జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 10 | గీత గోవిందం తెలుగులో అర్థం
జయదేవ అష్టపది భారతీయ భక్తి సాహిత్యంలో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన దివ్య కవితా సంపద. దీనిని 12వ శతాబ్దానికి చెందిన మహాకవి జయదేవుడు సంస్కృతంలో రచించారు. ఈ అష్టపదులు ఆయన అమర గ్రంథమైన గీత గోవిందంలో భాగంగా ఉన్నాయి.
“అష్టపది” అంటే ఎనిమిది పాదాలతో కూడిన గీతం. మొత్తం 24 అష్టపదులు గీత గోవిందంలో ఉన్నాయి. ప్రతి అష్టపది శ్రీకృష్ణుడు మరియు శ్రీరాధాదేవి మధ్యనున్న దివ్య ప్రేమ, విరహం, కలయిక, భక్తి, శరణాగతి వంటి ఆధ్యాత్మిక భావాలను అద్భుతమైన కవిత్వంతో చిత్రిస్తుంది.
జయదేవుని కవిత్వంలో శృంగారరసం కేవలం భౌతిక ప్రేమను సూచించదు. అది జీవాత్మ పరమాత్మను చేరుకోవాలనే ఆత్మీయ తపనకు ప్రతీక. రాధా జీవాత్మకు, శ్రీకృష్ణుడు పరమాత్మకు ప్రతిరూపంగా భావించబడతారు. అందువల్ల గీత గోవిందం భక్తి, సంగీతం, నృత్యం మరియు సాహిత్య రంగాల్లో అపూర్వమైన స్థానం సంపాదించింది.
ఈ అష్టపదులను భారతదేశంలోని అనేక దేవాలయాల్లో, ముఖ్యంగా శ్రీకృష్ణ ఆలయాలలో, భక్తితో ఆలపిస్తారు. ఒడిస్సీ, భరతనాట్యం, కూచిపూడి, కథక్ వంటి భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్య సంప్రదాయాలలో కూడా వీటికి విశిష్టమైన ప్రాధాన్యం ఉంది.
ఈ శ్రేణిలో ప్రతి అష్టపదిని సంస్కృత శ్లోకంతో పాటు పదచ్ఛేదం, పదార్థం, తాత్పర్యం మరియు సులభమైన తెలుగు వివరణతో తెలుసుకుందాం. జయదేవ మహాకవి ఆవిష్కరించిన రాధాకృష్ణుల దివ్య ప్రేమ రహస్యాన్ని, భక్తి తత్వాన్ని మరియు గీత గోవిందం యొక్క ఆధ్యాత్మిక సౌందర్యాన్ని కలిసి ఆస్వాదిద్దాం.
పంచమః సర్గః – సాకాంక్ష పుండరీకాక్షః
అహమిహ నివసామి యాహి రాధాం
అనునయ మద్వచనేన చానయేథాః ।
ఇతి మధురిపుణా సఖీ నియుక్తా
స్వయమిదమేత్య పునర్జగాద రాధామ్ ॥ 1 ॥
॥ ప్రబంధః – 10 ॥
(హరిసముదయ గరుడపదః)
(పంతువరాళి – రూపక) (దేశాక్షరీ – )
దేశవరాళి రాగేణ రూపక తాళేన గీయతే ।
వహతి మలయ సమీరే మదన ముపనిధాయ ।
స్ఫుటతి కుసుమ నికరే విరహి హృదయ దళనాయ ॥
తవ విరహే వనమాలీ సఖి! సీదతి, రాధే! ॥ (ధ్రువమ్) ॥
దహతి శిశిర మయూఖే మరణమనుకరోతి ।
పతతి మదన విశిఖే విలపతి వికలతరోఽతి ॥
ధ్వనతి మధుప సమూహే శ్రవణమపిదధాతి ।
మనసి కలిత విరహే నిశి నిశి రుజముపయాతి ॥
వసతి విపిన వితానే త్యజతి లలిత ధామ ।
లుఠతి ధరణి శయనే బహు విలపతి తవ నామ ॥
రణతి పికసమవాయే ప్రతిదిశ మనుయాతి।
హసతీ మనుజనిచయే విరహ మపలపతి నేతి॥
స్ఫురతి కలరవరావే స్మరతి మణిత మేవ।
తవ రతిసుఖవిభవే గణయతి సుగుణ మతీవ॥
త్వదభిధశుభమాసం వదతి నరి శృణోతి।
తమపి జపతి సరసం యువతిషు న రతి ముపైతి॥
భణతి కవి జయదేవే విరహ విలసితేన ।
మనసి రభస విభవే హరిరుదయతు సుకృతేన ॥
పూర్వం యత్ర సమం త్వయా రతి పతేరాసాదితాః సిద్ధయః
తస్మిన్నేవ నికుంజ మన్మథ మహా తీర్థే పునర్మాధవః ।
ధ్యాయంస్త్వామనిశం జపన్నపి తవైవాలాప మంత్రావళీం
భూయస్త్వత్కుచ కుంభ నిర్భర పరీరంభామృతం వాంఛతి ॥ 2 ॥
భావము:
సఖీ రాధా! మదనుడు వెంటాడుతున్నాడు. మలయమారుతం సొంపుగా వీస్తోంది. వికసించిన పరిమళ భరిత పుష్పాలు విరహ జనుల హృదయాలను కలవరపెట్టి వేధిస్తున్నాయి. ఇటువంటి మదనతాపంతో నీ ప్రియుడు శ్రీకృష్ణుడు నీ విరహంతో అధికంగా వేదన చెందుతున్నాడు. నీ విరహ బాధతో వున్న ఆయన్ని చంద్రుని శీతల కిరణాలు కూడా దహించివేస్తున్నాయి. మదనుని బాణాలు భరించలేక వికల మనస్కుడై నీ విరహం కంటే మరణమే శరణ్యమని భావిస్తున్నాడు, విలపిస్తున్నాడు.
విరహంతో రాత్రిళ్ళు నిద్రపోవడం లేదు. ఆ బాధతో రోగగ్రస్తుడవుతున్నాడు. తన సుందర నివాసాన్ని వదలిపెట్టి అరణ్యాలలో తిరుగుతున్నాడు. నిన్నే పిలుస్తూ విలపిస్తున్నాడు. ఇతర యువతులతో అనురాగాన్ని కోరుకోవడం లేదు. రాధా! పూర్వం నీవూ, కృష్ణుడూ కలిసి ఉన్న మన్మథ మహాతీర్ధమైన ఆ పొదరింటిలోనే శ్రీకృష్ణుడు ఇప్పుడు కూడా కూర్చుని, సదా నిన్నే ధ్యానిస్తూ, నీ ముద్దు పలుకులనే మంత్రాలుగా జపిస్తూ, నీ కౌగిలింత అనే మోక్షాన్ని కోరుతున్నాడు.
ఇలాంటి మరిన్ని స్తోత్రాలు, శ్లోకాలు, భక్తి విషయాల కోసం మా వెబ్సైట్లోని ఇతర పోస్ట్లను తప్పక చూడండి.
ఎన్నో స్తోత్రాలు, వాటి అర్థాలు తెలుగులో తెలుసుకోవాలనుకుంటే మన “భారతీయ సంస్కృతి” YouTube ఛానల్ను సందర్శించండి. 🙏
👉 భారతీయ సంస్కృతి YouTube Channel Link
ఈ సమాచారాన్ని వీడియొ రూపంలో చూడాలనుకుంటే ఈ లింక్ ఓపెన్ చేసి వీడియొ చూడండి 👇👇👇. మరెంతో ఆధ్యాత్మిక, ధార్మిక సమాచారం కోసం భారతీయ సంస్కృతి ఛానల్ ను subscribe చేసుకోండి.
