లలితా సహస్రనామాలు తెలుగులో అర్థం -5

మన హిందూ సనాతన ధర్మంలో శ్రీ లలితాసహస్రనామ స్తోత్రానికి ఉన్న విశిష్టత అంతా ఇంతా కాదు బ్రహ్మాండ పురాణంలో సాక్షాత్తు ఆ హయగ్రీవుడు అగస్త్య మహామునికి ఉపదేశించిన మహా మంత్రం ఇది.

అమ్మవారి అనుగ్రహం పొందడానికి, జీవితంలో సకల శుభాలు, ప్రశాంతత కలగడానికి ప్రతిరోజూ ఎంతోమంది భక్తులు ఈ సహస్రనామాన్ని పఠిస్తుంటారు అయితే, ఏదైనా స్తోత్రాన్ని కేవలం చదవడం కన్నా అందులోని ప్రతి నామానికి ఉన్న అంతరార్థాన్ని తెలుసుకుని, భావయుక్తంగా పఠిస్తే ఆ అనుభూతి మరింత అద్భుతంగా ఉంటుంది ఆ జగన్మాత తత్వం మనసుకు మరింత దగ్గరవుతుంది. లలితా పరమేశ్వరి వైభవాన్ని తెలుసుకునే ఈ ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణాన్ని ప్రారంభిద్దాం.

పరా, ప్రత్యక్చితీరూపా, పశ్యంతీ, పరదేవతా।
మధ్యమా, వైఖరీరూపా, భక్తమానసహంసికా ॥81॥
పరా – పరా వాక్ స్వరూపిణి
ప్రత్యక్చితీరూపా – అంతర్ముఖులకు మాత్రమే దర్శనమిచ్చే జ్ఞాన స్వరూపిణి
పశ్యంతీ – శబ్దము యొక్క రెండవ స్థితి
పరదేవతా – అన్ని దేవతల కంటే మించిన పరమోన్నతమైన దేవత
మధ్యమా – మధ్యమా వాక్ స్వరూపిణి
వైఖరీరూపా – బయటకు స్పష్టంగా వినిపించే వాక్కు రూపం
భక్తమానసహంసికా – భక్తుల మనస్సు అనే మానస సరోవరంలో విహరించే హంస వంటిది

కామేశ్వరప్రాణనాడీ, కృతజ్ఞా, కామపూజితా।
శృంగారరససంపూర్ణా, జయా, జాలంధరస్థితా ॥82॥
కామేశ్వరప్రాణనాడీ – శివుడైన కామేశ్వరుడికి ప్రాణనాడి వంటిది
కృతజ్ఞా – భక్తులు చేసే ఏ చిన్న సేవనైనా, ప్రార్థననైనా గుర్తుంచుకుని వారికి గొప్ప ఫలాన్ని అనుగ్రహించేది
కామపూజితా – మన్మథునిచే పూజింపబడినది
శృంగారరససంపూర్ణా – శృంగార రసంతో నిండిన పరమ సౌందర్యవతి
జయా – ఎల్లప్పుడూ విజయమును పొందేది
జాలంధరస్థితా – జాలంధర పీఠమునందు కొలువై ఉన్నది

ఓడ్యాణపీఠనిలయా, బిందుమండలవాసినీ।
రహోయాగక్రమారాధ్యా, రహస్తర్పణతర్పితా ॥83॥
ఓడ్యాణపీఠనిలయా – ఓడ్యాణ పీఠమునందు నివసించేది
బిందుమండలవాసినీ – శ్రీచక్రములోని మధ్య బిందువునందు నివసించేది
రహోయాగక్రమారాధ్యా – అత్యంత రహస్యమైన యాగం ద్వారా ఆరాధించబడేది
రహస్తర్పణతర్పితా – గుప్తముగా చేసే ఆరాధనతో తృప్తి చెందేది

సద్యఃప్రసాదినీ, విశ్వసాక్షిణీ, సాక్షివర్జితా।
షడంగదేవతాయుక్తా, షాడ్గుణ్యపరిపూరితా ॥84॥
సద్యఃప్రసాదినీ – భక్తితో తలిస్తే వెంటనే అనుగ్రహించేది
విశ్వసాక్షిణీ – ఈ సమస్త విశ్వానికి సాక్షిగా ఉన్నది
సాక్షివర్జితా – తనకు సాక్షిగా (పై స్థాయిలో) మరొకరు లేనిది
షడంగదేవతాయుక్తా – ఆరు అంగ దేవతలతో కూడి ఉన్నది
షాడ్గుణ్యపరిపూరితా – ఐశ్వర్యము, వీర్యము, యశస్సు, శ్రీ, జ్ఞానము, వైరాగ్యము అనే ఆరు గుణాలతో నిండినది

నిత్యక్లిన్నా, నిరుపమా, నిర్వాణసుఖదాయినీ।
నిత్యా, షోడశికారూపా, శ్రీకంఠార్ధశరీరిణీ ॥85॥
నిత్యక్లిన్నా – ఎల్లప్పుడూ కరుణతో నిండిన హృదయం కలది
నిరుపమా – పోలిక లేనిది
నిర్వాణసుఖదాయినీ – మోక్షం అనే పరమానందాన్ని ఇచ్చేది
నిత్యా – ఎల్లప్పుడూ ఉండేది
షోడశికారూపా – పదహారు కళలు గల షోడశిగా వెలిగేది
శ్రీకంఠార్ధశరీరిణీ – పరమశివుని శరీరంలో సగ భాగమై ఉన్నది

ప్రభావతీ, ప్రభారూపా, ప్రసిద్ధా, పరమేశ్వరీ।
మూలప్రకృతిరవ్యక్తా, వ్యక్తాఽవ్యక్తస్వరూపిణీ ॥86॥
ప్రభావతీ – గొప్ప కాంతి కలది
ప్రభారూపా – కాంతియే తన రూపముగా కలది
ప్రసిద్ధా – అందరికీ తెలిసినది, పురాణ ప్రసిద్ధురాలు
పరమేశ్వరీ – సర్వ లోకాలకు అత్యున్నతమైన పాలకురాలు
మూలప్రకృతిః – ఈ సృష్టి అంతటికీ మూలమైన ప్రకృతి
అవ్యక్తా – కంటికి కనిపించనిది
వ్యక్తాఽవ్యక్తస్వరూపిణీ – కంటికి కనిపించే భౌతిక రూపంగా, కనిపించని ప్రాణ శక్తిగా రెండు విధాలా ఉన్నది

వ్యాపినీ, వివిధాకారా, విద్యాఽవిద్యాస్వరూపిణీ।
మహాకామేశనయనాకుముదాహ్లాదకౌముదీ ॥87॥
వ్యాపినీ – అంతటా నిండి ఉన్నది
వివిధాకారా – అనేక రకాల రూపాలలో ఉన్నది
విద్యాఽవిద్యాస్వరూపిణీ – మోక్షాన్నిచ్చే విద్య, సంసారానికి కారణమైన అవిద్య రెండూ తన స్వరూపముగా కలిగినది
మహాకామేశనయనాకుముదాహ్లాదకౌముదీ – శివుడనే కలువ పువ్వును వికసింపజేసే వెన్నెల వంటిది

భక్తహార్దతమోభేదభానుమద్భానుసంతతిః।
శివదూతీ, శివారాధ్యా, శివమూర్తిః, శివంకరీ ॥88॥
భక్తహార్దతమోభేదభానుమద్భానుసంతతిః – భక్తుల హృదయాల్లోని అజ్ఞానమనే చీకటిని పోగొట్టే సూర్యకిరణాల సమూహం వంటిది
శివదూతీ – యుద్ధ సమయంలో శివునినే దూతగా పంపినది
శివారాధ్యా – శివునిచేత ఆరాధించబడేది
శివమూర్తిః – మంగళకరమైన రూపం కలది
శివంకరీ – ఎల్లప్పుడూ శుభాలను కలిగించేది

శివప్రియా, శివపరా, శిష్టేష్టా, శిష్టపూజితా।
అప్రమేయా, స్వప్రకాశా, మనోవాచామగోచరా ॥89॥
శివప్రియా – శివునికి అత్యంత ప్రియమైనది
శివపరా – శివుడే పరమ దైవముగా భావించేది
శిష్టేష్టా – సన్మార్గులైన వారికి ఇష్టమైనది
శిష్టపూజితా – జ్ఞానులచేత, పెద్దలచేత పూజింపబడేది
అప్రమేయా – ఏ కొలతలతోనూ, తర్కంతోనూ కొలవలేనిది
స్వప్రకాశా – తనంతట తానుగా ప్రకాశించేది
మనోవాచామగోచరా – మనస్సుతో ఊహించడానికి, మాటలతో వర్ణించడానికి వీలుకానిది

చిచ్ఛక్తిః, చేతనారూపా, జడశక్తిః, జడాత్మికా।
గాయత్రీ, వ్యాహృతిః, సంధ్యా, ద్విజబృందనిషేవితా ॥90॥
చిచ్ఛక్తిః – జ్ఞాన శక్తి రూపం కలది
చేతనారూపా – జీవులలోని చైతన్యమే తన రూపముగా కలది
జడశక్తిః – ప్రాణం లేని పదార్థాలలోని శక్తి
జడాత్మికా – జడ పదార్థాల రూపంలో కూడా ఉన్నది
గాయత్రీ – గాయత్రీ మంత్ర స్వరూపిణి
వ్యాహృతిః – ‘భూః భువః సువః’ అనే వ్యాహృతుల రూపం
సంధ్యా – సంధ్యా కాలాల రూపం
ద్విజబృందనిషేవితా – వేద పండితులచే, నిత్యం సంధ్యావందనం చేసేవారిచే సేవింపబడేది

తత్త్వాసనా, తత్త్వమయీ, పంచకోశాంతరస్థితా।
నిస్సీమమహిమా, నిత్యయౌవనా, మదశాలినీ ॥91॥
తత్త్వాసనా – 24 తత్త్వములే ఆసనముగా కలది
తత్త్వమయీ – సర్వ తత్త్వములు తన స్వరూపముగానే ఉన్నది
పంచకోశాంతరస్థితా – అన్నమయ, ప్రాణమయ, మనోమయ, విజ్ఞానమయ, ఆనందమయ అనే ఐదు కోశాల లోపల ఆత్మరూపంలో ఉన్నది
నిస్సీమమహిమా – హద్దులు లేని (అంతులేని) మహిమ కలది
నిత్యయౌవనా – ముసలితనం లేని నిత్యయౌవనముతో ప్రకాశించేది
మదశాలినీ – దైవీ ఆనందము అనే పరవశంతో ప్రకాశించేది

మదఘూర్ణితరక్తాక్షీ, మదపాటలగండభూః।
చందనద్రవదిగ్ధాంగీ, చాంపేయకుసుమప్రియా ॥92॥
మదఘూర్ణితరక్తాక్షీ – దివ్యమైన ఆనందపారవశ్యము చేత కదులుతున్న ఎర్రని కన్నులు కలది
మదపాటలగండభూః – ఆనందముతో ఎర్రబడిన చెక్కిళ్లు కలది
చందనద్రవదిగ్ధాంగీ – సుగంధభరితమైన చందనము శరీరమంతా పూయబడినది
చాంపేయకుసుమప్రియా – సంపెంగ పూలంటే అత్యంత ప్రీతి కలిగినది

కుశలా, కోమలాకారా, కురుకుళ్ళా, కులేశ్వరీ।
కుళకుండాలయా, కౌళమార్గతత్పరసేవితా ॥93॥
కుశలా – సర్వ కార్యములలో అత్యంత నైపుణ్యం కలది
కోమలాకారా – మిక్కిలి సుకుమారమైన, మనోహరమైన రూపం కలది
కురుకుళ్ళా – శ్రీచక్రంలోని విమర్శశక్తి రూపమైన కురుకుళ్ళ దేవి
కులేశ్వరీ – కులమార్గమును అనుసరించే వారికి అధిదేవత
కుళకుండాలయా – కుండలినీ శక్తిగా మూలాధార చక్రంలో నివసించేది
కౌళమార్గతత్పరసేవితా – కౌళమార్గము అనే రహస్య ఆరాధనా పద్ధతిలో నిష్ఠతో ఉండేవారిచే సేవింపబడేది

కుమారగణనాథాంబా, తుష్టిః, పుష్టిః, మతిః, ధృతిః।
శాంతిః, స్వస్తిమతీ, కాంతిః, నందినీ, విఘ్ననాశినీ ॥94॥
కుమారగణనాథాంబా – కుమారస్వామికి, గణపతికి తల్లి
తుష్టిః – సంతృప్తియే రూపముగా ఉన్నది
పుష్టిః – పోషణను, బలాన్ని ఇచ్చేది
మతిః – బుద్ధి స్వరూపిణి
ధృతిః – ధైర్యము మరియు ఓర్పుగా ఉన్నది
శాంతిః – ప్రశాంతతను ప్రసాదించేది
స్వస్తిమతీ – శుభములను ఇచ్చేది
కాంతిః – తేజస్సు రూపం కలది
నందినీ – ఆనందాన్ని ఇచ్చేది
విఘ్ననాశినీ – ఆటంకాలను పూర్తిగా తొలగించేది

తేజోవతీ, త్రినయనా, లోలాక్షీ, కామరూపిణీ।
మాలినీ, హంసినీ, మాతా, మలయాచలవాసినీ ॥95॥
తేజోవతీ – గొప్ప కాంతివంతమైన ప్రభావం కలది
త్రినయనా – మూడు కన్నులు కలది
లోలాక్షీ – చంచలమైన కన్నులు కలది
కామరూపిణీ – కోరుకున్న రూపాన్ని ధరించగలిగేది
మాలినీ – మంత్రవర్ణమాల మాలగా కలది
హంసినీ – హంస మంత్ర స్వరూపిణి లేదా హంసవాహనం కలది
మాతా – ఈ సృష్టికి మూలమైన తల్లి
మలయాచలవాసినీ – మలయ పర్వతాల యందు నివసించేది

సుముఖీ, నళినీ, సుభ్రూః, శోభనా, సురనాయికా।
కాలకంఠీ, కాంతిమతీ, క్షోభిణీ, సూక్ష్మరూపిణీ ॥96॥
సుముఖీ – అందమైన ముఖము కలది
నళినీ – పద్మము వంటి రూపము కలది
సుభ్రూః – అందమైన కనుబొమ్మలు కలది
శోభనా – ఎల్లప్పుడూ శుభప్రదమైనది, ప్రకాశించేది
సురనాయికా – దేవతలకు నాయకురాలు
కాలకంఠీ – శివుని శక్తి రూపం
కాంతిమతీ – మిక్కిలి కాంతివంతమైనది
క్షోభిణీ – సృష్టి ప్రారంభంలో ప్రకృతిలో కదలిక కలిగించేది
సూక్ష్మరూపిణీ – కంటికి కనిపించని అత్యంత సూక్ష్మమైన శక్తి రూపం కలది

వజ్రేశ్వరీ, వామదేవీ, వయోఽవస్థావివర్జితా।
సిద్ధేశ్వరీ, సిద్ధవిద్యా, సిద్ధమాతా, యశస్వినీ ॥97॥
వజ్రేశ్వరీ – వజ్రేశ్వరి అనే దేవతా రూపం
వామదేవీ – శివుని రూపమైన వామదేవుని శక్తి
వయోఽవస్థావివర్జితా – బాల్యము, యవ్వనము, ముసలితనము వంటి వయస్సు మార్పులు లేనిది
సిద్ధేశ్వరీ – సిద్ధులకు అధిదేవత
సిద్ధవిద్యా – సిద్ధులచే ఉపాసించబడే విద్య
సిద్ధమాతా – సిద్ధులందరికీ తల్లి వంటిది
యశస్వినీ – గొప్ప కీర్తి ప్రతిష్టలు కలది

విశుద్ధిచక్రనిలయా, ఆరక్తవర్ణా, త్రిలోచనా।
ఖట్వాంగాదిప్రహరణా, వదనైకసమన్వితా ॥98॥
విశుద్ధిచక్రనిలయా – కంఠమునందు ఉండే విశుద్ధి చక్రములో నివసించేది
ఆరక్తవర్ణా – లేత ఎరుపు (గులాబీ) రంగులో ప్రకాశించేది
త్రిలోచనా – మూడు కన్నులు కలది
ఖట్వాంగాదిప్రహరణా – ఖట్వాంగము మొదలైన ఆయుధాలను ధరించినది
వదనైకసమన్వితా – ఒకే ముఖము కలిగినది

పాయసాన్నప్రియా, త్వక్స్థా, పశులోకభయంకరీ।
అమృతాదిమహాశక్తిసంవృతా, డాకినీశ్వరీ ॥99॥
పాయసాన్నప్రియా – పరమాన్నం అంటే ఇష్టపడేది
త్వక్స్థా – జీవుల శరీరంలోని చర్మము అనే ధాతువును అధిష్టించి ఉండేది
పశులోకభయంకరీ – అజ్ఞానులైన వారికి భయం కలిగించేది
అమృతాదిమహాశక్తిసంవృతా – అమృత మొదలైన 16 మంది శక్తులచే చుట్టూ ఆరాధించబడేది
డాకినీశ్వరీ – విశుద్ధి చక్రానికి అధిదేవత అయిన డాకిని రూపంలో ఉన్నది

అనాహతాబ్జనిలయా, శ్యామాభా, వదనద్వయా।
దంష్ట్రోజ్జ్వలా, అక్షమాలాధిధరా, రుధిరసంస్థితా ॥100॥
అనాహతాబ్జనిలయా – హృదయమునందు ఉండే అనాహత పద్మములో నివసించేది
శ్యామాభా – శ్యామల వర్ణములో ప్రకాశించునది
వదనద్వయా – రెండు ముఖములు కలిగినది
దంష్ట్రోజ్జ్వలా – కోరలతో ప్రకాశించే భయంకరమైన ముఖం కలది
అక్షమాలాధిధరా – జపమాల మొదలైన వాటిని ధరించినది
రుధిరసంస్థితా – శరీరంలోని రక్తము అనే ధాతువును అధిష్టించి ఉండేది

ఇలాంటి మరిన్ని స్తోత్రాలు, శ్లోకాలు, భక్తి విషయాల కోసం మా వెబ్‌సైట్‌లోని ఇతర పోస్ట్‌లను తప్పక చూడండి.

ఎన్నో స్తోత్రాలు, వాటి అర్థాలు తెలుగులో తెలుసుకోవాలనుకుంటే మన “భారతీయ సంస్కృతి” YouTube ఛానల్‌ను సందర్శించండి. 🙏

👉 భారతీయ సంస్కృతి YouTube Channel Link