శ్రీమద్భగవద్గీత 7 వ అధ్యాయం – జ్ఞానవిజ్ఞానయోగము

శ్రీమద్భగవద్గీత మహాభారతంలోని భీష్మపర్వంలో భాగంగా వెలువడిన పరమ పవిత్రమైన ఆధ్యాత్మిక గ్రంథం. ఇందులో మొత్తం 18 అధ్యాయాలు, 700 శ్లోకాలు ఉన్నాయి.భగవద్గీత ఏడవ అధ్యాయమైన జ్ఞానవిజ్ఞానయోగములో మొత్తం 30 శ్లోకాలు ఉన్నాయి.ఈ అధ్యాయంలో శ్రీకృష్ణుడు తన దివ్యస్వరూపాన్ని, ప్రకృతి స్వభావాన్ని మరియు సమస్త సృష్టికి తానే మూలకారణమని అర్జునుడికి వివరిస్తాడు. భగవంతుడిని సంపూర్ణంగా తెలుసుకోవడానికి అవసరమైన జ్ఞానం మరియు అనుభవజ్ఞానాన్ని ఉపదేశిస్తాడు.భూమి, నీరు, అగ్ని, గాలి, ఆకాశం, మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం అనే ఎనిమిది ప్రకృతిరూపాలు తన అపరా ప్రకృతి అని తెలియజేస్తాడు. జీవాత్మ తన పరా ప్రకృతి అని వివరిస్తాడు. సమస్త ప్రపంచం తనలోనే ఆధారపడి ఉందని, తాను సర్వవ్యాపినని తెలియజేస్తాడు.మాయను దాటడం కష్టమైనప్పటికీ, తనను శరణు వేడినవారు దానిని దాటగలరని చెబుతాడు. భగవంతుడిని ఆశ్రయించే నాలుగు రకాల భక్తులను, వారిలో జ్ఞాని యొక్క విశిష్టతను వివరిస్తాడు.భగవంతుని స్వరూపం, ప్రకృతి యొక్క రెండు రూపాలు, మాయ యొక్క ప్రభావం, భక్తుల రకాలు మరియు పరమాత్మ జ్ఞానాన్ని వివరించే అధ్యాయమే జ్ఞానవిజ్ఞానయోగము.ఈ అధ్యాయంలో ప్రతి శ్లోకానికి సంస్కృత మూలం, పదార్థం మరియు సులభమైన తెలుగు భావాన్ని అందించాము. భగవద్గీతను సులభంగా అర్థం చేసుకోవాలనుకునే భక్తులకు ఇది ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది.

శ్రీ భగవానువాచ:
మయ్యాసక్తమనాః పార్థ యోగం యుఞ్జన్మదాశ్రయః |
అసంశయం సమగ్రం మాం యథా జ్ఞాస్యసి తచ్ఛృణు || 1
భావం: అర్జునా! నీ మనస్సును పూర్తిగా నా మీదే నిలిపి, నన్ను ఆశ్రయించి యోగసాధన చేస్తూ, ఎలాంటి సందేహాలు లేకుండా నన్ను సంపూర్ణంగా ఎలా తెలుసుకోగలవో చెబుతాను. శ్రద్ధగా విను.
జ్ఞానం తే௨హం సవిజ్ఞానమిదం వక్ష్యామ్యశేషతః |
యద్‌జ్ఞాత్వా నేహ భూయో௨న్యత్ జ్ఞాతవ్యమవశిష్యతే || 2
భావం: నీకు జ్ఞానంతో పాటు అనుభవజ్ఞానాన్ని కూడా పూర్తిగా వివరిస్తాను. ఈ జ్ఞానాన్ని తెలుసుకున్న తరువాత ఈ ప్రపంచంలో నీవు తెలుసుకోవలసినది మరొకటి ఏదీ మిగలదు.
మనుష్యాణాం సహస్రేషు కశ్చిద్యతతి సిద్ధయే |
యతతామపి సిద్ధానాం కశ్చిన్మాం వేత్తి తత్త్వతః || 3
భావం: వేలమంది మనుషుల్లో ఏ ఒక్కరో ఆధ్యాత్మిక సిద్ధిని పొందడానికి ప్రయత్నిస్తారు. అలా ప్రయత్నించి కొంతవరకు సాధించినవారిలో కూడా నన్ను నిజమైన స్వరూపంతో తెలుసుకునేవారు చాలా అరుదుగా ఉంటారు.
భూమిరాపో௨నలో వాయుః ఖం మనో బుద్ధిరేవ చ |
అహంకార ఇతీయం మే భిన్నా ప్రకృతిరష్టధా || 4
భావం: భూమి, నీరు, అగ్ని, గాలి, ఆకాశం, మనస్సు, బుద్ధి, అహంకారం అనే ఎనిమిది రూపాలుగా నా ప్రకృతి విభజించబడింది.
అపరేయమితస్త్వన్యాం ప్రకృతిం విద్ధి మే పరామ్ |
జీవభూతాం మహాబాహో యయేదం ధార్యతే జగత్ || 5
భావం: అర్జునా! ఇప్పటివరకు చెప్పిన ఎనిమిది రకాల ప్రకృతి నా అపరప్రకృతి. వీటికి భిన్నమైన జీవస్వరూపమైన మరో ఉన్నతమైన ప్రకృతి కూడా నాకు ఉంది. ఈ జీవశక్తి వల్లనే సమస్త ప్రపంచం నిలిచి ఉంది.
ఏతద్యోనీని భుతాని సర్వాణీత్యుపధారయ |
అహం కృత్స్నస్య జగతః ప్రభవః ప్రలయస్తథా || 6
భావం: సమస్త జీవులు ఈ రెండు ప్రకృతుల నుంచే పుట్టాయని తెలుసుకో. ఈ మొత్తం ప్రపంచం పుట్టడానికి, చివరికి లయమవడానికి నేనే కారణం.
మత్తః పరతరం నాన్యత్ కించిదస్తి ధనంజయ |
మయి సర్వమిదం ప్రోతం సూత్రే మణిగణా ఇవ || 7
భావం: ధనంజయా! నాకంటే గొప్పది మరొకటి ఏదీ లేదు. దారంలో ముత్యాలు గుచ్చబడి ఉన్నట్లుగా ఈ ప్రపంచమంతా నాలోనే ఆధారపడి ఉంది.
రసో௨హమప్సు కౌంతేయ ప్రభాస్మి శశిసూర్యయోః |
ప్రణవః సర్వవేదేషు శబ్దః ఖే పౌరుషం నృషు || 8
భావం: కౌంతేయా! నీటిలో ఉండే రుచి నేనే. సూర్యచంద్రులలో ప్రకాశించే కాంతిని నేనే. వేదాలలోని ఓంకారాన్ని, ఆకాశంలోని శబ్దాన్ని, మనుషులలోని శక్తి సామర్థ్యాలను నేనే.
పుణ్యో గంధః పృథివ్యాం చ తేజశ్చాస్మి విభావసౌ |
జీవనం సర్వభూతేషు తపశ్చాస్మి తపస్విషు || 9
భావం: భూమిలోని పవిత్రమైన సువాసనను నేనే. అగ్నిలోని తేజస్సును నేనే. సమస్త జీవులలో ఉన్న జీవశక్తిని, తపస్సు చేసేవారిలోని తపోశక్తిని కూడా నేనే.
బీజం మాం సర్వభూతానాం విద్ధి పార్ధ సనాతనమ్ |
బుద్ధిర్బుద్ధిమతామస్మి తేజస్తేజస్వినామహమ్ || 10
భావం: పార్థా! సమస్త జీవులకు శాశ్వతమైన మూలకారణం నేనే అని తెలుసుకో. బుద్ధిమంతులలోని బుద్ధిని, తేజస్సు కలిగినవారిలోని తేజస్సును నేనే.
బలం బలవతాం చాహం కామరాగవివర్జితమ్ |
ధర్మావిరుద్ధో భూతేషు కామో௨స్మి భరతర్షభ || 11
భావం: భరతవంశశ్రేష్ఠుడా! బలవంతులలో కోరికలు, మమకారం లేని నిజమైన బలాన్ని నేనే. జీవులలో ధర్మానికి విరుద్ధం కాని కోరికను కూడా నేనే.
యే చైవ సాత్త్వికా భావా రాజసాస్తామసాశ్చ యే |
మత్త ఏవేతి తాన్ విద్ధి న త్వహం తేషు తే మయి || 12
భావం: సాత్త్విక, రాజసిక, తామసిక గుణాల వల్ల కలిగే భావాలన్నీ నా నుంచే ఏర్పడుతున్నాయని తెలుసుకో. అవన్నీ నాలోనే ఉన్నాయి. కానీ నేను వాటికి పరిమితమైనవాడిని కాదు.
త్రిభిర్గుణమయైర్భావైరేభిః సర్వమిదం జగత్ |
మోహితం నాభిజానాతి మామేభ్యః పరమవ్యయమ్ || 13
భావం: సత్త్వ, రజస్, తమస్ అనే మూడు గుణాల ప్రభావానికి లోనై ప్రపంచంలోని జీవులందరూ మోహానికి గురవుతున్నారు. అందువల్ల ఈ మూడు గుణాలకు అతీతుడైన, శాశ్వతుడైన నన్ను వారు తెలుసుకోలేకపోతున్నారు.
దైవీ హ్యేషా గుణమయీ మమ మాయా దురత్యయా |
మామేవ యే ప్రపద్యంతే మాయామేతాం తరంతి తే || 14
భావం: మూడు గుణాలతో కూడిన నా దైవమాయను దాటడం చాలా కష్టం. అయితే ఎవరైతే నన్నే పూర్తిగా ఆశ్రయిస్తారో వారు ఈ మాయను దాటి బయటపడగలుగుతారు.
న మాం దుష్కృతినో మూఢాః ప్రపద్యంతే నరాధమాః |
మాయయాపహృతజ్ఞానా ఆసురం భావమాశ్రితాః || 15
భావం: పాపపు పనులు చేసేవారు, అజ్ఞానులు, చెడు స్వభావం కలిగినవారు, మాయ వల్ల తమ జ్ఞానాన్ని కోల్పోయినవారు, రాక్షస స్వభావాన్ని ఆశ్రయించినవారు నన్ను ఆశ్రయించరు.
చతుర్విధా భజంతే మాం జనాః సుకృతినో௨ర్జున |
ఆర్తో జిజ్ఞాసురర్థార్థీ జ్ఞానీ చ భరతర్షభ || 16
భావం: అర్జునా! పుణ్యకర్మలు చేసినవారు నాలుగు రకాలుగా నన్ను ఆరాధిస్తారు. వారు ఆపదలో ఉన్నవారు, ఆత్మజ్ఞానాన్ని తెలుసుకోవాలనుకునేవారు, సంపదలను కోరుకునేవారు, జ్ఞానులు.
తేషాం జ్ఞానీ నిత్యయుక్త ఏకభక్తిర్విశిష్యతే |
ప్రియో హి జ్ఞానినో௨త్యర్థమహం స చ మమ ప్రియః || 17
భావం: ఈ నలుగురిలో ఎల్లప్పుడూ నన్నే భక్తితో ఆరాధించే జ్ఞాని అత్యంత గొప్పవాడు. ఎందుకంటే జ్ఞానికి నేను ఎంతో ప్రియమైనవాడిని. అతడు కూడా నాకు ఎంతో ప్రియమైనవాడు.
ఉదారాః సర్వ ఏవైతే జ్ఞానీ త్వాత్మైవ మే మతమ్ |
ఆస్థితః స హి యుక్తాత్మా మామేవానుత్తమాం గతిమ్ || 18
భావం: నన్ను ఆరాధించే ఈ నలుగురూ గొప్పవారే. అయితే జ్ఞాని నా ఆత్మస్వరూపమే అని నేను భావిస్తాను. ఎందుకంటే అతడు నన్నే తన పరమలక్ష్యంగా భావించి నన్నే ఆశ్రయిస్తాడు.
బహూనాం జన్మనామంతే జ్ఞానవాన్ మాం ప్రపద్యతే |
వాసుదేవః సర్వమితి స మహాత్మా సుదుర్లభః || 19
భావం: ఎన్నో జన్మల సాధన తరువాత జ్ఞాని చివరికి ఈ ప్రపంచమంతా వాసుదేవుడే అని తెలుసుకుని నన్ను ఆశ్రయిస్తాడు. అలాంటి మహాత్ముడు ఈ లోకంలో చాలా అరుదుగా కనిపిస్తాడు.
కామైస్తైస్తైర్హృతజ్ఞానాః ప్రపద్యంతే௨న్యదేవతాః |
తం తం నియమమాస్థాయ ప్రకృత్యా నియతాః స్వయా || 20
భావం: వివిధ కోరికల వల్ల జ్ఞానాన్ని కోల్పోయిన కొందరు తమ స్వభావానికి, కోరికలకు అనుగుణంగా ఇతర దేవతలను ఆశ్రయిస్తారు. ఆయా దేవతలను పూజించడానికి సంబంధించిన నియమాలను పాటిస్తారు.
యో యో యాం యాం తనుం భక్తః శ్రద్ధయార్చితుమిచ్ఛతి |
తస్య తస్యాచలాం శ్రద్ధాం తామేవ విదధామ్యహమ్ || 21
భావం: ఏ భక్తుడు ఏ దేవతారూపాన్ని భక్తితో పూజించాలని కోరుకుంటాడో, ఆ దేవతపై అతనికి స్థిరమైన విశ్వాసం కలిగేలా నేనే చేస్తాను.
స తయా శ్రద్ధయా యుక్తః తస్యారాధనమీహతే |
లభతే చ తతః కామాన్ మయైవ విహితాన్ హి తాన్ || 22
భావం: ఆ భక్తుడు తనకు కలిగిన విశ్వాసంతో ఆ దేవతను పూజిస్తాడు. అలా పూజించడం ద్వారా తన కోరికలను పొందుతాడు. అయితే ఆ ఫలితాలను అనుగ్రహించేది నేనే.
అంతవత్తు ఫలం తేషాం తద్భవత్యల్పమేధసామ్ |
దేవాన్ దేవయజో యాంతి మద్భక్తా యాంతి మామపి || 23
భావం: పరిమితమైన జ్ఞానం కలిగినవారు ఇతర దేవతలను పూజించడం వల్ల పొందే ఫలితాలు కొంతకాలం మాత్రమే ఉంటాయి. దేవతలను ఆరాధించేవారు దేవతలను చేరుకుంటారు. నా భక్తులు మాత్రం నన్నే చేరుకుంటారు.
అవ్యక్తం వ్యక్తిమాపన్నం మన్యంతే మామబుద్ధయః |
పరం భావమజానంతో మమావ్యయమనుత్తమమ్ || 24
భావం: అజ్ఞానులు నా శాశ్వతమైన, ఉన్నతమైన దివ్యస్వరూపాన్ని తెలుసుకోలేక, నేను కూడా సాధారణ మానవుడిలా జన్మించానని భావిస్తారు.
నాహం ప్రకాశః సర్వస్య యోగమాయాసమావృతః |
మూఢో௨యం నాభిజానాతి లోకో మామజమవ్యయమ్ || 25
భావం: నా యోగమాయచేత కప్పబడి ఉన్నందువల్ల నేను అందరికీ కనిపించను. అజ్ఞానంలో ఉన్న ఈ ప్రపంచం పుట్టుక, నాశనం లేని నా నిజమైన స్వరూపాన్ని తెలుసుకోలేకపోతుంది.
వేదాహం సమతీతాని వర్తమానాని చార్జున |
భవిష్యాణి చ భూతాని మాం తు వేద న కశ్చన || 26
భావం: అర్జునా! గతంలో జరిగినవి, ప్రస్తుతం జరుగుతున్నవి, భవిష్యత్తులో జరగబోయేవి అన్నీ నాకు తెలుసు. కానీ నన్ను నిజంగా తెలుసుకున్నవారు చాలా అరుదు.
ఇచ్ఛాద్వేషసముత్థేన ద్వంద్వమోహేన భారత |
సర్వభూతాని సమ్మోహం సర్గే యాంతి పరంతప || 27
భావం: భారతా! కోరికలు, ద్వేషాల వల్ల కలిగే సుఖదుఃఖాల వంటి ద్వంద్వాల కారణంగా జీవులందరూ పుట్టుకతోనే మోహానికి, అజ్ఞానానికి లోనవుతున్నారు.
యేషాం త్వంతగతం పాపం జనానాం పుణ్యకర్మణామ్ |
తే ద్వంద్వమోహనిర్ముక్తా భజంతే మాం దృఢవ్రతాః || 28
భావం: పుణ్యకర్మలు చేసి తమ పాపాలను తొలగించుకున్నవారు సుఖదుఃఖాల వల్ల కలిగే మోహం నుంచి విముక్తి పొందుతారు. అలాంటి వారు దృఢమైన భక్తితో నన్ను ఆరాధిస్తారు.
జరామరణ మోక్షాయ మామాశ్రిత్య యతంతి యే |
తే బ్రహ్మ తద్విదుః కృత్స్నమధ్యాత్మం కర్మ చాఖిలమ్ || 29
భావం: ముసలితనం, మరణం నుంచి విముక్తి పొందాలని కోరుకుంటూ నన్ను ఆశ్రయించి సాధన చేసేవారు పరబ్రహ్మ తత్వాన్ని, ఆత్మస్వరూపాన్ని, కర్మల రహస్యాన్ని పూర్తిగా తెలుసుకుంటారు.
సాధిభూతాధిదైవం మాం సాధియజ్ఞం చ యే విదుః |
ప్రయాణకాలే௨పి చ మాం తే విదుర్యుక్తచేతసః || 30
భావం: అధిభూతం, అధిదైవం, అధియజ్ఞం అనే తత్వాలతో సహా నన్ను తెలుసుకున్నవారు, తమ మనస్సును నాపై నిలిపినవారై, మరణించే సమయంలో కూడా నన్ను మరచిపోరు.
ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని “విజ్ఞానయోగం” అనే ఏడవ అధ్యాయం సమాప్తం.
ఇలాంటి మరిన్ని స్తోత్రాలు, శ్లోకాలు, భక్తి విషయాల కోసం మా వెబ్‌సైట్‌లోని ఇతర పోస్ట్‌లను తప్పక చూడండి.