శ్రీమద్భగవద్గీత 5 వ అధ్యాయం – కర్మసన్న్యాసయోగము

శ్రీమద్భగవద్గీత మహాభారతంలోని భీష్మపర్వంలో భాగంగా వెలువడిన పరమ పవిత్రమైన ఆధ్యాత్మిక గ్రంథం. ఇందులో మొత్తం 18 అధ్యాయాలు, 700 శ్లోకాలు ఉన్నాయి.భగవద్గీత ఐదవ అధ్యాయమైన కర్మసన్న్యాసయోగములో మొత్తం 29 శ్లోకాలు ఉన్నాయి.ఈ అధ్యాయంలో అర్జునుడు కర్మసన్న్యాసం మరియు కర్మయోగం అనే రెండు మార్గాలలో ఏది శ్రేష్ఠమైనదో శ్రీకృష్ణుడిని అడుగుతాడు. దీనికి సమాధానంగా శ్రీకృష్ణుడు రెండు మార్గాలూ మోక్షాన్ని ప్రసాదించగలవని, అయితే నిష్కామ కర్మయోగం ఆచరించడం సులభమని వివరిస్తాడు.కర్మఫలాలను ఆశించకుండా కర్తవ్యాలను నిర్వహించే వ్యక్తి నిజమైన సన్న్యాసి అని తెలియజేస్తాడు. జ్ఞానయోగి, కర్మయోగి ఇద్దరూ పరమాత్మను చేరుకోగలరని వివరిస్తాడు.శరీరం, ఇంద్రియాలు, మనస్సు ద్వారా జరిగే కర్మలన్నింటినీ భగవంతునికి అర్పిస్తూ, తామే కర్తలమనే భావన లేకుండా జీవించాలని బోధిస్తాడు. సమస్త జీవులలో సమానమైన ఆత్మతత్త్వాన్ని చూడగల జ్ఞానాన్ని వివరిస్తాడు. కోరికలు, కోపాలను జయించి అంతరంగ శాంతిని పొందినవారే పరమానందాన్ని అనుభవిస్తారని తెలియజేస్తాడు.కర్మసన్న్యాసం, నిష్కామ కర్మ, సమదృష్టి, మనశ్శాంతి మరియు పరమాత్మను పొందే మార్గాన్ని వివరించే అధ్యాయమే కర్మసన్న్యాసయోగము.ఈ అధ్యాయంలో ప్రతి శ్లోకానికి సంస్కృత మూలం, పదార్థం మరియు సులభమైన తెలుగు భావాన్ని అందించాము. భగవద్గీతను సులభంగా అర్థం చేసుకోవాలనుకునే భక్తులకు ఇది ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది.

శ్రీమద్భగవద్గీత
ఐదవ అధ్యాయం – కర్మసన్యాసయోగం
అర్జున ఉవాచ:
సన్న్యాసం కర్మణాం కృష్ణ పునర్యోగం చ శంససి |
యచ్ఛ్రేయ ఏతయోరేకం తన్మే బ్రూహి సునిశ్చితమ్ || 1
భావం: కృష్ణా! ఒకసారి కర్మలను వదిలేయమని, మరోసారి కర్మయోగాన్ని ఆచరించమని చెబుతున్నావు. ఈ రెండింటిలో ఏది ఉత్తమమో నాకు స్పష్టంగా వివరించు.
శ్రీ భగవానువాచ:
సన్న్యాసః కర్మయోగశ్చ నిఃశ్రేయసకరావుభౌ |
తయోస్తు కర్మసన్న్యాసాత్ కర్మయోగో విశిష్యతే || 2
భావం: కర్మలను వదిలివేయడం, కర్మయోగాన్ని ఆచరించడం రెండూ మోక్షాన్ని కలిగిస్తాయి. అయితే కర్మలను పూర్తిగా విడిచిపెట్టడం కంటే నిష్కామకర్మయోగం ఆచరించడం ఉత్తమం.
జ్ఞేయః స నిత్యసన్న్యాసీ యో న ద్వేష్టి న కాంక్షతి |
నిర్ద్వంద్వో హి మహాబాహో సుఖం బంధాత్ ప్రముచ్యతే || 3
భావం: అర్జునా! ఎవరినీ ద్వేషించకుండా, దేనినీ ఆశించకుండా ఉండేవాడే నిజమైన నిత్యసన్యాసి. సుఖదుఃఖాల వంటి ద్వంద్వాలకు లోనుకాని అలాంటి వ్యక్తి సులభంగా సంసారబంధాల నుంచి విముక్తి పొందుతాడు.
సాంఖ్యయోగౌ పృథగ్బాలాః ప్రవదంతి న పండితాః |
ఏకమప్యాస్థితస్సమ్యక్ ఉభయోర్విందతే ఫలమ్ || 4
భావం: జ్ఞానయోగం వేరు, కర్మయోగం వేరు అని అజ్ఞానులు మాత్రమే భావిస్తారు. నిజమైన జ్ఞానులు అలా అనుకోరు. ఈ రెండింటిలో ఏ ఒక్కదాన్ని సరిగ్గా ఆచరించినా రెండింటి ఫలితమైన మోక్షాన్ని పొందవచ్చు.
యత్సాంఖ్యైః ప్రాప్యతే స్థానం తద్యోగైరపి గమ్యతే |
ఏకం సాంఖ్యం చ యోగం చ యః పశ్యతి స పశ్యతి || 5
భావం: జ్ఞానయోగం ద్వారా ఏ స్థితిని పొందుతారో, కర్మయోగం ద్వారా కూడా అదే స్థితిని పొందవచ్చు. జ్ఞానయోగం, కర్మయోగం రెండూ ఒకే లక్ష్యాన్ని చేరుస్తాయని తెలుసుకున్నవాడే నిజమైన జ్ఞాని.
సన్న్యాసస్తు మహాబాహో దుఃఖమాప్తుమయోగతః |
యోగయుక్తో మునిర్బ్రహ్మ నచిరేణాధిగచ్ఛతి || 6
భావం: అర్జునా! కర్మయోగాన్ని ఆచరించకుండా కేవలం కర్మసన్యాసం పొందడం కష్టమైన పని. కర్మయోగాన్ని ఆచరించే ముని త్వరలోనే బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని పొందుతాడు.
యోగయుక్తో విశుద్ధాత్మా విజితాత్మా జితేంద్రియః |
సర్వభూతాత్మభూతాత్మా కుర్వన్నపి న లిప్యతే || 7
భావం: కర్మయోగాన్ని ఆచరిస్తూ మనస్సును, ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకుని, హృదయాన్ని పవిత్రంగా చేసుకున్నవాడు సమస్త జీవులలోనూ ఒకే ఆత్మ ఉందని తెలుసుకుంటాడు. అలాంటి వ్యక్తి కర్మలు చేసినా వాటి వల్ల ఎలాంటి బంధానికీ గురికాడు.
నైవ కించిత్‌కరోమీతి
యుక్తో మన్యేత తత్త్వవిత్ |
పశ్యన్ శృణ్వన్ స్పృశన్ జిఘ్రన్
అశ్నన్ గచ్ఛన్ స్వపన్ శ్వసన్ || 8
ప్రలపన్ విసృజన్ గృహ్ణన్నున్మిషన్ నిమిషన్నపి |
ఇంద్రియాణీంద్రియార్థేషు వర్తంత ఇతి ధారయన్ || 9
భావం: పరమాత్మ తత్వాన్ని తెలుసుకున్న కర్మయోగి తాను ఏ పనీ చేయడం లేదని భావిస్తాడు. చూడటం, వినటం, తాకటం, వాసన చూడటం, తినటం, నడవటం, నిద్రపోవటం, శ్వాస తీసుకోవటం, మాట్లాడటం, వస్తువులను వదలటం, తీసుకోవటం, కళ్ళు తెరవటం, మూయటం వంటి పనులన్నీ ఇంద్రియాల ద్వారా జరుగుతున్నాయని అతడు తెలుసుకుంటాడు.
బ్రహ్మణ్యాధాయ కర్మాణి సంగం త్యక్త్వా కరోతి యః |
లిప్యతే న స పాపేన పద్మపత్రమివాంభసా || 10
భావం: తామరాకుపై నీరు అంటుకోనట్లే, తన కర్మలన్నింటినీ భగవంతుడికి అర్పించి, ఫలితాలపై ఆశ లేకుండా పనులు చేసేవాడికి పాపం అంటదు.
కాయేన మనసా బుద్ధ్యా కేవలైరింద్రియైరపి |
యోగినః కర్మ కుర్వంతి సంగం త్యక్త్వాత్మశుద్ధయే || 11
భావం: కర్మయోగులు తమ శరీరం, మనస్సు, బుద్ధి, ఇంద్రియాలతో పనులు చేస్తారు. అయితే వాటిపై మమకారం, ఫలితాలపై ఆశ లేకుండా మనస్సును పవిత్రం చేసుకోవడానికే కర్మలు ఆచరిస్తారు.
యుక్తః కర్మఫలం త్యక్త్వా శాంతిమాప్నోతి నైష్ఠికీమ్ |
అయుక్తః కామకారేణ ఫలే సక్తో నిబధ్యతే || 12
భావం: కర్మయోగి తన పనుల ఫలితాలపై ఆశను విడిచిపెట్టి శాశ్వతమైన శాంతిని పొందుతాడు. కానీ ఫలితాలపై కోరికతో పనులు చేసేవాడు వాటి ఫలితాలకు బంధించబడతాడు.
సర్వకర్మాణి మనసా సన్న్యస్యాస్తే సుఖం వశీ |
నవద్వారే పురే దేహీ నైవ కుర్వన్ న కారయన్ || 13
భావం: మనస్సును, ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకున్నవాడు అన్ని కర్మలపై మమకారాన్ని మనస్సులోనే విడిచిపెడతాడు. తాను ఏమీ చేయకుండా, ఇతరులతో చేయించకుండా, తొమ్మిది ద్వారాలు కలిగిన శరీరమనే పట్టణంలో ప్రశాంతంగా ఉంటాడు.
న కర్తృత్వం న కర్మాణి లోకస్య సృజతి ప్రభుః |
న కర్మఫలసంయోగం స్వభావస్తు ప్రవర్తతే || 14
భావం: భగవంతుడు మనుషులకు కర్తృత్వభావాన్ని, కర్మలను లేదా కర్మఫలాలను సృష్టించడు. ఇవన్నీ ప్రకృతి స్వభావం వల్లనే జరుగుతుంటాయి.
నాదత్తే కస్యచిత్ పాపం న చైవ సుకృతం విభుః |
అజ్ఞానేనావృతం జ్ఞానం తేన ముహ్యంతి జంతవః || 15
భావం: సర్వశక్తిమంతుడైన భగవంతుడు ఎవరి పాపాలను, పుణ్యాలను తనపై వేసుకోడు. జీవుల జ్ఞానాన్ని అజ్ఞానం కప్పివేయడం వల్ల వారు నిజమైన విషయాన్ని తెలుసుకోలేక మోహానికి లోనవుతారు.
జ్ఞానేన తు తదజ్ఞానం యేషాం నాశితమాత్మనః |
తేషామాదిత్యవద్ జ్ఞానం ప్రకాశయతి తత్పరమ్ || 16
భావం: ఎవరైతే ఆత్మజ్ఞానంతో తమ అజ్ఞానాన్ని తొలగించుకుంటారో, వారిలో సూర్యకాంతిలా ప్రకాశించే జ్ఞానం పరమాత్మ స్వరూపాన్ని తెలియజేస్తుంది.
తద్బుద్ధయస్తదాత్మానః తన్నిష్ఠాస్తత్పరాయణాః |
గచ్ఛంత్యపునరావృత్తిం జ్ఞాననిర్ధూతకల్మషాః || 17
భావం: ఎవరైతే తమ బుద్ధిని, మనస్సును పరమాత్మపైనే నిలిపి, ఆయననే పరమలక్ష్యంగా భావించి జీవిస్తారో, వారు జ్ఞానం ద్వారా పాపాలను తొలగించుకుని మళ్ళీ జన్మించాల్సిన అవసరం లేని మోక్షాన్ని పొందుతారు.
విద్యావినయసంపన్నే బ్రాహ్మణే గవి హస్తిని |
శుని చైవ శ్వపాకే చ పండితాః సమదర్శినః || 18
భావం: నిజమైన జ్ఞానులు విద్యావినయాలు కలిగిన బ్రాహ్మణుడిని, ఆవును, ఏనుగును, కుక్కను, కుక్కమాంసం తినే వ్యక్తిని కూడా సమానమైన దృష్టితో చూస్తారు. అందరిలోనూ ఒకే ఆత్మ ఉందని గుర్తిస్తారు.
ఇహైవ తైర్జితః సర్గో యేషాం సామ్యే స్థితం మనః |
నిర్దోషం హి సమం బ్రహ్మ తస్మాద్‌బ్రహ్మణి తే స్థితాః || 19
భావం: ఎవరైతే అందరినీ సమానంగా చూస్తారో, వారు ఈ జన్మలోనే సంసారబంధాలను జయించినవారవుతారు. పరబ్రహ్మం ఎలాంటి భేదభావం, దోషం లేకుండా అందరిలోనూ సమానంగా ఉంటుంది. అందువల్ల సమదృష్టి కలిగినవారు బ్రహ్మస్థితిని పొందుతారు.
న ప్రహృష్యేత్ ప్రియం ప్రాప్య నోద్విజేత్ ప్రాప్య చాప్రియమ్ |
స్థిరబుద్ధిరసంమూఢో బ్రహ్మవిద్బ్రహ్మణి స్థితః || 20
భావం: బ్రహ్మజ్ఞానం పొందినవాడు తనకు ఇష్టమైనది లభించినప్పుడు అతిగా సంతోషించడు. ఇష్టం లేనిది ఎదురైనప్పుడు బాధపడడు. మోహం లేకుండా స్థిరమైన బుద్ధితో ఎల్లప్పుడూ పరబ్రహ్మంలోనే నిలిచి ఉంటాడు.
బాహ్యస్పర్శేష్వసక్తాత్మా విందత్యాత్మని యత్సుఖమ్ |
స బ్రహ్మయోగయుక్తాత్మా సుఖమక్షయమశ్నుతే || 21
భావం: బాహ్యప్రపంచంలోని సుఖాలపై ఆసక్తి లేనివాడు తనలోనే ఉండే ఆత్మానందాన్ని పొందుతాడు. పరబ్రహ్మంతో అనుసంధానమైన అలాంటి వ్యక్తి ఎప్పటికీ తరగని ఆనందాన్ని అనుభవిస్తాడు.
యే హి సంస్పర్శజా భోగా దుఃఖయోనయ ఏవ తే |
ఆద్యంతవంతః కౌంతేయ న తేషు రమతే బుధః || 22
భావం: కౌంతేయా! ఇంద్రియాల ద్వారా పొందే బాహ్యసుఖాలు చివరికి దుఃఖానికి కారణమవుతాయి. అవి కొంతకాలం మాత్రమే ఉంటాయి. అందుకే నిజమైన జ్ఞానం కలిగినవాడు అలాంటి సుఖాలపై ఆసక్తి చూపడు.
శక్నోతీహైవ యః సోఢుం ప్రాక్ శరీరవిమోక్షణాత్ |
కామక్రోధోద్భవం వేగం స యుక్తః స సుఖీ నరః || 23
భావం: ఈ శరీరం ఉన్నప్పుడే కోరికలు, కోపం వల్ల కలిగే ఆవేశాలను అదుపులో పెట్టుకోగలిగినవాడే నిజమైన యోగి. అలాంటి వ్యక్తే నిజమైన సుఖాన్ని పొందుతాడు.
యో௨0తఃసుఖో௨0తరారామః తథాంతర్జ్యోతిరేవ యః |
స యోగీ బ్రహ్మనిర్వాణం బ్రహ్మభూతో௨ధిగచ్ఛతి || 24
భావం: తనలోనే ఆనందాన్ని పొందుతూ, తన ఆత్మలోనే సంతృప్తిగా ఉంటూ, తనలోని జ్ఞానజ్యోతితో ప్రకాశించే యోగి బ్రహ్మస్వరూపాన్ని పొంది పరమానందాన్ని చేరుకుంటాడు.
లభంతే బ్రహ్మనిర్వాణమ్ఋషయః క్షీణకల్మషాః |
ఛిన్నద్వైధా యతాత్మానః సర్వభూతహితే రతాః || 25
భావం: సందేహాలను తొలగించుకుని, మనస్సును అదుపులో ఉంచుకుని, పాపాలను తొలగించుకుని, సమస్త ప్రాణుల మేలు కోరుకునే ఋషులు బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని పొంది మోక్షాన్ని పొందుతారు.
కామక్రోధవియుక్తానాం యతీనాం యతచేతసామ్ |
అభితో బ్రహ్మనిర్వాణం వర్తతే విదితాత్మనామ్ || 26
భావం: కోరికలు, కోపం విడిచిపెట్టి, మనస్సును అదుపులో ఉంచుకుని, ఆత్మజ్ఞానాన్ని పొందినవారికి ఎల్లప్పుడూ మోక్షస్థితి అందుబాటులో ఉంటుంది.
స్పర్శాన్‌కృత్వా బహిర్బాహ్యాన్ చక్షుశ్చైవాంతరే భ్రువోః |
ప్రాణాపానౌ సమౌ కృత్వా నాసాభ్యంతరచారిణౌ || 27
యతేంద్రియమనోబుద్ధిః మునిర్మోక్షపరాయణః |
విగతేచ్ఛాభయక్రోధో యః సదా ముక్త ఏవ సః || 28
భావం: బాహ్యప్రపంచ విషయాలపై మనస్సును నిలపకుండా, దృష్టిని కనుబొమల మధ్య కేంద్రీకరించి, ముక్కు ద్వారా లోపలికి, బయటికి వెళ్ళే శ్వాసలను సమంగా నియంత్రిస్తూ, ఇంద్రియాలను, మనస్సును, బుద్ధిని అదుపులో ఉంచుకోవాలి. మోక్షమే లక్ష్యంగా కోరికలు, భయం, కోపం విడిచిపెట్టిన ముని ఎల్లప్పుడూ ముక్తుడిగానే ఉంటాడు.
భోక్తారం యజ్ఞతపసాం సర్వలోకమహేశ్వరమ్ |
సుహృదం సర్వభూతానం జ్ఞాత్వా మాం శాంతిమృచ్ఛతి || 29
భావం: యజ్ఞాలకు, తపస్సులకు ఫలాన్ని స్వీకరించేవాడిని, అన్ని లోకాలకూ ప్రభువును, సమస్త ప్రాణులకూ మిత్రుడిని అయిన నన్ను తెలుసుకున్నవాడు పరమశాంతిని పొందుతాడు.
ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని “కర్మసన్యాసయోగం” అనే ఐదవ అధ్యాయం సమాప్తం.
ఇలాంటి మరిన్ని స్తోత్రాలు, శ్లోకాలు, భక్తి విషయాల కోసం మా వెబ్‌సైట్‌లోని ఇతర పోస్ట్‌లను తప్పక చూడండి.