షష్ఠ దశకం – విరాట్ స్వరూప వర్ణన
నారాయణీయంలోని ఆరవ దశకంలో ఈ జగత్తు మొత్తాన్ని భగవంతుని విరాట్ శరీరంగా వర్ణించారు. పద్నాలుగు లోకాలు, ప్రకృతి, దేవతలు, జీవరాశులు, నదులు, పర్వతాలు అన్నీ ఆయన దివ్య శరీరంలోని భాగాలేనని ఇందులో తెలియజేశారు. మనం చూసే ఈ విశ్వమంతా భగవంతుని స్వరూపమే అనే గొప్ప భావాన్ని ఈ దశకం మనకు అందిస్తుంది.
ఏవం చతుర్దశజగన్మయతాం గతస్య
పాతాళమీశ తవ పాదతలం వదంతి |
పాదోర్ధ్వదేశమపి దేవ రసాతలం తే
గుల్ఫద్వయం ఖలు మహాతలమద్భుతాత్మన్ || 1 ||
ఓ భగవంతుడా! నీ విరాట్ రూపంలోని పాదతలాలు పాతాళలోకంగా, పాదాల పైభాగం రసాతలంగా భావించబడుతున్నాయి. నీ చీలమండలు మహాతలలోకంగా, పిక్కలు తలాతలలోకంగా వర్ణించబడుతున్నాయి. ఈ విధంగా అధోలోకాలన్నీ నీ పాదాల నుంచి ప్రారంభమవుతున్నాయి.
జంఘే తలాతలమథో సుతలం చ జానూ
కించోరుభాగయుగళం వితలాతలే ద్వే |
క్షోణీతలం జఘనమంబరమంగ నాభి-
–ర్వక్షశ్చ శక్రనిలయస్తవ చక్రపాణే || 2 ||
ఓ చక్రపాణీ! నీ మోకాళ్లు సుతలలోకంగా, నీ రెండు తొడలు వితల, అతల లోకాలుగా ఉన్నాయి. నీ నడుము భాగం భూలోకంగా, నీ నాభి భువర్లోకంగా, నీ వక్షస్థలం దేవతలు నివసించే స్వర్గలోకంగా ప్రకాశిస్తున్నాయి.
గ్రీవా మహస్తవ ముఖం చ జనస్తపస్తు
ఫాలం శిరస్తవ సమస్తమయస్య సత్యమ్ |
ఏవం జగన్మయతనో జగదాశ్రితైర-
–ప్యన్యైర్నిబద్ధవపుషే భగవన్ నమస్తే || 3 ||
ఓ భగవంతుడా! నీ కంఠం మహర్లోకంగా, నీ ముఖం జనలోకంగా, నీ నుదురు తపోలోకంగా, నీ శిరస్సు సత్యలోకంగా వర్ణించబడుతున్నాయి. ఈ విధంగా పద్నాలుగు లోకాలతో కూడిన ఈ జగత్తంతా నీ విరాట్ శరీరమే. అటువంటి విశ్వరూపుడవైన నీకు నమస్కారం.
త్వద్బ్రహ్మరంధ్రపదమీశ్వర విశ్వకంద
ఛందాంసి కేశవ ఘనాస్తవ కేశపాశాః |
ఉల్లాసిచిల్లియుగళం ద్రుహిణస్య గేహం
పక్ష్మాణి రాత్రిదివసౌ సవితా చ నేత్రే || 4 ||
ఓ విశ్వానికి మూలమైనవాడా! నీ శిరస్సులోని బ్రహ్మరంధ్రం వేద ఛందస్సులకు నిలయం. నీ దట్టమైన కేశాలు మేఘాలుగా ఉన్నాయి. నీ కనుబొమ్మల మధ్య భాగం బ్రహ్మదేవుని నివాసంగా, నీ కనురెప్పలు పగలు, రాత్రులుగా, నీ నేత్రాలు సూర్యునిగా ప్రకాశిస్తున్నాయి.
నిశ్శేషవిశ్వరచనా చ కటాక్షమోక్షః
కర్ణౌ దిశోఽశ్వియుగళం తవ నాసికే ద్వే |
లోభత్రపే చ భగవన్నధరోత్తరోష్ఠౌ
తారాగణాశ్చ దశనాః శమనశ్చ దంష్ట్రా || 5 ||
ఈ సమస్త విశ్వసృష్టి నీ ఒక్క కటాక్షం వల్లనే జరిగింది. నీ చెవులు దిక్కులుగా, నీ నాసికాపుటాలు అశ్వినీ దేవతలుగా భావించబడుతున్నాయి. నీ పైపెదవి లోభానికి, క్రింది పెదవి లజ్జకు ప్రతీక. నీ దంతాలు నక్షత్రాలుగా, కోరపళ్లు యమధర్మరాజుగా వర్ణించబడ్డాయి
మాయావిలాసహసితం శ్వసితం సమీరో
జిహ్వా జలం వచనమీశ శకుంతపంక్తిః |
సిద్ధాదయః స్వరగణా ముఖరంధ్రమగ్ని-
–ర్దేవా భుజాః స్తనయుగం తవ ధర్మదేవః || 6 ||
ఓ ఈశ్వరా! నీ చిరునవ్వు మాయా విలాసం. నీ శ్వాస వాయువుగా, నీ నాలుక జలతత్త్వంగా ఉంది. నీ మాటలు పక్షుల కిలకిలారావాలుగా, నీ స్వరం సిద్ధులు మొదలైన దివ్యగణాలుగా భావించబడుతోంది. నీ ముఖం అగ్నిదేవుడిగా, నీ బాహువులు దేవతలుగా, నీ రెండు వక్షోజాలు ధర్మానికి నిలయంగా ఉన్నాయి
పృష్ఠం త్వధర్మ ఇహ దేవ మనః సుధాంశు-
–రవ్యక్తమేవ హృదయాంబుజమంబుజాక్ష |
కుక్షిః సముద్రనివహా వసనం తు సంధ్యే
శేఫః ప్రజాపతిరసౌ వృషణౌ చ మిత్రః || 7 ||
ఓ పద్మనేత్రా! నీ వీపు అధర్మానికి ప్రతీకగా, నీ మనస్సు చంద్రునిగా ఉంది. నీ హృదయం అవ్యక్తమైన మూలప్రకృతికి నిలయం. నీ ఉదరం సమస్త సముద్రాల సమూహంగా, నీ వస్త్రాలు ఉదయం, సాయంత్ర సంధ్యలుగా భావించబడుతున్నాయి. నీ జననేంద్రియం ప్రజాపతిగా, వృషణాలు మిత్రదేవునిగా వర్ణించబడ్డాయి.
శ్రోణీస్థలం మృగగణాః పదయోర్నఖాస్తే
హస్త్యుష్ట్రసైంధవముఖా గమనం తు కాలః |
విప్రాదివర్ణభవనం వదనాబ్జబాహు-
–చారూరుయుగ్మచరణం కరుణాంబుధే తే || 8 ||
ఓ కరుణాసముద్రా! నీ నడుము భాగంలో జింకలు మొదలైన మృగజాతులు ఉన్నట్లుగా వర్ణించబడింది. నీ పాదగోళ్ల నుంచి ఏనుగులు, ఒంటెలు, గుర్రాలు వంటి జంతువులు ఉద్భవించాయి. నీ నడకే కాలగమనంగా ఉంది. నీ ముఖం నుంచి బ్రాహ్మణులు, బాహువుల నుంచి క్షత్రియులు, తొడల నుంచి వైశ్యులు, పాదాల నుంచి శూద్రులు ఉద్భవించారు.
సంసారచక్రమయి చక్రధర క్రియాస్తే
వీర్యం మహాసురగణోఽస్థికులాని శైలాః |
నాడ్యః సరిత్సముదయస్తరవశ్చ రోమ
జీయాదిదం వపురనిర్వచనీయమీశ || 9 ||
ఓ చక్రధరా! నీ కార్యాలే ఈ సంసారచక్రంగా ఉన్నాయి. నీ శక్తి నుంచి మహాబలవంతులైన అసురులు ఉద్భవించారు. నీ ఎముకలు పర్వతాలుగా, నీ నాడులు నదులుగా, నీ శరీరంలోని రోమాలు వృక్షాలు, మొక్కలుగా కనిపిస్తున్నాయి. మాటలకు అందని అద్భుతమైన నీ విరాట్ స్వరూపం ఎల్లప్పుడూ నా హృదయంలో ప్రకాశించుగాక.
ఈదృగ్జగన్మయవపుస్తవ కర్మభాజాం
కర్మావసానసమయే స్మరణీయమాహుః |
తస్యాంతరాత్మవపుషే విమలాత్మనే తే
వాతాలయాధిప నమోఽస్తు నిరుంధి రోగాన్ || 10 ||
ఓ గురువాయూరప్పా!
ఓ గురువాయూరప్పా! ఈ చరాచర జగత్తు మొత్తం నీ విరాట్ శరీరమే. దేవతలు, మనుషులు, జంతువులు, పర్వతాలు, నదులు, సముద్రాలు అన్నీ నీలోనే ఉన్నాయి. కర్మమార్గంలో జీవించే వారు జీవితాంతంలో ఈ విశ్వరూపాన్ని స్మరించాలని మహర్షులు చెప్పారు. ఆ విరాట్ రూపానికి అంతరాత్మగా ఉన్న నిర్మల స్వరూపుడా! నీకు నమస్కరిస్తున్నాను. నా సమస్త రోగాలను తొలగించి నన్ను రక్షించు.
6 వ దశకం సమాప్తమ్ ||
ఇలాంటి మరిన్ని స్తోత్రాలు, శ్లోకాలు, భక్తి విషయాల కోసం మా వెబ్సైట్లోని ఇతర పోస్ట్లను తప్పక చూడండి.
ఎన్నో స్తోత్రాలు, వాటి అర్థాలు తెలుగులో తెలుసుకోవాలనుకుంటే మన “భారతీయ సంస్కృతి” YouTube ఛానల్ను సందర్శించండి. 🙏
