శ్రీమద్భగవద్గీత 16 వ అధ్యాయం – దైవాసురసంపద్విభాగయోగము

శ్రీమద్భగవద్గీత మహాభారతంలోని భీష్మపర్వంలో భాగంగా వెలువడిన పరమ పవిత్రమైన ఆధ్యాత్మిక గ్రంథం. ఇందులో మొత్తం 18 అధ్యాయాలు, 700 శ్లోకాలు ఉన్నాయి.భగవద్గీత పదహారవ అధ్యాయమైన దైవాసురసంపద్విభాగయోగములో మొత్తం 24 శ్లోకాలు ఉన్నాయి.ఈ అధ్యాయంలో శ్రీకృష్ణుడు దైవీ సంపద మరియు ఆసురీ సంపద అనే రెండు రకాల స్వభావాలను అర్జునుడికి వివరిస్తాడు. దైవీ సంపద కలిగినవారిలో నిర్భయత్వం, మనశ్శుద్ధి, దానం, దమనం, అహింస, సత్యం, క్షమ, దయ వంటి ఉత్తమ గుణాలు ఉంటాయని తెలియజేస్తాడు.ఆసురీ సంపద కలిగినవారిలో దంభం, దర్పం, అహంకారం, క్రోధం, కఠినత్వం మరియు అజ్ఞానం వంటి లక్షణాలు ఉంటాయని వివరిస్తాడు. ఇలాంటి స్వభావం కలిగినవారు తమ కోరికలు, అహంకారం మరియు స్వార్థం కారణంగా అధర్మమార్గంలో నడుస్తారని తెలియజేస్తాడు.కామం, క్రోధం, లోభం అనే మూడు నరకద్వారాలను విడిచిపెట్టి శ్రేయోమార్గంలో నడవాలని శ్రీకృష్ణుడు ఉపదేశిస్తాడు. ధర్మాధర్మాలను నిర్ణయించుకోవడానికి శాస్త్రాలను ప్రమాణంగా స్వీకరించాలని బోధిస్తాడు.దైవీ మరియు ఆసురీ గుణాల మధ్య తేడాలు, ఉత్తమ మానవ లక్షణాలు, చెడు స్వభావాల ప్రభావం మరియు కామక్రోధలోభాలను విడిచిపెట్టవలసిన అవసరాన్ని వివరించే అధ్యాయమే దైవాసురసంపద్విభాగయోగము.ఈ అధ్యాయంలో ప్రతి శ్లోకానికి సంస్కృత మూలం, పదార్థం మరియు సులభమైన తెలుగు భావాన్ని అందించాము. భగవద్గీతను సులభంగా అర్థం చేసుకోవాలనుకునే భక్తులకు ఇది ఉపయోగకరంగా ఉంటుంది.

శ్రీ భగవానువాచ:
అభయం సత్త్వసంశుద్ధిః జ్ఞానయోగవ్యవస్థితిః |
దానం దమశ్చ యజ్ఞశ్చ స్వాధ్యాయస్తప ఆర్జవమ్ || 1
అహింసా సత్యమక్రోధః త్యాగః శాన్తిరపైశునమ్ |
దయా భూతేష్వలోలుప్త్వం మార్దవం హ్రీరచాపలమ్ || 2
తేజః క్షమా ధృతిః శౌచమ్ అద్రోహో నాతిమానితా |
భవన్తి సంపదం దైవీమ్ అభిజాతస్య భారత || 3
భావం:
అర్జునా! భయం లేకుండా ఉండటం, మనస్సును పరిశుద్ధంగా ఉంచుకోవడం, జ్ఞానయోగంలో స్థిరంగా ఉండటం, దానం చేయడం, ఇంద్రియాలను అదుపులో ఉంచుకోవడం, యజ్ఞాలు చేయడం, వేదాలను అధ్యయనం చేయడం, తపస్సు చేయడం, నిజాయితీగా, సరళంగా ఉండటం, ఎవరికీ హాని చేయకపోవడం, సత్యం మాట్లాడటం, కోపం లేకుండా ఉండటం, త్యాగబుద్ధి కలిగి ఉండటం, ప్రశాంతంగా ఉండటం, ఇతరుల గురించి చెడుగా మాట్లాడకపోవడం, సమస్త జీవుల పట్ల దయ కలిగి ఉండటం, అత్యాశ లేకపోవడం, మృదువుగా మాట్లాడటం, తప్పు చేసినప్పుడు సిగ్గుపడటం, చంచలత్వం లేకుండా ఉండటం, తేజస్సు, క్షమ, ధైర్యం, పరిశుభ్రత, ఇతరులకు ద్రోహం చేయకపోవడం, అహంకారం లేకుండా ఉండటం — ఇవన్నీ దైవీ సంపదకు సంబంధించిన మంచి లక్షణాలు.
దంభో దర్పో௨భిమానశ్చ క్రోధః పారుష్యమేవ చ |
అజ్ఞానం చాభిజాతస్య పార్థ సంపదమాసురీమ్ || 4
భావం:
పార్థా! కపటం, గర్వం, అహంకారం, కోపం, కఠినంగా ప్రవర్తించడం, అజ్ఞానం — ఇవి అసుర స్వభావం కలిగినవారి లక్షణాలు.
దైవీ సంపద్విమోక్షాయ నిబంధాయాసురీ మతా |
మా శుచః సంపదం దైవీమ్ అభిజాతో௨సి పాండవ || 5
భావం:
దైవీ సంపద మనిషిని మోక్షం వైపు నడిపిస్తుంది. అసుర సంపద మనిషిని సంసార బంధంలో చిక్కుకునేలా చేస్తుంది. అర్జునా! నీవు దైవీ సంపద కలిగినవాడివి. కాబట్టి నీవు చింతించాల్సిన అవసరం లేదు.
ద్వౌ భూతసర్గౌ లోకే௨స్మిన్ దైవ ఆసుర ఏవ చ |
దైవో విస్తరశః ప్రోక్తః ఆసురం పార్థ మే శృణు || 6
భావం:
అర్జునా! ఈ ప్రపంచంలో మనుషుల స్వభావాలు ప్రధానంగా రెండు రకాలుగా ఉంటాయి. ఒకటి దైవీ స్వభావం, రెండవది అసుర స్వభావం. దైవీ స్వభావం గురించి ఇప్పటికే వివరించాను. ఇప్పుడు అసుర స్వభావం గురించి చెబుతాను, విను.
ప్రవృత్తిం చ నివృత్తిం చ జనా న విదురాసురాః |
న శౌచం నాపి చాచారో న సత్యం తేషు విద్యతే || 7
భావం:
అసుర స్వభావం కలిగినవారికి ఏది చేయాలో, ఏది చేయకూడదో తెలియదు. వారిలో పరిశుభ్రత, మంచి ప్రవర్తన, సత్యం వంటి సద్గుణాలు ఉండవు.
అసత్యమప్రతిష్ఠం తే జగదాహురనీశ్వరమ్ |
అపరస్పరసంభూతం కిమన్యత్కామహైతుకమ్ || 8
భావం:
ఈ ప్రపంచానికి ఎలాంటి ఆధారం లేదని, దాన్ని నడిపించే దైవశక్తి లేదని, ఇది కేవలం స్త్రీపురుషుల కలయిక వల్లనే ఏర్పడిందని అసుర స్వభావం కలిగినవారు భావిస్తారు. కోరికలే సృష్టికి కారణమని నమ్ముతారు.
ఏతాం దృష్టిమవష్టభ్య నష్టాత్మానో௨ల్పబుద్ధయః |
ప్రభవన్త్యుగ్రకర్మాణః క్షయాయ జగతో௨హితాః || 9
భావం:
ఇలాంటి తప్పుడు భావాలను నమ్మేవారు ఆత్మతత్త్వాన్ని తెలుసుకోలేని అజ్ఞానులుగా ఉంటారు. వారు చెడు పనులు చేస్తూ, ప్రపంచానికి హాని కలిగించే క్రూరమైన పనులకు పాల్పడతారు.
కామమాశ్రిత్య దుష్పూరం దంభమానమదాన్వితాః |
మోహాద్గృహీత్వాసద్గ్రాహాన్ ప్రవర్తంతే௨శుచివ్రతాః || 10
భావం:
అసుర స్వభావం కలిగినవారు ఎన్నటికీ తీరని కోరికలతో ఉంటారు. ఆడంబరం, గర్వం, అహంకారంతో ప్రవర్తిస్తారు. అజ్ఞానం వల్ల చెడు ఆలోచనలను పట్టుకుని, చెడు పనులు చేస్తుంటారు.
చింతామపరిమేయాం చ ప్రలయాన్తాముపాశ్రితాః |
కామోపభోగపరమాః ఏతావదితి నిశ్చితాః || 11
ఆశాపాశశతైర్బద్ధాః కామక్రోధపరాయణాః |
ఈహన్తే కామభోగార్థమ్ అన్యాయేనార్థసంచయాన్ || 12
భావం:
వారికి జీవితాంతం ఎన్నో ఆలోచనలు, అంతులేని చింతలు ఉంటాయి. ఇంద్రియ సుఖాలను అనుభవించడమే జీవిత పరమార్థమని భావిస్తారు. అంతకుమించి తెలుసుకోవాల్సింది ఏమీ లేదని నమ్ముతారు.
అనేక కోరికలతో బంధించబడి, కామం, క్రోధాలకు లోనవుతారు. తమ కోరికలను తీర్చుకోవడానికి అన్యాయమైన మార్గాల్లో డబ్బు సంపాదించడానికి ప్రయత్నిస్తారు.
ఇదమద్య మయా లబ్ధమ్ ఇమం ప్రాప్స్యే మనోరథమ్ |
ఇదమస్తీదమపి మే భవిష్యతి పునర్ధనమ్ || 13
అసౌ మయా హతః శత్రుః హనిష్యే చాపరానపి |
ఈశ్వరో௨హమహం భోగీ సిద్ధో௨హం బలవాన్ సుఖీ || 14
ఆఢ్యో௨భిజనవానస్మి కో௨న్యో௨స్తి సదృశో మయా |
యక్ష్యే దాస్యామి మోదిష్యే ఇత్యజ్ఞానవిమోహితాః || 15
అనేకచిత్తవిభ్రాంతాః మోహజాలసమావృతాః |
ప్రసక్తాః కామభోగేషు పతంతి నరకే௨శుచౌ || 16
భావం:
అసుర స్వభావం కలిగినవారు ఇలా ఆలోచిస్తుంటారు:
“ఈ రోజు నేను ఇంత సంపాదించాను. నా మరో కోరికను కూడా త్వరలో నెరవేర్చుకుంటాను. ప్రస్తుతం నా దగ్గర ఇంత ధనం ఉంది. భవిష్యత్తులో ఇంకా ఎక్కువ సంపాదిస్తాను.
ఈ శత్రువును ఓడించాను. మిగిలిన శత్రువులను కూడా ఓడిస్తాను. నేను అందరికంటే గొప్పవాడిని. అన్ని సుఖాలను అనుభవించగలవాడిని. నేను అనుకున్న పనులన్నీ సాధించగల సమర్థుడిని. బలవంతుడిని, సుఖంగా జీవిస్తున్నాను.
నేను ధనవంతుడిని. గొప్ప కుటుంబంలో పుట్టాను. నాకు సాటి ఎవరూ లేరు. నేను యజ్ఞాలు చేస్తాను, దానాలు చేస్తాను, సుఖంగా ఆనందిస్తాను.”
ఇలా అహంకారంతో, అజ్ఞానంతో ఎన్నో విధాలుగా ఆలోచిస్తూ ఉంటారు. కోరికలు, మోహం అనే బంధాలలో చిక్కుకుని ఇంద్రియ సుఖాలకే ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. చివరకు దుఃఖభరితమైన నరకగతిని పొందుతారు.
ఆత్మసంభావితాః స్తబ్ధా ధనమానమదాన్వితాః |
యజన్తే నామయజ్ఞైస్తే దంభేనావిధిపూర్వకమ్ || 17
భావం:
తమను తామే గొప్పవారిగా భావించుకుంటూ, అహంకారంతో, ధనగర్వంతో ఉంటారు. ఇతరులను గౌరవించరు. కేవలం పేరు, ప్రతిష్ఠల కోసం శాస్త్రవిధులకు విరుద్ధంగా ఆడంబరంగా యజ్ఞాలు చేస్తారు.
అహంకారం బలం దర్పం కామం క్రోధం చ సంశ్రితాః |
మామాత్మపరదేహేషు ప్రద్విషన్తో௨భ్యసూయకాః || 18
భావం:
అహంకారం, బలగర్వం, గర్వం, కోరికలు, కోపం వంటి వాటికి బానిసలవుతారు. అసూయతో నిండిపోయి, తమలోనూ, ఇతరులలోనూ ఉన్న పరమాత్మను ద్వేషిస్తారు.
తానహం ద్విషతః క్రూరాన్ సంసారేషు నరాధమాన్ |
క్షిపామ్యజస్రమశుభాన్ ఆసురీష్వేవ యోనిషు || 19
భావం:
ద్వేషం, క్రూరత్వం, చెడు పనులతో నిండిపోయిన అలాంటి అధమ స్వభావం కలిగినవారిని నేను మళ్లీ మళ్లీ సంసార చక్రంలోకి నెట్టివేస్తాను. వారు అసుర స్వభావం కలిగిన జన్మలను పొందుతారు.
ఆసురీం యోనిమాపన్నాః మూఢా జన్మని జన్మని |
మామప్రాప్యైవ కౌంతేయ తతో యాంత్యధమాం గతిమ్ || 20
భావం:
కౌంతేయా! అసుర స్వభావంతో జన్మించే అజ్ఞానులు ప్రతి జన్మలోనూ నన్ను చేరుకోలేరు. అలా మళ్లీ మళ్లీ జన్మిస్తూ మరింత అధమమైన స్థితికి దిగజారుతారు.
త్రివిధం నరకస్యేదం ద్వారం నాశనమాత్మనః |
కామః క్రోధస్తథా లోభః తస్మాదేతత్త్రయం త్యజేత్ || 21
భావం:
కామం, క్రోధం, లోభం — ఈ మూడు నరకానికి దారితీసే ద్వారాలు. ఇవి మనిషి పతనానికి, ఆత్మనాశనానికి కారణమవుతాయి. అందువల్ల ప్రతి ఒక్కరూ ఈ మూడు దుర్గుణాలను విడిచిపెట్టాలి.
ఏతైర్విముక్తః కౌంతేయ తమోద్వారైఃత్రిభిర్నరః |
ఆచరత్యాత్మనః శ్రేయః తతో యాతి పరాం గతిమ్ || 22
భావం:
కౌంతేయా! ఈ మూడు నరకద్వారాలైన కామం, క్రోధం, లోభాలను విడిచిపెట్టిన వ్యక్తి తనకు తాను మేలు చేసుకుంటాడు. మంచి మార్గంలో నడుస్తూ చివరకు పరమపదాన్ని పొందుతాడు.
యః శాస్త్రవిధిముత్సృజ్య వర్తతే కామకారతః |
న స సిద్ధిమవాప్నోతి న సుఖం న పరాం గతిమ్ || 23
భావం:
ఎవరైతే శాస్త్రాలు చెప్పిన నియమాలను పక్కనపెట్టి, తమ ఇష్టానుసారం ప్రవర్తిస్తారో వారు జీవితంలో నిజమైన సిద్ధిని పొందలేరు. వారికి శాశ్వతమైన సుఖం కూడా కలగదు. పరమపదాన్ని కూడా చేరుకోలేరు.
తస్మాచ్ఛాస్త్రం ప్రమాణం తే కార్యాకార్యవ్యవస్థితౌ |
జ్ఞాత్వా శాస్త్రవిధానోక్తం కర్మ కర్తుమిహార్హసి || 24
భావం:
అందువల్ల ఏది చేయాలి, ఏది చేయకూడదు అనే విషయాలను నిర్ణయించుకోవడానికి శాస్త్రాలనే ప్రమాణంగా తీసుకోవాలి. శాస్త్రాలు తెలిపిన నియమాలను తెలుసుకుని, వాటి ప్రకారం నీ కర్తవ్యాలను ఈ లోకంలో ఆచరించాలి.
ఇలా ఉపనిషత్తులు, బ్రహ్మవిద్య, యోగశాస్త్రం, శ్రీకృష్ణార్జున సంవాదం అయిన శ్రీమద్భగవద్గీతలోని “దైవాసురసంపద్విభాగయోగము” అనే పదహారవ అధ్యాయం సమాప్తం.