శ్రీమద్భగవద్గీత 3 వ అధ్యాయం – కర్మయోగము

శ్రీమద్భగవద్గీత మహాభారతంలోని భీష్మపర్వంలో భాగంగా వెలువడిన పరమ పవిత్రమైన ఆధ్యాత్మిక గ్రంథం. ఇందులో మొత్తం 18 అధ్యాయాలు, 700 శ్లోకాలు ఉన్నాయి.భగవద్గీత మూడవ అధ్యాయమైన కర్మయోగములో మొత్తం 43 శ్లోకాలు ఉన్నాయి.రెండవ అధ్యాయంలో శ్రీకృష్ణుడు అర్జునుడికి ఆత్మతత్త్వం, సమత్వబుద్ధి మరియు నిష్కామ కర్మ గురించి ఉపదేశిస్తాడు. ఆ ఉపదేశాన్ని విన్న అర్జునుడు జ్ఞానమార్గం గొప్పదైతే, తనను యుద్ధం వంటి కర్మలో ఎందుకు పాల్గొనమంటున్నారని శ్రీకృష్ణుడిని ప్రశ్నిస్తాడు.దీనికి సమాధానంగా శ్రీకృష్ణుడు జ్ఞానయోగం, కర్మయోగం అనే రెండు మార్గాలను వివరిస్తాడు. ఏ మనిషి కూడా కర్మలు చేయకుండా ఒక్క క్షణం కూడా ఉండలేడని, ప్రతి ఒక్కరూ తమ కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించాలని తెలియజేస్తాడు.కర్మఫలంపై ఆశ లేకుండా, స్వార్థం విడిచిపెట్టి, లోకకల్యాణం కోసం కర్మలు చేయాలని బోధిస్తాడు. జనక మహారాజు వంటి మహాత్ములు కూడా కర్మల ద్వారా పరమ సిద్ధిని పొందారని వివరిస్తాడు. కామం, క్రోధం మనిషికి శత్రువులని తెలియజేస్తూ వాటిని జయించడానికి మార్గాన్ని ఉపదేశిస్తాడు.నిష్కామ కర్మ యొక్క ప్రాముఖ్యతను, స్వధర్మ ఆచరణను, లోకసంగ్రహ భావనను మరియు కామక్రోధాలను జయించే మార్గాన్ని వివరించే అధ్యాయమే కర్మయోగము.ఈ అధ్యాయంలో ప్రతి శ్లోకానికి సంస్కృత మూలం, పదార్థం మరియు సులభమైన తెలుగు భావాన్ని అందించాము. భగవద్గీతను సులభంగా అర్థం చేసుకోవాలనుకునే భక్తులకు ఇది ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది.

అర్జున ఉవాచ:
జ్యాయసీ చేత్ కర్మణస్తే మతా బుద్ధిర్జనార్దన |
తత్కిం కర్మణి ఘోరే మాం నియోజయసి కేశవ || 1
భావం:
జనార్దనా! కర్మలు చేయడం కంటే జ్ఞానమే గొప్పదని నీ అభిప్రాయమైతే, ఈ భయంకరమైన యుద్ధం చేయమని నన్ను ఎందుకు ప్రోత్సహిస్తున్నావు కేశవా?
వ్యామిశ్రేణేవ వాక్యేన బుద్ధిం మోహయసీవ మే |
తదేకం వద నిశ్చిత్య యేన శ్రేయోఽహమాప్నుయామ్ || 2
భావం:
నీవు చెబుతున్న మాటలు నాకు స్పష్టంగా అర్థం కావడం లేదు. అవి నా మనసును మరింత గందరగోళానికి గురిచేస్తున్నాయి. నాకు మేలు కలిగించే మార్గం ఏదో ఒక్కటే స్పష్టంగా చెప్పు.
శ్రీ భగవానువాచ:
లోకేఽస్మిన్ ద్వివిధా నిష్ఠా పురా ప్రోక్తా మయాఽనఘ |
జ్ఞానయోగేన సాంఖ్యానాం కర్మయోగేన యోగినామ్ || 3
భావం:
అర్జునా! ఈ ప్రపంచంలో ఆధ్యాత్మికంగా ఉన్నత స్థితిని పొందడానికి రెండు మార్గాలు ఉన్నాయి. జ్ఞానాన్ని కోరుకునేవారికి జ్ఞానయోగం, కర్మలు ఆచరించేవారికి నిష్కామ కర్మయోగం అని నేను గతంలోనే చెప్పాను.
న కర్మణామనారంభాత్ నైష్కర్మ్యం పురుషోఽశ్నుతే |
న చ సన్న్యసనాదేవ సిద్ధిం సమధిగచ్ఛతి || 4
భావం:
పనులు చేయకుండా ఉన్నంత మాత్రాన మనిషి కర్మబంధాల నుంచి విముక్తి పొందలేడు. అలాగే కేవలం పనులను వదిలిపెట్టినంత మాత్రాన ఆత్మజ్ఞానం కూడా లభించదు.
న హి కశ్చిత్ క్షణమపి జాతు తిష్ఠత్యకర్మకృత్ |
కార్యతే హ్యవశః కర్మ సర్వః ప్రకృతిజైర్గుణైః || 5
భావం:
ఈ ప్రపంచంలో ఎవరూ ఒక్క క్షణం కూడా ఏ పనీ చేయకుండా ఉండలేరు. ప్రకృతిలోని మూడు గుణాల ప్రభావం వల్ల ప్రతి ఒక్కరూ ఏదో ఒక పని చేస్తూనే ఉంటారు.
కర్మేంద్రియాణి సంయమ్య య ఆస్తే మనసా స్మరన్ |
ఇంద్రియార్థాన్ విమూఢాత్మా మిథ్యాచారః స ఉచ్యతే || 6
భావం:
బయటికి తన ఇంద్రియాలను అదుపులో పెట్టుకున్నట్లు కనిపిస్తూ, మనసులో మాత్రం ఇంద్రియ సుఖాల గురించి ఆలోచించేవాడు అవివేకి. అలాంటి వ్యక్తిని కపటంగా ప్రవర్తించేవాడు అంటారు.
యస్త్వింద్రియాణి మనసా నియమ్యారభతేఽర్జున |
కర్మేంద్రియైః కర్మయోగమసక్తః స విశిష్యతే || 7
భావం:
అర్జునా! మనసుతో ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకుని, ఫలితాలపై ఆశ లేకుండా తన కర్మేంద్రియాల ద్వారా కర్తవ్యాలను నిర్వహించేవాడే ఉత్తముడు.
నియతం కురు కర్మ త్వం కర్మ జ్యాయో హ్యకర్మణః |
శరీరయాత్రాపి చ తే న ప్రసిద్ధ్యేదకర్మణః || 8
భావం:
నీవు చేయవలసిన కర్తవ్యాలను తప్పకుండా చేయాలి. పనులు చేయకుండా ఉండటం కంటే పనులు చేయడమే మంచిది. ఏ పనీ చేయకుండా ఉంటే నీ శరీరాన్ని పోషించుకోవడం కూడా సాధ్యం కాదు.
యజ్ఞార్థాత్ కర్మణోఽన్యత్ర లోకోఽయం కర్మబంధనః |
తదర్థం కర్మ కౌంతేయ ముక్తసంగః సమాచర || 9
భావం:
కుంతీపుత్రా! భగవంతుని కోసం చేసే యజ్ఞకర్మలు తప్ప మిగతా పనులన్నీ మనిషికి కర్మబంధాలను కలిగిస్తాయి. కాబట్టి ఫలితాలపై ఆశ లేకుండా, దైవప్రీతి కోసం నీ కర్తవ్యాలను నిర్వహించు.
సహయజ్ఞాః ప్రజాః సృష్ట్వా పురోవాచ ప్రజాపతిః |
అనేన ప్రసవిష్యధ్వమేష వోఽస్త్విష్టకామధుక్ || 10
భావం:
సృష్టి ప్రారంభంలో ప్రజలను యజ్ఞాలతో పాటు సృష్టించిన బ్రహ్మదేవుడు వారితో ఇలా అన్నాడు: యజ్ఞాల ద్వారా మీరు అభివృద్ధి చెందండి. యజ్ఞం మీ కోరికలను నెరవేర్చే కామధేనువులా ఉంటుంది.
దేవాన్ భావయతానేన తే దేవా భావయంతు వః |
పరస్పరం భావయంతః శ్రేయః పరమవాప్స్యథ || 11
భావం:
యజ్ఞాల ద్వారా మీరు దేవతలను సంతృప్తిపరచండి. దేవతలు మీకు అవసరమైన పాడిపంటలు, సంపదలు అందించి మిమ్మల్ని సంతోషపరుస్తారు. ఇలా ఒకరికొకరు సహకరించుకుంటూ మీరు గొప్ప మేలు పొందుతారు.
ఇష్టాన్ భోగాన్ హి వో దేవా దాస్యంతే యజ్ఞభావితాః |
తైర్దత్తానప్రదాయైభ్యో యో భుంక్తే స్తేన ఏవ సః || 12
భావం:
యజ్ఞాల వల్ల సంతోషించిన దేవతలు మీకు కావలసిన సుఖసంపదలను అందిస్తారు. వారు ఇచ్చిన వాటిని తిరిగి వారికి సమర్పించకుండా, తానే అనుభవించేవాడు దొంగతో సమానం.
యజ్ఞశిష్టాశినః సంతో ముచ్యంతే సర్వకిల్బిషైః |
భుఞ్జతే తే త్వఘం పాపా యే పచంత్యాత్మకారణాత్ || 13
భావం:
యజ్ఞం చేసి, దేవతలకు సమర్పించిన తర్వాత మిగిలిన ఆహారాన్ని తినేవారు అన్ని పాపాల నుంచి విముక్తి పొందుతారు. తమ స్వార్థం కోసం మాత్రమే వండుకుని తినేవారు పాపాన్ని అనుభవిస్తారు.
అన్నాద్భవంతి భూతాని పర్జన్యాదన్నసంభవః |
యజ్ఞాద్భవతి పర్జన్యో యజ్ఞః కర్మసముద్భవః || 14
భావం:
అన్నం వల్ల సమస్త ప్రాణులు జీవిస్తాయి. వర్షం వల్ల అన్నం పండుతుంది. యజ్ఞం వల్ల వర్షం కురుస్తుంది. యజ్ఞం సత్కర్మల ద్వారా జరుగుతుంది.
కర్మ బ్రహ్మోద్భవం విద్ధి బ్రహ్మాక్షరసముద్భవమ్ |
తస్మాత్ సర్వగతం బ్రహ్మ నిత్యం యజ్ఞే ప్రతిష్ఠితమ్ || 15
భావం:
కర్మలు వేదాల ఆధారంగా జరుగుతాయి. వేదాలు పరమాత్మ నుంచి వెలువడ్డాయి. అందువల్ల సర్వవ్యాపకుడైన పరమాత్మ యజ్ఞంలో ఎప్పుడూ ఉంటాడు.
ఏవం ప్రవర్తితం చక్రం నానువర్తయతీహ యః |
అఘాయురింద్రియారామో మోఘం పార్థ స జీవతి || 16
భావం:
పార్థా! ఈ విధంగా నడుస్తున్న సృష్టి చక్రాన్ని అనుసరించకుండా, కేవలం ఇంద్రియ సుఖాలకే ప్రాధాన్యం ఇచ్చేవాడు పాపాత్ముడు. అలాంటి వ్యక్తి జీవితం వృథా అవుతుంది.
యస్త్వాత్మరతిరేవ స్యాదాత్మతృప్తశ్చ మానవః |
ఆత్మన్యేవ చ సంతుష్టః తస్య కార్యం న విద్యతే || 17
భావం:
ఎవరైతే తన ఆత్మలోనే ఆనందాన్ని పొందుతూ, తనలో తానే సంతృప్తిగా ఉంటారో అలాంటి వ్యక్తికి చేయవలసిన కర్తవ్యాలు ఏవీ మిగిలి ఉండవు.
నైవ తస్య కృతేనార్థో నాకృతేనేహ కశ్చన |
న చాస్య సర్వభూతేషు కశ్చిదర్థవ్యపాశ్రయః || 18
భావం:
అలాంటి ఆత్మజ్ఞానికి పనులు చేయడం వల్ల ప్రత్యేకమైన ప్రయోజనం ఉండదు. పనులు చేయకపోయినా నష్టం ఉండదు. అలాగే తన స్వార్థం కోసం అతను ఎవరిపైనా ఆధారపడడు.
తస్మాదసక్తః సతతం కార్యం కర్మ సమాచర |
అసక్తో హ్యాచరన్ కర్మ పరమాప్నోతి పూరుషః || 19
భావం:
కాబట్టి నీవు ఎల్లప్పుడూ ఫలితాలపై ఆశ లేకుండా నీ కర్తవ్యాలను నిర్వర్తించు. అలా ఆసక్తి లేకుండా పనులు చేసేవాడు పరమగతిని పొందుతాడు.
కర్మణైవ హి సంసిద్ధిమాస్థితా జనకాదయః |
లోకసంగ్రహమేవాఽపి సంపశ్యన్ కర్తుమర్హసి || 20
భావం:
జనకుడు వంటి మహానుభావులు కర్మలను ఆచరించడం ద్వారానే మోక్షాన్ని పొందారు. అలాగే లోకకల్యాణాన్ని దృష్టిలో ఉంచుకుని నీవు కూడా నీ కర్తవ్యాలను చేయాలి.
యద్యదాచరతి శ్రేష్ఠః తత్తదేవేతరో జనః |
స యత్ప్రమాణం కురుతే లోకస్తదనువర్తతే || 21
భావం:
గొప్ప వ్యక్తులు ఏ పనులు చేస్తారో ఇతరులు కూడా వాటినే అనుసరిస్తారు. వారు ఏ మార్గాన్ని ఆదర్శంగా చూపిస్తారో ప్రపంచంలోని ప్రజలు కూడా అదే మార్గంలో నడుస్తారు.
న మే పార్థాస్తి కర్తవ్యం త్రిషు లోకేషు కించన |
నానవాప్తమవాప్తవ్యం వర్త ఏవ చ కర్మణి || 22
భావం:
పార్థా! మూడు లోకాలలో నాకు చేయవలసిన పని ఏదీ లేదు. నేను పొందవలసినది కూడా ఏమీ లేదు. అయినప్పటికీ నేను ఎల్లప్పుడూ నా కర్తవ్యాలను చేస్తూనే ఉంటాను.
యది హ్యహం న వర్తేయం జాతు కర్మణ్యతంద్రితః |
మమ వర్త్మానువర్తంతే మనుష్యాః పార్థ సర్వశః || 23
భావం:
అర్జునా! నేను ఎప్పుడూ జాగ్రత్తగా నా కర్తవ్యాలను చేయకుండా ఉంటే, ప్రజలందరూ నన్ను చూసి అలాగే పనులు చేయడం మానేస్తారు.
ఉత్సీదేయురిమే లోకా న కుర్యాం కర్మ చేదహమ్ |
సంకరస్య చ కర్తా స్యాముపహన్యామిమాః ప్రజాః || 24
భావం:
నేను నా కర్తవ్యాలను చేయడం మానేస్తే ఈ లోకాలన్నీ గందరగోళానికి గురవుతాయి. సమాజంలో క్రమశిక్షణ నశిస్తుంది. ప్రజల నాశనానికి కూడా నేనే కారణమవుతాను.
సక్తాః కర్మణ్యవిద్వాంసో యథా కుర్వంతి భారత |
కుర్యాద్విద్వాంస్తథాసక్తః చికీర్షుర్లోకసంగ్రహమ్ || 25
భావం:
అర్జునా! అజ్ఞానులు పనుల ఫలితాలపై ఆశతో ఎలా కర్మలు చేస్తారో, జ్ఞానులు కూడా అలాగే కర్మలు చేయాలి. అయితే వారు ఫలితాలపై ఆసక్తి లేకుండా లోకకల్యాణం కోసం తమ కర్తవ్యాలను నిర్వహించాలి.
న బుద్ధిభేదం జనయేదజ్ఞానాం కర్మసంగినామ్ |
జోషయేత్ సర్వకర్మాణి విద్వాన్ యుక్తః సమాచరన్ || 26
భావం:
ఫలితాలపై ఆశతో పనులు చేసే అజ్ఞానుల మనసుల్లో గందరగోళం కలిగించకూడదు. జ్ఞానులు తాము సమబుద్ధితో కర్తవ్యాలను ఆచరిస్తూ, ఇతరులను కూడా వారి పనులు సక్రమంగా చేయడానికి ప్రోత్సహించాలి.
ప్రకృతేః క్రియమాణాని గుణైః కర్మాణి సర్వశః |
అహంకారవిమూఢాత్మా కర్తాహమితి మన్యతే || 27
భావం:
ప్రకృతిలోని మూడు గుణాల ప్రభావం వల్లనే అన్ని పనులు జరుగుతుంటాయి. కానీ అహంకారంతో ఉన్న అజ్ఞాని మాత్రం ఆ పనులన్నింటినీ తానే చేస్తున్నానని అనుకుంటాడు.
తత్త్వవిత్తు మహాబాహో గుణకర్మవిభాగయోః |
గుణా గుణేషు వర్తంత ఇతి మత్వా న సజ్జతే || 28
భావం:
మహాబాహూ! ప్రకృతి గుణాలు, వాటి వల్ల జరిగే కర్మల స్వభావాన్ని తెలుసుకున్న జ్ఞాని, ఇంద్రియాలు వాటి విషయాలతో మాత్రమే సంబంధం కలిగి ఉంటాయని గ్రహిస్తాడు. అందువల్ల వాటిపై ఎలాంటి ఆసక్తి పెంచుకోడు.
ప్రకృతేర్గుణసమ్మూఢాః సజ్జంతే గుణకర్మసు |
తానకృత్స్నవిదో మందాన్ కృత్స్నవిన్న విచాలయేత్ || 29
భావం:
ప్రకృతి గుణాల ప్రభావానికి లోనైన అజ్ఞానులు కర్మలపై, వాటి ఫలితాలపై ఆసక్తి పెంచుకుంటారు. అలాంటి తక్కువ జ్ఞానం కలిగినవారి మనసులను జ్ఞానులు గందరగోళానికి గురిచేయకూడదు.
మయి సర్వాణి కర్మాణి సన్న్యస్యాధ్యాత్మచేతసా |
నిరాశీర్నిర్మమో భూత్వా యుధ్యస్వ విగతజ్వరః || 30
భావం:
నీవు చేసే పనులన్నింటినీ నాకు సమర్పించు. ఆత్మజ్ఞానంతో, ఫలితాలపై ఆశ లేకుండా, నాది అనే భావనను వదిలిపెట్టి, ఎలాంటి ఆందోళన లేకుండా యుద్ధం చేయి.
యే మే మతమిదం నిత్యమనుతిష్ఠంతి మానవాః |
శ్రద్ధావంతోఽనసూయంతో ముచ్యంతే తేఽపి కర్మభిః || 31
భావం:
ఎవరైతే అసూయ లేకుండా, నాపై నమ్మకంతో, నేను చెప్పిన ఈ కర్మయోగ మార్గాన్ని ఎల్లప్పుడూ ఆచరిస్తారో వారు కూడా కర్మబంధాల నుంచి విముక్తి పొందుతారు.
యే త్వేతదభ్యసూయంతో నానుతిష్ఠంతి మే మతమ్ |
సర్వజ్ఞానవిమూఢాంస్తాన్ విద్ధి నష్టానచేతసః || 32
భావం:
నేను చెప్పిన ఈ కర్మయోగ మార్గాన్ని తప్పుగా భావించి, దానిని ఆచరించని వారు సరైన జ్ఞానం లేనివారని తెలుసుకో. అలాంటి వారు తమ జీవితంలో సరైన మార్గాన్ని కోల్పోతారు.
సదృశం చేష్టతే స్వస్యాః ప్రకృతేః జ్ఞానవానపి |
ప్రకృతం యాంతి భూతాని నిగ్రహః కిం కరిష్యతి || 33
భావం:
జ్ఞానం కలిగినవాడు కూడా తన సహజ స్వభావానికి అనుగుణంగానే ప్రవర్తిస్తాడు. ప్రతి జీవి తన ప్రకృతి గుణాల ప్రకారమే నడుచుకుంటుంది. అలాంటప్పుడు బలవంతంగా అణచివేయడం వల్ల ఏమి ప్రయోజనం ఉంటుంది?
ఇంద్రియస్యేన్ద్రియస్యార్థే రాగద్వేషౌ వ్యవస్థితౌ |
తయోర్న వశమాగచ్ఛేత్ తౌ హ్యస్య పరిపన్థినౌ || 34
భావం:
ప్రతి ఇంద్రియానికి సంబంధించిన విషయాలపై ఇష్టం, అయిష్టం ఉంటాయి. మనిషి వాటికి లోబడకూడదు. ఎందుకంటే ఆ ఇష్టం, అయిష్టాలే మనిషి ఆధ్యాత్మిక ఎదుగుదలకు అడ్డంకులు.
శ్రేయాన్స్వధర్మో విగుణః పరధర్మాత్స్వనుష్ఠితాత్ |
స్వధర్మే నిధనం శ్రేయః పరధర్మో భయావహః || 35
భావం:
ఇతరుల ధర్మాన్ని ఎంత చక్కగా ఆచరించినా, దానికంటే తన ధర్మాన్ని లోపాలు ఉన్నా సరే ఆచరించడమే మంచిది. తన ధర్మాన్ని పాటిస్తూ మరణించడం కూడా మేలే. ఇతరుల ధర్మాన్ని అనుసరించడం ప్రమాదకరం.
అర్జున ఉవాచ:
అథ కేన ప్రయుక్తోఽయం పాపం చరతి పూరుషః |
అనిచ్ఛన్నపి వార్ష్ణేయ బలాదివ నియోజితః || 36
భావం:
కృష్ణా! మనిషికి పాపం చేయాలని ఇష్టం లేకపోయినా, ఏదో ఒక శక్తి బలవంతంగా చేయిస్తున్నట్లుగా ఎందుకు పాపపు పనులు చేస్తున్నాడు?
శ్రీ భగవానువాచ:
కామ ఏష క్రోధ ఏష రజోగుణసముద్భవః |
మహాశనో మహాపాప్మా విద్ధ్యేనమిహ వైరిణమ్ || 37
భావం:
రజోగుణం వల్ల కోరికలు, కోపం పుడతాయి. ఎన్నిసార్లు అనుభవించినా తృప్తి చెందని కోరికలు, పాపాలకు దారితీసే కోపం మనిషికి గొప్ప శత్రువులు. వీటిని నీ శత్రువులుగా తెలుసుకో.
ధూమేనావ్రియతే వహ్నిః యథాఽదర్శో మలేన చ |
యథోల్బేనావృతో గర్భః తథా తేనేదమావృతమ్ || 38
భావం:
పొగ అగ్నిని కప్పినట్లుగా, దుమ్ము అద్దాన్ని కప్పినట్లుగా, మావి గర్భంలోని శిశువును కప్పినట్లుగా కోరికలు మనిషి జ్ఞానాన్ని కప్పివేస్తాయి.
ఆవృతం జ్ఞానమేతేన జ్ఞానినో నిత్యవైరిణా |
కామరూపేణ కౌంతేయ దుష్పూరేణానలేన చ || 39
భావం:
కుంతీపుత్రా! ఎప్పటికీ తృప్తి చెందని అగ్నిలాంటి కోరికలు మనిషి జ్ఞానాన్ని కప్పివేస్తాయి. జ్ఞానం కలిగినవారికి కూడా ఈ కోరికలు ఎప్పుడూ శత్రువులుగానే ఉంటాయి.
ఇంద్రియాణి మనో బుద్ధిరస్యాధిష్ఠానముచ్యతే |
ఏతైర్విమోహయత్యేష జ్ఞానమావృత్య దేహినమ్ || 40
భావం:
ఇంద్రియాలు, మనస్సు, బుద్ధి అనేవి కోరికలకు ఆధారాలుగా ఉంటాయి. వీటి ద్వారా కోరికలు మనిషి జ్ఞానాన్ని కప్పివేసి అతన్ని మోహానికి గురిచేస్తాయి.
తస్మాత్త్వమింద్రియాణ్యాదౌ నియమ్య భరతర్షభ |
పాప్మానం ప్రజహి హ్యేనం జ్ఞానవిజ్ఞాననాశనమ్ || 41
భావం:
అర్జునా! అందువల్ల మొదట నీ ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకో. జ్ఞానాన్ని, ఆత్మజ్ఞానాన్ని నాశనం చేసే ఈ కోరికలను వదిలిపెట్టు.
ఇంద్రియాణి పరాణ్యాహుః ఇంద్రియేభ్యః పరం మనః |
మనసస్తు పరా బుద్ధిః యో బుద్ధేః పరతస్తు సః || 42
భావం:
శరీరం కంటే ఇంద్రియాలు గొప్పవి. ఇంద్రియాల కంటే మనస్సు గొప్పది. మనస్సు కంటే బుద్ధి గొప్పది. బుద్ధి కంటే ఆత్మ మరింత గొప్పది.
ఏవం బుద్ధేః పరం బుద్ధ్వా సంస్తభ్యాత్మానమాత్మనా |
జహి శత్రుం మహాబాహో కామరూపం దురాసదమ్ || 43
భావం:
మహాబాహూ! బుద్ధి కంటే ఆత్మ గొప్పదని తెలుసుకో. ఆత్మజ్ఞానంతో మనస్సును అదుపులో ఉంచుకో. నీలో ఉన్న కోరికలనే జయించడం కష్టమైన శత్రువును ఓడించు.
ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని “కర్మయోగం” అనే మూడవ అధ్యాయం సమాప్తం.