శ్రీమద్భగవద్గీత 8 వ అధ్యాయం – అక్షరబ్రహ్మయోగము

శ్రీమద్భగవద్గీత మహాభారతంలోని భీష్మపర్వంలో భాగంగా వెలువడిన పరమ పవిత్రమైన ఆధ్యాత్మిక గ్రంథం. ఇందులో మొత్తం 18 అధ్యాయాలు, 700 శ్లోకాలు ఉన్నాయి.భగవద్గీత ఎనిమిదవ అధ్యాయమైన అక్షరబ్రహ్మయోగములో మొత్తం 28 శ్లోకాలు ఉన్నాయి.ఈ అధ్యాయంలో అర్జునుడు బ్రహ్మము, అధ్యాత్మము, కర్మ, అధిభూతము, అధిదైవము మరియు అధియజ్ఞము వంటి విషయాల గురించి శ్రీకృష్ణుడిని ప్రశ్నిస్తాడు. శ్రీకృష్ణుడు ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానంగా వాటి అర్థాలను వివరిస్తాడు.మరణ సమయంలో ఎవరైతే భగవంతుడిని స్మరిస్తారో వారు భగవంతుని స్వరూపాన్ని పొందుతారని తెలియజేస్తాడు. చివరి క్షణంలో ఏ భావాన్ని స్మరిస్తూ శరీరాన్ని విడిచిపెడతారో, ఆ భావాన్నే పొందుతారని వివరిస్తాడు. అందువల్ల జీవితాంతం భగవంతుడిని స్మరిస్తూ కర్తవ్యాలను నిర్వర్తించాలని ఉపదేశిస్తాడు.బ్రహ్మదేవుని పగలు, రాత్రి, సృష్టి, ప్రళయం, పరమపద ప్రాప్తి మరియు మరణానంతర ప్రయాణానికి సంబంధించిన శుక్లమార్గం, కృష్ణమార్గం గురించి కూడా వివరిస్తాడు.అక్షరబ్రహ్మ స్వరూపం, మరణ సమయంలో భగవంతుని స్మరణ, పరమగతిని పొందే మార్గం మరియు జననమరణ చక్రం నుండి విముక్తి పొందే విధానాన్ని వివరించే అధ్యాయమే అక్షరబ్రహ్మయోగము.ఈ అధ్యాయంలో ప్రతి శ్లోకానికి సంస్కృత మూలం, పదార్థం మరియు సులభమైన తెలుగు భావాన్ని అందించాము. భగవద్గీతను సులభంగా అర్థం చేసుకోవాలనుకునే భక్తులకు ఇది ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది.

శ్రీమద్భగవద్గీత
ఎనిమిదవ అధ్యాయం – అక్షరపరబ్రహ్మయోగం
అర్జున ఉవాచ:
కిం తద్బ్రహ్మ కిమధ్యాత్మం కిం కర్మ పురుషోత్తమ |
అధిభూతం చ కిం ప్రోక్తమధిదైవం కిముచ్యతే || 1
భావం:
అర్జునుడు: ఓ పురుషోత్తమా! బ్రహ్మం అంటే ఏమిటి? అధ్యాత్మం అంటే ఏమిటి? కర్మ అంటే ఏమిటి? అధిభూతం, అధిదైవం అంటే ఏమిటి? దయచేసి వివరించు.
అధియజ్ఞః కథం కో௨త్ర దేహే௨స్మిన్ మధుసూదన |
ప్రయాణకాలే చ కథం జ్ఞేయో௨సి నియతాత్మభిః || 2
భావం:
మధుసూదనా! ఈ శరీరంలో అధియజ్ఞుడు ఎవరు? ఆయన ఎలా ఉంటాడు? మనస్సును అదుపులో ఉంచుకున్నవారు మరణ సమయంలో నిన్ను ఎలా తెలుసుకోగలుగుతారు?
శ్రీ భగవానువాచ:
అక్షరం బ్రహ్మ పరమం స్వభావో௨ధ్యాత్మముచ్యతే |
భూతభావోద్భవకరో విసర్గః కర్మసంజ్ఞితః || 3
భావం:
శ్రీ భగవానుడు: నాశనం లేని పరమాత్మనే బ్రహ్మం అంటారు. ప్రతి జీవిలో ఉండే ఆత్మతత్వాన్ని అధ్యాత్మం అంటారు. సమస్త జీవుల పుట్టుకకు, వాటి ఉనికికి కారణమయ్యే సృష్టికార్యాన్ని కర్మ అంటారు.
అధిభూతం క్షరో భావః పురుషశ్చాధిదైవతమ్ |
అధియజ్ఞో௨హమేవాత్ర దేహే దేహభృతాం వర || 4
భావం:
అర్జునా! నాశనం చెందే శరీరం, ఇతర వస్తువులు అధిభూతం అని పిలవబడతాయి. జీవుల ఇంద్రియాలకు అధిపతిగా ఉండే పురుషుడే అధిదైవం. ప్రతి శరీరంలో అంతర్యామిగా ఉండే అధియజ్ఞుడిని నేనే.
అంతకాలే చ మామేవ స్మరన్‌ముక్త్వా కలేవరమ్ |
యః ప్రయాతి స మద్భావం యాతి నాస్త్యత్ర సంశయః || 5
భావం:
మరణించే సమయంలో నన్నే తలుచుకుంటూ శరీరాన్ని విడిచిపెట్టినవాడు నా స్వరూపాన్ని పొందుతాడు. ఇందులో ఎలాంటి సందేహం లేదు.
యం యం వాపి స్మరన్ భావం త్యజత్యంతే కలేవరమ్ |
తం తమేవైతి కౌంతేయ సదా తద్భావభావితః || 6
భావం:
కౌంతేయా! మనిషి మరణించే సమయంలో ఏ విషయాన్ని తలుచుకుంటూ శరీరాన్ని విడిచిపెడతాడో, అతడు తన జీవితమంతా ఆలోచించిన ఆ విషయానికి తగిన స్థితినే పొందుతాడు.
తస్మాత్‌సర్వేషు కాలేషు మామనుస్మర యుధ్య చ |
మయ్యర్పితమనోబుద్ధిః మామేవైష్యస్యసంశయమ్ || 7
భావం:
అందువల్ల నీవు ఎప్పుడూ నన్ను స్మరిస్తూనే నీ కర్తవ్యమైన యుద్ధం చేయి. నీ మనస్సును, బుద్ధిని నాకు అర్పించు. అలా చేస్తే నీవు తప్పకుండా నన్నే చేరుకుంటావు.
అభ్యాసయోగయుక్తేన చేతసా నాన్యగామినా |
పరమం పురుషం దివ్యం యాతి పార్థానుచింతయన్ || 8
భావం:
పార్థా! మనస్సును ఇతర విషయాల వైపు వెళ్లనీయకుండా, నిరంతరం యోగాభ్యాసం చేస్తూ పరమపురుషుడైన నన్ను ధ్యానించేవాడు నన్నే పొందుతాడు.
కవిం పురాణమనుశాసితారమ్
అణోరణీయాంసమనుస్మరేద్యః |
సర్వస్య ధాతారమచింత్యరూపమ్
ఆదిత్యవర్ణం తమసః పరస్తాత్ || 9
ప్రయాణకాలే మనసా௨చలేన
భక్త్యా యుక్తో యోగబలేన చైవ |
భ్రువోర్మధ్యే ప్రాణమావేశ్య సమ్యక్
స తం పరం పురుషముపైతి దివ్యమ్ || 10
భావం:
సర్వజ్ఞుడైనవాడు, ఆదికాలం నుంచి ఉన్నవాడు, సమస్త లోకాలనూ నియమించేవాడు, అతి సూక్ష్మమైనవాడు, అందరికీ ఆధారమైనవాడు, ఊహించలేనంత గొప్ప దివ్యరూపం కలవాడు, సూర్యునిలా ప్రకాశించేవాడు, అజ్ఞానమనే చీకటికి అతీతుడైన పరమాత్మను మరణసమయంలో ధ్యానించాలి. అప్పుడు మనస్సును స్థిరంగా ఉంచి, భక్తితో, యోగబలంతో కనుబొమల మధ్య ప్రాణాన్ని నిలిపి ధ్యానించేవాడు ఆ దివ్యమైన పరమపురుషుణ్ణి చేరుకుంటాడు.
యదక్షరం వేదవిదో వదంతి
విశంతి యద్యతయో వీతరాగాః |
యదిచ్ఛంతో బ్రహ్మచర్యం చరంతి
తత్తే పదం సంగ్రహేణ ప్రవక్ష్యే || 11
భావం:
వేదాలను తెలుసుకున్నవారు నాశనం లేనిదని చెప్పే పరమపదం, కోరికలను విడిచిపెట్టిన యోగులు చేరుకునే స్థానం. బ్రహ్మచర్యాన్ని పాటించేవారు కూడా ఆ పరమపదాన్నే పొందాలని కోరుకుంటారు. అలాంటి పరమపదం గురించి నీకు సంక్షిప్తంగా వివరిస్తాను, విను.
సర్వద్వారాణి సంయమ్య మనో హృది నిరుధ్య చ |
మూర్ధ్న్యా ధాయాత్మనః ప్రాణమాస్థితో యోగధారణామ్ || 12
ఓమిత్యేకాక్షరం బ్రహ్మ వ్యాహరన్‌మామనుస్మరన్ |
యః ప్రయాతి త్యజన్‌దేహం స యాతి పరమాం గతిమ్ || 13
భావం:
ఇంద్రియాలన్నిటినీ అదుపులో ఉంచి, మనస్సును హృదయంలో నిలిపి, ప్రాణవాయువును తలలో నిలిపి యోగసాధన చేయాలి. బ్రహ్మాన్ని సూచించే ఓంకారాన్ని ఉచ్చరిస్తూ, నన్ను స్మరిస్తూ శరీరాన్ని విడిచిపెట్టినవాడు పరమపదమైన మోక్షాన్ని పొందుతాడు.
అనన్యచేతాః సతతం యో మాం స్మరతి నిత్యశః |
తస్యాహం సులభః పార్థ నిత్యయుక్తస్య యోగినః || 14
భావం:
పార్థా! ఇతర ఆలోచనలు లేకుండా, ఏకాగ్రతతో ఎప్పుడూ నన్నే స్మరించే యోగికి నేను సులభంగా లభిస్తాను.
మాముపేత్య పునర్జన్మ దుఃఖాలయమశాశ్వతమ్ |
నాప్నువంతి మహాత్మానః సంసిద్దిం పరమాం గతాః || 15
భావం:
పరమమైన మోక్షస్థితిని పొందిన మహాత్ములు నన్ను చేరుకున్న తరువాత, దుఃఖాలతో నిండిన ఈ అశాశ్వతమైన లోకంలో మళ్లీ జన్మించరు.
ఆబ్రహ్మభువనాల్లోకాః పునరావర్తినో௨ర్జున |
మాముపేత్య తు కౌంతేయ పునర్జన్మ న విద్యతే || 16
భావం:
అర్జునా! బ్రహ్మలోకం వరకు ఉన్న అన్ని లోకాలలో జన్మించినవారు మళ్లీ జన్మించాల్సిందే. కానీ నన్ను చేరుకున్నవారికి పునర్జన్మ ఉండదు.
సహస్రయుగపర్యంతమహర్యద్బ్రహ్మణో విదుః |
రాత్రిం యుగసహస్రాంతాం తే௨హోరాత్రవిదో జనాః || 17
భావం:
బ్రహ్మదేవుని ఒక పగలు వెయ్యి యుగాల కాలం ఉంటుందని, ఆయన ఒక రాత్రి కూడా వెయ్యి యుగాల కాలం ఉంటుందని తెలుసుకున్నవారే పగలు, రాత్రి కాలాల అసలు స్వరూపాన్ని తెలుసుకున్నవారు.
అవ్యక్తాద్వ్యక్తయః సర్వాః ప్రభవంత్యహరాగమే |
రాత్ర్యాగమే ప్రలీయంతే తత్రైవావ్యక్తసంజ్ఞకే || 18
భావం:
బ్రహ్మదేవుని పగలు ప్రారంభమైనప్పుడు సమస్త జీవులు, సృష్టిలోని వస్తువులు అవ్యక్తమైన ప్రకృతి నుంచి పుడతాయి. ఆయన రాత్రి ప్రారంభమైనప్పుడు మళ్లీ అదే అవ్యక్త ప్రకృతిలో కలిసిపోతాయి.
భూతగ్రామః స ఏవాయం భూత్వా భూత్వా ప్రలీయతే |
రాత్ర్యాగమే௨వశః పార్థ ప్రభవత్యహరాగమే || 19
భావం:
పార్థా! ఈ జీవుల సమూహం మళ్లీ మళ్లీ పుడుతూ ఉంటుంది. బ్రహ్మదేవుని రాత్రి వచ్చినప్పుడు ప్రకృతిలో లీనమవుతుంది. తిరిగి పగలు ప్రారంభమైనప్పుడు మళ్లీ సృష్టించబడుతుంది.
పరస్తస్మాత్తు భావో௨న్యో௨వ్యక్తో௨వ్యక్తాత్ సనాతనః |
యః స సర్వేషు భూతేషు నశ్యత్సు న వినశ్యతి || 20
భావం:
ఈ అవ్యక్తమైన ప్రకృతికి కూడా అతీతమైన మరొక శాశ్వతమైన పరమాత్మతత్వం ఉంది. సమస్త జీవులు, సృష్టిలోని వస్తువులు నశించినా ఆ పరమాత్మ మాత్రం నశించడు.
అవ్యక్తో௨క్షర ఇత్యుక్తః తమాహుః పరమాం గతిమ్ |
యం ప్రాప్య న నివర్తంతే తద్ధామ పరమం మమ || 21
భావం:
ఆ పరమాత్మను కంటికి కనిపించనివాడని, నాశనం లేనివాడని చెబుతారు. ఆయనే జీవులు చేరుకోవాల్సిన అత్యున్నతమైన పరమపదం. నా ఆ పరమధామాన్ని చేరుకున్నవారు మళ్లీ జన్మించరు.
పురుషః స పరః పార్థ భక్త్యా లభ్యస్త్వనన్యయా |
యస్యాంతఃస్థాని భూతాని యేన సర్వమిదం తతమ్ || 22
భావం:
అర్జునా! సమస్త జీవులూ ఎవరిలో ఉంటాయో, ఈ ప్రపంచమంతా ఎవరి ద్వారా వ్యాపించి ఉందో, ఆ పరమాత్మను సంపూర్ణమైన, అనన్యమైన భక్తితో మాత్రమే పొందగలుగుతారు.
యత్ర కాలే త్వనావృత్తిమావృత్తిం చైవ యోగినః |
ప్రయాతా యాంతి తం కాలం వక్ష్యామి భరతర్షభ || 23
భావం:
భరతవంశ శ్రేష్ఠుడా! యోగులు ఏ సమయంలో శరీరాన్ని విడిచిపెడితే మళ్లీ జన్మించరో, ఏ సమయంలో శరీరాన్ని విడిచిపెడితే తిరిగి జన్మిస్తారో ఇప్పుడు నీకు వివరిస్తాను.
అగ్నిర్జ్యోతిరహః శుక్లః షణ్మాసా ఉత్తరాయణమ్ |
తత్ర ప్రయాతా గచ్ఛంతి బ్రహ్మ బ్రహ్మవిదో జనాః || 24
భావం:
అగ్ని, వెలుగు, పగలు, శుక్లపక్షం, ఉత్తరాయణంలోని ఆరు నెలలు — ఈ మార్గంలో శరీరాన్ని విడిచిపెట్టిన బ్రహ్మజ్ఞానులు బ్రహ్మాన్ని చేరుకుంటారు.
ధూమో రాత్రిస్తథా కృష్ణః షణ్మాసా దక్షిణాయనమ్ |
తత్ర చాంద్రమసం జ్యోతిర్యోగీ ప్రాప్య నివర్తతే || 25
భావం:
పొగ, రాత్రి, కృష్ణపక్షం, దక్షిణాయనంలోని ఆరు నెలలు — ఈ మార్గంలో శరీరాన్ని విడిచిపెట్టిన యోగి చంద్రలోకాన్ని చేరి, అక్కడి ఫలాన్ని అనుభవించిన తరువాత మళ్లీ భూలోకానికి తిరిగి వస్తాడు.
శుక్లకృష్ణే గతీ హ్యేతే జగతః శాశ్వతే మతే |
ఏకయా యాత్యనావృత్తిమన్యయావర్తతే పునః || 26
భావం:
శుక్లమార్గం, కృష్ణమార్గం అనే ఈ రెండు మార్గాలు శాశ్వతమైనవిగా చెప్పబడ్డాయి. శుక్లమార్గంలో వెళ్లినవారు మళ్లీ జన్మించరు. కృష్ణమార్గంలో వెళ్లినవారు తిరిగి జన్మిస్తారు.
నైతే సృతీ పార్థ జానన్ యోగీ ముహ్యతి కశ్చన |
తస్మాత్ సర్వేషు కాలేషు యోగయుక్తో భవార్జున || 27
భావం:
పార్థా! ఈ రెండు మార్గాల గురించి తెలుసుకున్న యోగి ఎప్పుడూ అయోమయానికి గురికాడు. అందువల్ల అర్జునా! నీవు అన్ని సమయాల్లోనూ యోగసాధనలో స్థిరంగా ఉండు.
వేదేషు యజ్ఞేషు తపస్సు చైవ
దానేషు యత్పుణ్యఫలం ప్రదిష్టమ్ |
అత్యేతి తత్సర్వమిదం విదిత్వా
యోగీ పరం స్థానముపైతి చాద్యమ్ || 28
భావం:
ఈ జ్ఞానాన్ని తెలుసుకున్న యోగి వేదాధ్యయనం, యజ్ఞాలు, తపస్సులు, దానాలు చేయడం వల్ల లభించే పుణ్యఫలాలన్నింటినీ అధిగమిస్తాడు. చివరకు ఆద్యమైన, శాశ్వతమైన పరమపదాన్ని పొందుతాడు.
ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని “అక్షరపరబ్రహ్మయోగం” అనే ఎనిమిదవ అధ్యాయం సమాప్తం.
ఇలాంటి మరిన్ని స్తోత్రాలు, శ్లోకాలు, భక్తి విషయాల కోసం మా వెబ్‌సైట్‌లోని ఇతర పోస్ట్‌లను తప్పక చూడండి.