్రం.
ఇలాంటి మరిన్ని స్తోత్రాలు, శ్లోకాలు, భక్తి విషయాల కోసం మా వెబ్సైట్లోని ఇతర పోస్ట్లను తప్పక చూడండి.
ఎన్నో స్తోత్రాలు, వాటి అర్థాలు తెలుగులో తెలుసుకోవాలనుకుంటే మన “భారతీయ సంస్కృతి” YouTube ఛానల్ను సందర్శించండి. 🙏
