శ్రీమద్భగవద్గీత 6 వ అధ్యాయం – ఆత్మసంయమయోగము

శ్రీమద్భగవద్గీత మహాభారతంలోని భీష్మపర్వంలో భాగంగా వెలువడిన పరమ పవిత్రమైన ఆధ్యాత్మిక గ్రంథం. ఇందులో మొత్తం 18 అధ్యాయాలు, 700 శ్లోకాలు ఉన్నాయి.భగవద్గీత ఆరవ అధ్యాయమైన ఆత్మసంయమయోగములో మొత్తం 47 శ్లోకాలు ఉన్నాయి.ఈ అధ్యాయంలో శ్రీకృష్ణుడు ధ్యానయోగం యొక్క ప్రాముఖ్యతను అర్జునుడికి వివరిస్తాడు. కర్మఫలాన్ని ఆశించకుండా తన కర్తవ్యాన్ని నిర్వర్తించేవాడే నిజమైన యోగి అని తెలియజేస్తాడు.మనస్సును నియంత్రించుకోవడం, ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకోవడం, ఏకాంత ప్రదేశంలో ప్రశాంతంగా కూర్చొని ధ్యానం చేయడం వంటి యోగసాధన నియమాలను వివరిస్తాడు. ఆహారం, నిద్ర, విశ్రాంతి మరియు పనులలో మితంగా ఉండాలని బోధిస్తాడు.మనస్సు చంచలమైనదని అర్జునుడు చెప్పినప్పుడు, అభ్యాసం మరియు వైరాగ్యం ద్వారా దానిని నియంత్రించవచ్చని శ్రీకృష్ణుడు వివరిస్తాడు. యోగసాధనలో మధ్యలో విఫలమైనవారి గతి ఏమిటని అర్జునుడు అడగగా, వారికి ఎప్పటికీ నాశనం ఉండదని, పూర్వజన్మ సాధన ఫలితంగా మళ్లీ యోగమార్గంలో ముందుకు సాగుతారని తెలియజేస్తాడు.మనస్సును జయించడం, ధ్యానసాధన, యోగి లక్షణాలు మరియు భగవంతునిపై ఏకాగ్రతతో ధ్యానం చేయడం యొక్క గొప్పతనాన్ని వివరించే అధ్యాయమే ఆత్మసంయమయోగము.ఈ అధ్యాయంలో ప్రతి శ్లోకానికి సంస్కృత మూలం, పదార్థం మరియు సులభమైన తెలుగు భావాన్ని అందించాము. భగవద్గీతను సులభంగా అర్థం చేసుకోవాలనుకునే భక్తులకు ఇది ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది.

శ్రీమద్భగవద్గీత
ఆరవ అధ్యాయం – ఆత్మసంయమయోగం
శ్రీ భగవానువాచ:
అనాశ్రితః కర్మఫలం కార్యం కర్మ కరోతి యః |
స సన్న్యాసీ చ యోగీ చ న నిరగ్నిర్నచాక్రియః || 1
భావం: కర్మల ఫలితాలపై ఆశ పెట్టుకోకుండా తన కర్తవ్యాలను చేసేవాడే నిజమైన సన్యాసి, యోగి అవుతాడు. కేవలం యజ్ఞాలు, అగ్నిహోత్రాలు చేయడం మానేసినంత మాత్రాన ఎవరూ సన్యాసి కాలేరు.
యం సన్న్యాసమితి ప్రాహుః యోగం తం విద్ధి పాండవ |
న హ్యసన్న్యస్తసంకల్పో యోగీ భవతి కశ్చన || 2
భావం: పాండవా! సన్యాసం అని చెప్పేదే కర్మయోగమని తెలుసుకో. మనస్సులోని కోరికలను, సంకల్పాలను విడిచిపెట్టనివాడు ఎవరూ నిజమైన యోగి కాలేడు.
ఆరురుక్షోర్మునేర్యోగం కర్మ కారణముచ్యతే |
యోగారూఢస్య తస్యైవ శమః కారణముచ్యతే || 3
భావం: ధ్యానయోగాన్ని సాధించాలనుకునే వ్యక్తికి నిష్కామకర్మయోగం సాధనగా ఉపయోగపడుతుంది. యోగసిద్ధిని పొందినవాడికి మనస్సును ప్రశాంతంగా ఉంచుకోవడం, కర్మలపై ఆసక్తిని విడిచిపెట్టడం సాధనగా ఉంటుంది.
యదా హి నేంద్రియార్థేషు న కర్మస్వనుషజ్జతే |
సర్వసంకల్పసన్న్యాసీ యోగారూఢస్తదోచ్యతే || 4
భావం: ఎప్పుడైతే ఒక వ్యక్తికి ఇంద్రియ సుఖాలపైనా, కర్మలపైనా ఆసక్తి ఉండదో, తన కోరికలు, సంకల్పాలన్నింటినీ విడిచిపెడతాడో అప్పుడు అతడిని యోగసిద్ధి పొందినవాడిగా చెబుతారు.
ఉద్ధరేదాత్మనాత్మానం నాత్మానమవసాదయేత్ |
ఆత్మైవ హ్యాత్మనో బంధురాత్మైవ రిపురాత్మనః || 5
భావం: మనిషి తనను తానే ఉన్నత స్థితికి తీసుకెళ్లాలి. తనను తాను దిగజార్చుకోకూడదు. ఎందుకంటే మనస్సే మనకు మిత్రుడిగా ఉండగలదు, శత్రువుగా కూడా మారగలదు.
బంధురాత్మాత్మనస్తస్య యేనాత్మైవాత్మనా జితః |
అనాత్మనస్తు శత్రుత్వే వర్తేతాత్మైవ శత్రువత్ || 6
భావం: తన మనస్సును అదుపులో ఉంచుకున్నవాడికి మనస్సే మంచి మిత్రుడిగా ఉంటుంది. మనస్సును అదుపు చేసుకోలేనివాడికి అదే మనస్సు శత్రువులా మారుతుంది.
జితాత్మనః ప్రశాంతస్య పరమాత్మా సమాహితః |
శీతోష్ణసుఖదుఃఖేషు తథా మానావమానయోః || 7
భావం: మనస్సును జయించి ప్రశాంతంగా ఉన్నవాడు పరమాత్మపై దృష్టిని నిలుపుతాడు. అలాంటి వ్యక్తి చలి, వేడి, సుఖం, దుఃఖం, గౌరవం, అవమానం వంటి పరిస్థితుల్లో సమానంగా ఉంటాడు.
జ్ఞానవిజ్ఞానతృప్తాత్మా కూటస్థో విజితేంద్రియః |
యుక్త ఇత్యుచ్యతే యోగీ సమలోష్టాశ్మకాంచనః || 8
భావం: శాస్త్రజ్ఞానంతో పాటు అనుభవజ్ఞానాన్ని పొంది సంతృప్తిగా ఉండేవాడు, మనస్సులో మార్పులు లేకుండా స్థిరంగా ఉండేవాడు, ఇంద్రియాలను జయించినవాడు నిజమైన యోగి. అతడు మట్టి, రాయి, బంగారం అన్నింటినీ సమానంగా చూస్తాడు.
సుహృన్మిత్రార్యుదాసీనమధ్యస్థద్వేష్యబంధుషు |
సాధుష్వపి చ పాపేషు సమబుద్ధిర్విశిష్యతే || 9
భావం: శ్రేయస్సు కోరేవారు, స్నేహితులు, శత్రువులు, తటస్థంగా ఉండేవారు, మధ్యవర్తులు, ద్వేషించేవారు, బంధువులు, మంచివారు, చెడ్డవారు ఇలా అందరిపట్ల సమానమైన భావం కలిగి ఉండేవాడే ఉత్తముడు.
యోగీ యుఞ్జీత సతతమాత్మానం రహసి స్థితః |
ఏకాకీ యతచిత్తాత్మా నిరాశీరపరిగ్రహః || 10
భావం: యోగి ఏకాంతమైన ప్రదేశంలో ఒంటరిగా ఉండి, కోరికలను విడిచిపెట్టి, మనస్సును, ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకోవాలి. ఎలాంటి వస్తువులపై మమకారం లేకుండా నిరంతరం ఆత్మపై మనస్సును నిలిపి ధ్యానం చేయాలి.
శుచౌ దేశే ప్రతిష్ఠాప్య స్థిరమాసనమాత్మనః |
నాత్యుచ్ఛ్రిత్రం నాతినీచం చైలాజినకుశోత్తరమ్ || 11
భావం: పరిశుభ్రమైన ప్రదేశంలో మరీ ఎత్తుగా కాకుండా, మరీ పల్లంగా కాకుండా ఒక స్థిరమైన ఆసనాన్ని ఏర్పాటు చేసుకోవాలి. ముందుగా దర్భలను పరచి, వాటిపై జింకచర్మం, ఆ తర్వాత వస్త్రాన్ని వేసుకోవాలి.
తత్రైకాగ్రం మనః కృత్వా యతచిత్తేంద్రియక్రియః |
ఉపవిశ్యాసనే యుంజ్యాత్, యోగమాత్మవిశుద్ధయే || 12
భావం: ఆ ఆసనంపై కూర్చుని, మనస్సును, ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకుని, ఏకాగ్రతతో ఆత్మశుద్ధి కోసం యోగాభ్యాసం చేయాలి.
సమం కాయశిరోగ్రీవం ధారయన్నచలం స్థిరః |
సంప్రేక్ష్య నాసికాగ్రం స్వం దిశశ్చా௨నవలోకయన్ || 13
ప్రశాంతాత్మా విగతభీః బ్రహ్మచారివ్రతే స్థితః |
మనః సంయమ్య మచ్చిత్తో యుక్త ఆసీత మత్పరః || 14
భావం: శరీరం, తల, మెడ నిటారుగా కదలకుండా స్థిరంగా ఉంచాలి. ఇతర దిక్కులవైపు చూడకుండా ముక్కు చివర దృష్టిని నిలపాలి. ప్రశాంతంగా, భయం లేకుండా, బ్రహ్మచర్య నియమాన్ని పాటిస్తూ మనస్సును అదుపులో ఉంచుకోవాలి. నా మీదే మనస్సును నిలిపి, నన్నే పరమలక్ష్యంగా భావిస్తూ ధ్యానం చేయాలి.
యుఞ్జన్నేవం సదాత్మానం యోగీ నియతమానసః |
శాంతిం నిర్వాణపరమాం మత్సంస్థామధిగచ్ఛతి || 15
భావం: ఈ విధంగా మనస్సును అదుపులో ఉంచుకుని నిరంతరం ధ్యానం చేసే యోగి నన్ను చేరి, మోక్షాన్ని ప్రసాదించే పరమశాంతిని పొందుతాడు.
నాత్యశ్నతస్తు యోగో௨స్తి న చైకాంతమనశ్నతః |
న చాతి స్వప్నశీలస్య జాగ్రతో నైవ చార్జున || 16
భావం: అర్జునా! అతిగా తినేవారికి, అసలు తినకుండా ఉండేవారికి, అతిగా నిద్రపోయేవారికి, అసలు నిద్రపోని వారికి యోగం సిద్ధించదు.
యుక్తాహారవిహారస్య యుక్తచేష్టస్య కర్మసు |
యుక్తస్వప్నావబోధస్య యోగో భవతి దుఃఖహా || 17
భావం: ఆహారం తీసుకోవడంలో, విహరించడంలో, పనులు చేయడంలో, నిద్రపోవడంలో, మేల్కొని ఉండటంలో సరైన పరిమితిని పాటించేవారికి అన్ని దుఃఖాలను తొలగించే యోగం సిద్ధిస్తుంది.
యదా వినియతం చిత్తమాత్మన్యేవావతిష్ఠతే |
నిఃస్పృహః సర్వకామేభ్యో యుక్త ఇత్యుచ్యతే తదా || 18
భావం: ఎప్పుడైతే మనస్సు పూర్తిగా అదుపులోకి వచ్చి ఆత్మపైనే స్థిరంగా నిలుస్తుందో, అన్ని కోరికల నుంచి విముక్తి పొందుతుందో అప్పుడు ఆ వ్యక్తిని యోగసిద్ధి పొందినవాడిగా చెబుతారు.
యథా దీపో నివాతస్థో నేంగతే సోపమా స్మృతా |
యోగినో యతచిత్తస్య యుఞ్జతో యోగమాత్మనః || 19
భావం: గాలి లేని ప్రదేశంలో దీపం కదలకుండా స్థిరంగా ఎలా వెలుగుతుందో, యోగాభ్యాసం చేసే వ్యక్తి మనస్సు కూడా అలాగే నిశ్చలంగా ఉంటుంది.
యత్రోపరమతే చిత్తం నిరుద్ధం యోగసేవయా |
యత్ర చైవాత్మనాత్మానం పశ్యన్నాత్మని తుష్యతి || 20
సుఖమాత్యంతికం యత్తద్బుద్ధిగ్రాహ్యమతీంద్రియమ్ |
వేత్తి యత్ర న చైవాయం స్థితశ్చలతి తత్త్వతః || 21
యం లబ్ధ్వా చాపరం లాభం మన్యతే నాధికం తతః |
యస్మిన్ స్థితో న దుఃఖేన గురుణాపి విచాల్యతే || 22
తం విద్యాద్దుఃఖసంయోగవియోగం యోగసంజ్ఞితమ్ |
స నిశ్చయేన యోక్తవ్యో యోగో௨నిర్విణ్ణచేతసా || 23
భావం: యోగాభ్యాసం వల్ల మనస్సు పూర్తిగా అదుపులోకి వచ్చి ప్రశాంతంగా మారుతుంది. అప్పుడు యోగి తనలోనే పరమాత్మను దర్శించి ఆనందిస్తాడు. ఇంద్రియాలకు అందని, బుద్ధితో మాత్రమే తెలుసుకోగలిగే పరమానందాన్ని అనుభవిస్తాడు. ఆ స్థితిని పొందినవాడు ఆత్మతత్వం నుంచి ఎప్పుడూ దూరం కాడు. దానికంటే గొప్ప లాభం మరొకటి లేదని భావిస్తాడు. ఎంతటి కష్టమైన దుఃఖం ఎదురైనా ఆ స్థితి నుంచి చలించడు. దుఃఖాల నుంచి పూర్తిగా విముక్తి కలిగించే ఈ స్థితినే యోగం అంటారు. కాబట్టి నిరుత్సాహపడకుండా పట్టుదలతో యోగాన్ని అభ్యసించాలి.
సంకల్పప్రభవాన్ కామాన్ త్యక్త్వా సర్వానశేషతః |
మనసైవేంద్రియగ్రామం వినియమ్య సమంతతః || 24
శనైః శనైరుపరమేద్బుద్ధ్యా ధృతిగృహీతయా |
ఆత్మసంస్థం మనః కృత్వా న కించిదపి చింతయేత్ || 25
భావం: మనస్సులోని సంకల్పాల వల్ల కలిగే కోరికలన్నింటినీ పూర్తిగా విడిచిపెట్టాలి. ఇంద్రియాలను వాటి విషయాల నుంచి మనస్సు ద్వారా వెనక్కి మళ్లించాలి. ధైర్యంతో కూడిన బుద్ధి సహాయంతో మనస్సును క్రమంగా ఆత్మపై నిలపాలి. ఇతర విషయాల గురించి ఆలోచించకుండా మనస్సును ప్రశాంతంగా ఉంచాలి.
యతో యతో నిశ్చరతి మనశ్చంచలమస్థిరమ్ |
తతస్తతో నియమ్యైతదాత్మన్యేవ వశం నయేత్ || 26
భావం: చంచలమైన మనస్సు ఎప్పుడెప్పుడు ఏ విషయాల వైపు వెళుతుందో, అప్పుడప్పుడే దానిని ఆ విషయాల నుంచి వెనక్కి మళ్లించి ఆత్మపై నిలపాలి.
ప్రశాంతమనసం హ్యేనం యోగినం సుఖముత్తమమ్ |
ఉపైతి శాంతరజసం బ్రహ్మభూతమకల్మషమ్ || 27
భావం: మనస్సును ప్రశాంతంగా ఉంచుకుని, కోరికలు, కోపం వంటి ఉద్రేకాలను జయించి, పాపాలు లేని బ్రహ్మస్వరూపుడైన యోగికి అత్యున్నతమైన ఆనందం లభిస్తుంది.
యుఞ్జన్నేవం సదాత్మానం యోగీ విగతకల్మషః |
సుఖేన బ్రహ్మసంస్పర్శమత్యంతం సుఖమశ్నుతే || 28
భావం: ఈ విధంగా నిరంతరం మనస్సును ఆత్మపై నిలిపి, పాపాల నుంచి విముక్తి పొందిన యోగి పరబ్రహ్మాన్ని అనుభవిస్తూ అత్యున్నతమైన ఆనందాన్ని సులభంగా పొందుతాడు.
సర్వభూతస్థమాత్మానం సర్వభూతాని చాత్మని |
ఈక్షతే యోగయుక్తాత్మా సర్వత్ర సమదర్శనః || 29
భావం: యోగసిద్ధి పొందినవాడు సమస్త జీవులలోనూ తన ఆత్మను, తన ఆత్మలోనూ సమస్త జీవులను చూస్తాడు. అందరినీ సమానంగా భావిస్తాడు.
యో మాం పశ్యతి సర్వత్ర సర్వం చ మయి పశ్యతి |
తస్యాహం న ప్రణశ్యామి స చ మే న ప్రణశ్యతి || 30
భావం: ఎవరైతే అన్ని జీవులలో నన్ను, సమస్త జీవులను నాలో చూస్తారో, అలాంటి భక్తుడికి నేను ఎప్పుడూ దూరం కాను. అతడు కూడా నాకు ఎప్పుడూ దూరం కాడు.
సర్వభూతస్థితం యో మాం భజత్యేకత్వమాస్థితః |
సర్వథా వర్తమానో௨పి స యోగీ మయి వర్తతే || 31
భావం: సమస్త జీవులలో ఉన్న నన్ను భేదభావం లేకుండా ఆరాధించే యోగి, ఏ విధంగా జీవిస్తున్నప్పటికీ నాతోనే అనుసంధానమై ఉంటాడు.
ఆత్మౌపమ్యేన సర్వత్ర సమం పశ్యతి యో௨ర్జున |
సుఖం వా యది వా దుఃఖం స యోగీ పరమో మతః || 32
భావం: అర్జునా! ఇతరుల సుఖదుఃఖాలను తన సుఖదుఃఖాలుగా భావించి, అందరినీ సమానంగా చూసేవాడే గొప్ప యోగి అని నా అభిప్రాయం.
అర్జున ఉవాచ:
యో௨యం యోగస్త్వయా ప్రోక్తః సామ్యేన మధుసూదన |
ఏతస్యాహం న పశ్యామి చంచలత్వాత్ స్థితిం స్థిరామ్ || 33
భావం: మధుసూదనా! నీవు చెప్పిన ఈ సమత్వయోగం గురించి విన్నాను. కానీ మనస్సు చంచలంగా ఉండటం వల్ల ఈ యోగంలో స్థిరంగా ఉండటం నాకు సాధ్యమవుతుందని అనిపించడం లేదు.
చంచలం హి మనః కృష్ణ ప్రమాథి బలవద్దృఢమ్ |
తస్యాహం నిగ్రహం మన్యే వాయోరివ సుదుష్కరమ్ || 34
భావం: కృష్ణా! మనస్సు చాలా చంచలమైనది, బలమైనది, మనిషిని కలవరపెట్టేది. అలాంటి మనస్సును అదుపులో పెట్టడం వీచే గాలిని ఆపడం ఎంత కష్టమో అంత కష్టమని నేను భావిస్తున్నాను.
శ్రీ భగవానువాచ:
అసంశయం మహాబాహో మనో దుర్నిగ్రహం చలమ్ |
అభ్యాసేన తు కౌంతేయ వైరాగ్యేణ చ గృహ్యతే || 35
భావం: అర్జునా! మనస్సు చంచలమైనదనీ, దానిని అదుపులో ఉంచడం కష్టమనీ నిజమే. అయినప్పటికీ నిరంతర అభ్యాసం, వైరాగ్యం ద్వారా దానిని వశపరచుకోవచ్చు.
అసంయతాత్మనా యోగో దుష్ప్రాప ఇతి మే మతిః |
వశ్యాత్మనా తు యతతా శక్యో௨వాప్తుముపాయతః || 36
భావం: మనస్సును అదుపులో ఉంచుకోలేనివాడికి యోగాన్ని పొందడం చాలా కష్టం. కానీ మనస్సును వశపరచుకుని, సరైన పద్ధతిలో నిరంతరం ప్రయత్నించే వ్యక్తి యోగాన్ని సాధించగలడు.
అర్జున ఉవాచ:
అయతిః శ్రద్ధయోపేతో యోగాచ్చలితమానసః |
అప్రాప్య యోగసంసిద్ధిం కాం గతిం కృష్ణ గచ్ఛతి || 37
భావం: కృష్ణా! శ్రద్ధ ఉన్నప్పటికీ మనస్సును అదుపులో ఉంచుకోలేక యోగసాధన నుంచి దూరమైనవాడు, యోగసిద్ధిని పొందకపోతే చివరికి ఏ స్థితిని పొందుతాడు?
కచ్చిన్నోభయవిభ్రష్టః ఛిన్నాభ్రమివ నశ్యతి |
అప్రతిష్ఠో మహాబాహో విమూఢో బ్రహ్మణః పథి || 38
భావం: కృష్ణా! మోక్షమార్గంలో సరైన స్థిరత్వం పొందలేకపోయినవాడు, ఈ లోకంలోని సుఖాలనూ, పరలోక ఫలితాలనూ కోల్పోయి, గాలికి చెదిరిపోయిన మేఘంలా నాశనమైపోతాడా?
ఏతన్మే సంశయం కృష్ణ ఛేత్తుమర్హస్యశేషతః |
త్వదన్యః సంశయస్యాస్య ఛేత్తా న హ్యుపపద్యతే || 39
భావం: కృష్ణా! నా ఈ సందేహాన్ని పూర్తిగా తొలగించగలవాడివి నీవే. నీకంటే బాగా ఈ సందేహాన్ని తీర్చగలవారు మరెవరూ లేరు.
శ్రీ భగవానువాచ:
పార్థ నైవేహ నాముత్ర వినాశస్తస్య విద్యతే |
న హి కల్యాణకృత్ కశ్చిద్దుర్గతిం తాత గచ్ఛతి || 40
భావం: అర్జునా! యోగసాధనలో మధ్యలో ఆగిపోయినవాడికి ఈ లోకంలోనూ, పరలోకంలోనూ ఎలాంటి నాశనం ఉండదు. మంచి పనులు చేసినవాడు ఎప్పటికీ చెడు గతిని పొందడు.
ప్రాప్య పుణ్యకృతాం లోకానుషిత్వా శాశ్వతీః సమాః |
శుచీనాం శ్రీమతాం గేహే యోగభ్రష్టో௨భిజాయతే || 41
భావం: యోగసాధన మధ్యలో ఆగిపోయినవాడు పుణ్యకర్మలు చేసినవారు చేరుకునే ఉత్తమ లోకాలను పొంది, అక్కడ చాలా కాలం నివసిస్తాడు. ఆ తరువాత పవిత్రమైన, సిరిసంపదలు కలిగిన కుటుంబంలో జన్మిస్తాడు.
అథవా యోగినామేవ కులే భవతి ధీమతామ్ |
ఏతద్ధి దుర్లభతరం లోకే జన్మ యదీదృశమ్ || 42
భావం: లేదా అతడు జ్ఞానవంతులైన యోగుల కుటుంబంలో జన్మిస్తాడు. అలాంటి కుటుంబంలో జన్మించడం ఈ లోకంలో చాలా అరుదైన విషయం.
తత్ర తం బుద్ధిసంయోగం లభతే పౌర్వదేహికమ్ |
యతతే చ తతో భూయః సంసిద్ధౌ కురునందన || 43
భావం: కురునందనా! అలాంటి కుటుంబంలో జన్మించినవాడు తన పూర్వజన్మలో సంపాదించిన యోగసాధన జ్ఞానాన్ని తిరిగి పొందుతాడు. ఆ స్థితి నుంచి మరింతగా యోగసిద్ధి కోసం ప్రయత్నిస్తాడు.
పూర్వాభ్యాసేన తేనైవ హ్రియతే హ్యవశో௨పి సః |
జిజ్ఞాసురపి యోగస్య శబ్దబ్రహ్మాతివర్తతే || 44
భావం: పూర్వజన్మలో చేసిన యోగాభ్యాసం ప్రభావం వల్ల, అతడు తనకు తెలియకుండానే మళ్ళీ యోగసాధన వైపు ఆకర్షితుడవుతాడు. యోగం గురించి తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి కలిగినవాడు కూడా వేదాలలో చెప్పబడిన కర్మకాండ ఫలితాలను దాటి ఉన్నత స్థితిని పొందుతాడు.
ప్రయత్నాద్యతమానస్తు యోగీ సంశుద్ధకిల్బిషః |
అనేకజన్మసంసిద్ధః తతో యాతి పరాం గతిమ్ || 45
భావం: పట్టుదలతో నిరంతరం ప్రయత్నించే యోగి పాపాల నుంచి పూర్తిగా విముక్తి పొందుతాడు. అనేక జన్మల సాధన ఫలితంగా యోగసిద్ధిని పొంది, చివరికి పరమగతిని చేరుకుంటాడు.
తపస్విభ్యో௨ధికో యోగీ జ్ఞానిభ్యో௨పి మతో௨ధికః |
కర్మిభ్యశ్చాధికో యోగీ తస్మాద్యోగీ భవార్జున || 46
భావం: అర్జునా! తపస్సు చేసేవారికంటే, కేవలం శాస్త్రజ్ఞానం కలవారికంటే, కర్మలు చేసేవారికంటే యోగి గొప్పవాడు. అందుకే నీవు యోగివి కావాలి.
యోగినామపి సర్వేషాం మద్గతేనాంతరాత్మనా |
శ్రద్ధావాన్ భజతే యో మాం స మే యుక్తతమో మతః || 47
భావం: యోగులందరిలోనూ ఎవరైతే తమ మనస్సును నా మీద నిలిపి, పూర్తి శ్రద్ధతో, భక్తితో నన్ను ఆరాధిస్తారో వారే నాకు అత్యంత శ్రేష్ఠమైన యోగులుగా భావించబడతారు.
ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని “ఆత్మసంయమయోగం” అనే ఆరవ అధ్యాయం సమాప్తం.
ఇలాంటి మరిన్ని స్తోత్రాలు, శ్లోకాలు, భక్తి విషయాల కోసం మా వెబ్‌సైట్‌లోని ఇతర పోస్ట్‌లను తప్పక చూడండి.