శివ తాండవ స్తోత్రం తెలుగులో అర్థం
శివ తాండవ స్తోత్రం అనేది పరమశివుని పరమ భక్తుడు, లంకాధిపతి అయిన రావణాసురుడు లయకారుడైన శివుడిని ప్రసన్నం చేసుకోవడానికి ఆశువుగా గానం చేసిన అత్యంత శక్తివంతమైన, గంభీరమైన స్తోత్రం. శివుడు ఆనందతాండవం లేదా రుద్రతాండవం చేసేటప్పుడు ఆయన సృష్టించే లయబద్ధమైన శబ్దాలు, జటాజూటం నుండి ప్రవహించే గంగ, మెడలోని సర్పాలు మరియు డమరుక ధ్వనుల వైభవాన్ని రావణుడు ఇందులో అద్భుతంగా వర్ణించాడు. సంస్కృత భాషలోని క్లిష్టమైన సమాసాలు, ధ్వని అనుకరణలు (ఛందస్సు) మరియు లయబద్ధమైన శైలితో సాగే ఈ స్తోత్రాన్ని పఠించడం వల్ల మానసిక శక్తి, ఏకాగ్రత పెంపొందుతాయని మరియు శివుని అనుగ్రహం లభిస్తుందని భక్తుల నమ్మకం.
జటాటవీగలజ్జల ప్రవాహపావితస్థలే గలేవలంబ్య లంబితాం భుజంగతుంగ మాలికామ్ ।
డమడ్డమడ్డమడ్డమన్నినాదవడ్డమర్వయం చకార చండతాండవం తనోతు నః శివః శివమ్ ॥
దట్టమైన అడవి లాంటి తన జటాజూటం నుండి ప్రవహిస్తున్న గంగా జలంతో పవిత్రమైన మెడ గలవాడు, తన మెడలో పెద్ద పామును మాలగా ధరించినవాడు, చేతిలోని ఢమరుకాన్ని ‘డమ డమ’ అని మ్రోగిస్తూ భయంకరమైన తాండవం చేసే ఆ పరమశివుడు మనందరికీ శుభాలను కలిగించుగాక!
జటాకటాహ సంభ్రమభ్రమన్నిలింపనిర్ఝరీ- –విలోల వీచివల్లరీ విరాజమాన మూర్ధని ।
ధగద్ధగద్ధగజ్జ్వలల్లలాటపట్టపావకే కిశోరచంద్రశేఖరే రతిః ప్రతిక్షణం మమ ॥
ఒక కడవలాంటి తన జుట్టులో వేగంగా సుడులు తిరుగుతూ ప్రవహిస్తున్న గంగానది అలలతో ప్రకాశిస్తున్న శిరస్సు గలవాడు, విశాలమైన నుదుటిపై ‘ధగ ధగ’ మని మండుతున్న అగ్నిని (మూడవ కన్ను) కలిగి ఉన్నవాడు, బాలచంద్రుడిని తలపై ధరించిన ఆ శివుని పట్ల నా భక్తి ప్రతిక్షణం పెరుగుతూనే ఉంటుంది.
ధరాధరేంద్రనందినీ విలాసబంధు బంధుర స్ఫురద్దిగంత సంతతి ప్రమోదమాన మానసే ।
కృపాకటాక్షధోరణీ నిరుద్ధదుర్ధరాపది క్వచిద్దిగంబరే మనో వినోదమేతు వస్తుని ॥
పర్వతరాజ పుత్రిక అయిన పార్వతీ దేవి యొక్క అందమైన కదలికలకు ఆనందించే మనస్సు కలవాడు, తన ఒకే ఒక్క దయాదృష్టితో భక్తుల కష్టాలను ఇట్టే తొలగించగలవాడు, దిక్కులనే వస్త్రాలుగా ధరించిన ఆ దిగంబరుని యందే నా మనస్సు ఎల్లప్పుడూ ఆనందాన్ని పొందుతుంది.
జటాభుజంగ పింగళస్ఫురత్ఫణామణిప్రభా కదంబకుంకుమద్రవప్రలిప్త దిగ్వధూముఖే ।
మదాంధ సింధురస్ఫురత్త్వగుత్తరీయ మేదురే మనో వినోదమద్భుతం బిభర్తు భూతభర్తరి ॥
తన జటాజూటంలో ఉన్న పాము పడగలపై ఉన్న మణుల కాంతి, దిక్కులనే స్త్రీల ముఖాలకు కుంకుమ పూసినట్లుగా ప్రకాశిస్తోంది. మదపుటేనుగు చర్మాన్ని వస్త్రంగా ధరించినవాడు, భూతగణాలకు నాయకుడు అయిన ఆ శివుని యందే నా మనస్సు అద్భుతమైన ఆనందాన్ని పొందుగాక.
సహస్రలోచన ప్రభృత్యశేషలేఖశేఖర ప్రసూనధూళిధోరణీ విధూసరాంఘ్రిపీఠభూః ।
భుజంగరాజమాలయా నిబద్ధజాటజూటక శ్రియై చిరాయ జాయతాం చకోరబంధుశేఖరః ॥
దేవేంద్రుడితో సహా దేవతలందరూ శివుడి పాదాలకు నమస్కరిస్తున్నప్పుడు, వారి కిరీటాలలోని పూల పుప్పొడి రాలి ఆ పరమశివుడి పాదపీఠం అంతా నిండిపోయింది. పాముల రాజును తన జటాజూటంలో కట్టుకున్నవాడు, చంద్రుడిని తలపై ధరించిన ఆ శివుడు మనకు శాశ్వతమైన సంపదలను అనుగ్రహించుగాక!
లలాటచత్వరజ్వలద్ధనంజయ స్ఫులింగభా- –నిపీతపంచసాయకం నమన్నిలింప నాయకమ్ ।
సుధామయూఖ లేఖయా విరాజమాన శేఖరం మహాకపాలి సంపదే శిరోజటాలమస్తు నః ॥
తన నుదుటిపై మండుతున్న అగ్ని కణాల కాంతితో మన్మథుడిని దహించినవాడు, దేవతల రాజైన ఇంద్రుడిచే నమస్కరించబడేవాడు, అమృతాన్ని కురిపించే చంద్రవంకతో ప్రకాశించే శిరస్సు గల ఆ మహాకాపాలి దయవల్ల మనకు సకల సంపదలు కలుగుగాక.
కరాలఫాలపట్టికా ధగద్ధగద్ధగజ్జ్వల- ద్ధనంజయా ధరీకృత ప్రచండ పంచసాయకే ।
ధరాధరేంద్రనందినీ కుచాగ్ర చిత్రపత్రక- –ప్రకల్పనైక శిల్పిని త్రిలోచనే మతిర్మమ ॥
తన విశాలమైన నుదుటిపై ధగధగ మండుతున్న అగ్నితో మన్మథుడిని బూడిద చేసినవాడు, పార్వతీ దేవి హృదయంభాగంపై అందమైన చిత్రాలను రచించడంలో గొప్ప శిల్పి అయిన ఆ ముక్కంటి పైనే నా మనస్సు లగ్నమై ఉండుగాక.
నవీనమేఘమండలీ నిరుద్ధదుర్ధరస్ఫురత్- కుహూనిశీథినీ తమః ప్రబంధ బంధు కంధరః ।
నిలింప నిర్ఝరీ ధరస్తనోతు కృత్తి సింధురః కళానిధానబంధురః శ్రియం జగద్ధురంధరః ॥
అమావాస్య నాటి అర్ధరాత్రి కారుమబ్బులంత నల్లని మెడ (నీలకంఠం) కలవాడు, గంగానదిని ధరించినవాడు, ఏనుగు చర్మాన్ని కప్పుకున్నవాడు, చంద్రకళను ధరించినవాడు, జగత్తు భారాన్ని మోసేవాడు అయిన ఆ శివుడు మనకు అపారమైన సంపదలు ఇచ్చుగాక.
ప్రఫుల్లనీల పంకజ ప్రపంచకాలిమప్రభా- –విలంబి కంఠకందలీ రుచిప్రబద్ధ కంధరమ్ ।
స్మరచ్ఛిదం పురచ్ఛిదం భవచ్ఛిదం మఖచ్ఛిదం గజచ్ఛిదాంధకచ్ఛిదం తమంతకచ్ఛిదం భజే ॥
వికసించిన నల్ల కలువ పూల కాంతితో కూడిన అందమైన మెడ కలవాడు. మన్మథుడిని, త్రిపురాసురులను, సంసార బంధాలను, దక్షయజ్ఞాన్ని, గజాసురుడిని, అంధకాసురుడిని, చివరికి ఆ మృత్యుదేవతను (యముడిని) కూడా నాశనం చేసిన ఆ శివుడిని నేను సేవిస్తున్నాను.
అగర్వసర్వమంగళా కళాకదంబమంజరీ రసప్రవాహమాధురీ విజృంభణామధువ్రతమ్ ।
స్మరాంతకం పురాంతకం భవాంతకం మఖాంతకం గజాంతకాంధకాంతకం తమంతకాంతకం భజే ॥
పార్వతీదేవి సమస్త కళలనే పూల గుచ్ఛం నుండి స్రవించే మకరందాన్ని ఆస్వాదించే తుమ్మెద లాంటివాడు. మన్మథుడిని, త్రిపురాసురులను, భవబంధాలను, దక్షయజ్ఞాన్ని, గజాసురుడిని, అంధకాసురుడిని, యముడిని సంహరించిన ఆ శివుడిని నేను భజిస్తున్నాను.
జయత్వదభ్ర విభ్రమ భ్రమద్భుజంగ మశ్వసత్ వినిర్గమత్ క్రమస్ఫురత్ కరాళ ఫాలహవ్యవాట్ ।
ధిమిద్ధిమిద్ధిమిధ్వనన్మృదంగ తుంగ మంగళ ధ్వనిక్రమ ప్రవర్తిత ప్రచండతాండవః శివః ॥
వేగంగా కదులుతున్న పాముల బుసల గాలి వలన తన నుదుటిపై ఉన్న అగ్ని జ్వాలలు మరింత ప్రజ్వరిల్లుతుండగా, ‘ధిమి ధిమి’ అని మ్రోగుతున్న మృదంగ నాదానికి అనుగుణంగా ప్రచండమైన తాండవం చేస్తున్న ఆ పరమశివుడికి జయం కలుగుగాక!
దృషద్విచిత్ర తల్పయోర్భుజంగ మౌక్తికస్రజోర్- –గరిష్ఠరత్నలోష్ఠయోః సుహృద్విపక్షపక్షయోః ।
తృష్ణారవిందచక్షుషోః ప్రజామహీ మహేంద్రయోః సమం ప్రవర్తయన్మనః కదా సదాశివం భజే ॥
రాతి పరుపును – పూల పాన్పును, పామును – ముత్యాల హారాన్ని, రత్నాన్ని – మట్టి గడ్డను, మిత్రుడిని – శత్రువును, గడ్డి పోచను – అందమైన స్త్రీని, సామాన్య ప్రజలను – మహారాజులను… అన్నీ ఒకేలా చూసే సమదృష్టిని నేను ఎప్పుడు పొంది, ఆ సదాశివుడిని సేవిస్తాను??
కదా నిలింపనిర్ఝరీనికుంజకోటరే వసన్ విముక్తదుర్మతిః సదా శిరఃస్థమంజలిం వహన్ ।
విముక్త లోల లోచనో లలాటఫాల లగ్నకః శివేతి మంత్రముచ్చరన్ సదా సుఖీ భవామ్యహమ్ ॥
గంగానది తీరంలో ఉన్న గుహలో నివసిస్తూ, నా చెడు ఆలోచనలన్నీ వదిలిపెట్టి, నా చేతులను ఎప్పుడూ తలపై జోడించి ఉంచుతూ, ఎటువంటి చంచలత్వం లేకుండా ఆ పరమశివుని యందే నా దృష్టిని నిలిపి, “శివ.. శివ..” అనే మంత్రాన్ని జపిస్తూ నేను ఎప్పుడు నిజమైన సుఖాన్ని పొందుతాను?
ఇమం హి నిత్యమేవముక్తముత్తమోత్తమం స్తవం పఠన్ స్మరన్ బ్రువన్ నరో విశుద్ధిమేతి సంతతమ్ ।
హరే గురౌ సుభక్తి మాశుయాతి నాన్యథా గతిం విమోహనం హి దేహినాం సుశంకరస్య చింతనమ్ ॥
ఎవరు ఈ ఉత్తమమైన స్తోత్రాన్ని ప్రతిరోజూ చదువుతారో, స్మరిస్తారో వారు ఎల్లప్పుడూ పవిత్రులవుతారు. వారు ఆ పరమశివుని యందు గొప్ప భక్తిని పొందుతారు. శివుని ధ్యానం చేయడం వల్ల మనుష్యుల మోహం (అజ్ఞానం) నశిస్తుంది.
పూజావసానసమయే దశవక్త్రగీతం యః శంభుపూజనపరం పఠతి ప్రదోషే ।
తస్య స్థిరాం రథగజేంద్ర తురంగ యుక్తాం లక్ష్మీం సదైవ సుముఖీం ప్రదదాతి శంభుః ॥
సాయంకాలం (ప్రదోష కాలంలో) శివ పూజ పూర్తయిన తర్వాత రావణుడు రచించిన ఈ స్తోత్రాన్ని చదివే వారికి, ఆ పరమశివుడు స్థిరమైన సంపదలను, రథ, గజ, తురగాలతో (వాహనాలతో) కూడిన రాజభోగాలను ఎల్లప్పుడూ అనుగ్రహిస్తాడు.
ఇలాంటి మరిన్ని స్తోత్రాలు, శ్లోకాలు, భక్తి విషయాల కోసం మా వెబ్సైట్లోని ఇతర పోస్ట్లను తప్పక చూడండి.
ఎన్నో స్తోత్రాలు, వాటి అర్థాలు తెలుగులో తెలుసుకోవాలనుకుంటే మన “భారతీయ సంస్కృతి” YouTube ఛానల్ను సందర్శించండి. 🙏
👉 భారతీయ సంస్కృతి YouTube Channel Link
