జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 10 | గీత గోవిందం తెలుగులో అర్థం
జయదేవ అష్టపది భారతీయ భక్తి సాహిత్యంలో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన దివ్య కవితా సంపద. దీనిని 12వ శతాబ్దానికి చెందిన మహాకవి జయదేవుడు సంస్కృతంలో రచించారు. ఈ అష్టపదులు ఆయన అమర గ్రంథమైన గీత గోవిందంలో భాగంగా ఉన్నాయి.
“అష్టపది” అంటే ఎనిమిది పాదాలతో కూడిన గీతం. మొత్తం 24 అష్టపదులు గీత గోవిందంలో ఉన్నాయి. ప్రతి అష్టపది శ్రీకృష్ణుడు మరియు శ్రీరాధాదేవి మధ్యనున్న దివ్య ప్రేమ, విరహం, కలయిక, భక్తి, శరణాగతి వంటి ఆధ్యాత్మిక భావాలను అద్భుతమైన కవిత్వంతో చిత్రిస్తుంది.
జయదేవుని కవిత్వంలో శృంగారరసం కేవలం భౌతిక ప్రేమను సూచించదు. అది జీవాత్మ పరమాత్మను చేరుకోవాలనే ఆత్మీయ తపనకు ప్రతీక. రాధా జీవాత్మకు, శ్రీకృష్ణుడు పరమాత్మకు ప్రతిరూపంగా భావించబడతారు. అందువల్ల గీత గోవిందం భక్తి, సంగీతం, నృత్యం మరియు సాహిత్య రంగాల్లో అపూర్వమైన స్థానం సంపాదించింది.
ఈ అష్టపదులను భారతదేశంలోని అనేక దేవాలయాల్లో, ముఖ్యంగా శ్రీకృష్ణ ఆలయాలలో, భక్తితో ఆలపిస్తారు. ఒడిస్సీ, భరతనాట్యం, కూచిపూడి, కథక్ వంటి భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్య సంప్రదాయాలలో కూడా వీటికి విశిష్టమైన ప్రాధాన్యం ఉంది.
ఈ శ్రేణిలో ప్రతి అష్టపదిని సంస్కృత శ్లోకంతో పాటు పదచ్ఛేదం, పదార్థం, తాత్పర్యం మరియు సులభమైన తెలుగు వివరణతో తెలుసుకుందాం. జయదేవ మహాకవి ఆవిష్కరించిన రాధాకృష్ణుల దివ్య ప్రేమ రహస్యాన్ని, భక్తి తత్వాన్ని మరియు గీత గోవిందం యొక్క ఆధ్యాత్మిక సౌందర్యాన్ని కలిసి ఆస్వాదిద్దాం.
పంచమః సర్గః – సాకాంక్ష పుండరీకాక్షః
అహమిహ నివసామి యాహి రాధాం
అనునయ మద్వచనేన చానయేథాః ।
ఇతి మధురిపుణా సఖీ నియుక్తా
స్వయమిదమేత్య పునర్జగాద రాధామ్ ॥ 1 ॥
॥ ప్రబంధః – 10 ॥
(హరిసముదయ గరుడపదః)
(పంతువరాళి – రూపక) (దేశాక్షరీ – )
దేశవరాళి రాగేణ రూపక తాళేన గీయతే ।
వహతి మలయ సమీరే మదన ముపనిధాయ ।
స్ఫుటతి కుసుమ నికరే విరహి హృదయ దళనాయ ॥
తవ విరహే వనమాలీ సఖి! సీదతి, రాధే! ॥ (ధ్రువమ్) ॥
దహతి శిశిర మయూఖే మరణమనుకరోతి ।
పతతి మదన విశిఖే విలపతి వికలతరోఽతి ॥
ధ్వనతి మధుప సమూహే శ్రవణమపిదధాతి ।
మనసి కలిత విరహే నిశి నిశి రుజముపయాతి ॥
వసతి విపిన వితానే త్యజతి లలిత ధామ ।
లుఠతి ధరణి శయనే బహు విలపతి తవ నామ ॥
రణతి పికసమవాయే ప్రతిదిశ మనుయాతి।
హసతీ మనుజనిచయే విరహ మపలపతి నేతి॥
స్ఫురతి కలరవరావే స్మరతి మణిత మేవ।
తవ రతిసుఖవిభవే గణయతి సుగుణ మతీవ॥
త్వదభిధశుభమాసం వదతి నరి శృణోతి।
తమపి జపతి సరసం యువతిషు న రతి ముపైతి॥
భణతి కవి జయదేవే విరహ విలసితేన ।
మనసి రభస విభవే హరిరుదయతు సుకృతేన ॥
పూర్వం యత్ర సమం త్వయా రతి పతేరాసాదితాః సిద్ధయః
తస్మిన్నేవ నికుంజ మన్మథ మహా తీర్థే పునర్మాధవః ।
ధ్యాయంస్త్వామనిశం జపన్నపి తవైవాలాప మంత్రావళీం
భూయస్త్వత్కుచ కుంభ నిర్భర పరీరంభామృతం వాంఛతి ॥ 2 ॥
భావము:
సఖీ రాధా! మదనుడు వెంటాడుతున్నాడు. మలయమారుతం సొంపుగా వీస్తోంది. వికసించిన పరిమళ భరిత పుష్పాలు విరహ జనుల హృదయాలను కలవరపెట్టి వేధిస్తున్నాయి. ఇటువంటి మదనతాపంతో నీ ప్రియుడు శ్రీకృష్ణుడు నీ విరహంతో అధికంగా వేదన చెందుతున్నాడు. నీ విరహ బాధతో వున్న ఆయన్ని చంద్రుని శీతల కిరణాలు కూడా దహించివేస్తున్నాయి. మదనుని బాణాలు భరించలేక వికల మనస్కుడై నీ విరహం కంటే మరణమే శరణ్యమని భావిస్తున్నాడు, విలపిస్తున్నాడు.
విరహంతో రాత్రిళ్ళు నిద్రపోవడం లేదు. ఆ బాధతో రోగగ్రస్తుడవుతున్నాడు. తన సుందర నివాసాన్ని వదలిపెట్టి అరణ్యాలలో తిరుగుతున్నాడు. నిన్నే పిలుస్తూ విలపిస్తున్నాడు. ఇతర యువతులతో అనురాగాన్ని కోరుకోవడం లేదు. రాధా! పూర్వం నీవూ, కృష్ణుడూ కలిసి ఉన్న మన్మథ మహాతీర్ధమైన ఆ పొదరింటిలోనే శ్రీకృష్ణుడు ఇప్పుడు కూడా కూర్చుని, సదా నిన్నే ధ్యానిస్తూ, నీ ముద్దు పలుకులనే మంత్రాలుగా జపిస్తూ, నీ కౌగిలింత అనే మోక్షాన్ని కోరుతున్నాడు.
ఇలాంటి మరిన్ని స్తోత్రాలు, శ్లోకాలు, భక్తి విషయాల కోసం మా వెబ్సైట్లోని ఇతర పోస్ట్లను తప్పక చూడండి.
జయదేవుని అష్టపదులు
ప్రథమః సర్గః – సామోద దామోదరః
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 1 | దశావతారకీర్తి ధవళమ్
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 2 | హరివిజయ మంగళాచారమ్
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 3 | మాధవోత్సవ కమలాకరమ్
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 4 | సామోద దామోదర భ్రమర పదమ్
ద్వితీయః సర్గః – అక్లేశ కేశవః
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 5 | మధురిపు రత్నకంఠిక
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 6 | అక్లేశకేశవ మంజరీతిలకమ్
తృతీయః సర్గః – ముగ్ధ మధుసూదనః
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 7 |ముగ్ధమధుసూదన హంసక్రీడనమ్
చతుర్థః సర్గః – స్నిగ్ధ మధుసూదనః
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 8 | హరివల్లభాశోక పల్లవః
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 9 | స్నిగ్ధ మధుసూదన రాసావలయః
పంచమః సర్గః – సాకాంక్ష పుండరీకాక్షః
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 10 | హరిసముదయ గరుడపదః
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 11 | సాకాంక్ష పుండరీకాక్షోత్కంఠా మధురః
షష్ఠః సర్గః – సోత్కంఠ వైకుంఠః
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 12 | ధన్య వైకుంఠ కుంకుమమ్
సప్తమః సర్గః – నాగర నారాయణః
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 13 | నాగర నారాయణ రాసావలయః
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 14 | హరి రమిత చంపకశేఖరః
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 15 | హరిరస మన్మథతిలకః
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 16 | నారాయణ మదనాయాసః
అష్టమః సర్గః – విలక్ష్య లక్ష్మీపతిః
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 17 | లక్ష్మీపతి రత్నావళీ
నవమః సర్గః – ముగ్ధ ముకుందః
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 18 | అమందముకుందః
దశమః సర్గః – చతుర చతుర్భుజః
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 19 | చతురచతుర్భుజ రాగరాజి చంద్రోద్యోతః
ఏకాదశః సర్గః – సానంద దామోదరః
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 20 | శ్రీహరితాళరాజి జలధరవిలసితః
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 21 | సానందదామోదర ప్రేమద్రుమపల్లవః
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 22 | సానందగోవింద రాగశ్రేణి కుసుమాభరణః
ద్వాదశః సర్గః – సుప్రీత పీతాంబరః
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 23 | మధురిపు విద్యాధరలీలః
జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 24| సుప్రీతపీతాంబర తాళశ్రేణీ
ఎన్నో స్తోత్రాలు, వాటి అర్థాలు తెలుగులో తెలుసుకోవాలనుకుంటే మన “భారతీయ సంస్కృతి” YouTube ఛానల్ను సందర్శించండి. 🙏
👉 భారతీయ సంస్కృతి YouTube Channel Link
ఈ సమాచారాన్ని వీడియొ రూపంలో చూడాలనుకుంటే ఈ లింక్ ఓపెన్ చేసి వీడియొ చూడండి 👇👇👇. మరెంతో ఆధ్యాత్మిక, ధార్మిక సమాచారం కోసం భారతీయ సంస్కృతి ఛానల్ ను subscribe చేసుకోండి.
