జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 16 | గీత గోవిందం తెలుగులో అర్థం
జయదేవ అష్టపది భారతీయ భక్తి సాహిత్యంలో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన దివ్య కవితా సంపద. దీనిని 12వ శతాబ్దానికి చెందిన మహాకవి జయదేవుడు సంస్కృతంలో రచించారు. ఈ అష్టపదులు ఆయన అమర గ్రంథమైన గీత గోవిందంలో భాగంగా ఉన్నాయి.
“అష్టపది” అంటే ఎనిమిది పాదాలతో కూడిన గీతం. మొత్తం 24 అష్టపదులు గీత గోవిందంలో ఉన్నాయి. ప్రతి అష్టపది శ్రీకృష్ణుడు మరియు శ్రీరాధాదేవి మధ్యనున్న దివ్య ప్రేమ, విరహం, కలయిక, భక్తి, శరణాగతి వంటి ఆధ్యాత్మిక భావాలను అద్భుతమైన కవిత్వంతో చిత్రిస్తుంది.
జయదేవుని కవిత్వంలో శృంగారరసం కేవలం భౌతిక ప్రేమను సూచించదు. అది జీవాత్మ పరమాత్మను చేరుకోవాలనే ఆత్మీయ తపనకు ప్రతీక. రాధా జీవాత్మకు, శ్రీకృష్ణుడు పరమాత్మకు ప్రతిరూపంగా భావించబడతారు. అందువల్ల గీత గోవిందం భక్తి, సంగీతం, నృత్యం మరియు సాహిత్య రంగాల్లో అపూర్వమైన స్థానం సంపాదించింది.
ఈ అష్టపదులను భారతదేశంలోని అనేక దేవాలయాల్లో, ముఖ్యంగా శ్రీకృష్ణ ఆలయాలలో, భక్తితో ఆలపిస్తారు. ఒడిస్సీ, భరతనాట్యం, కూచిపూడి, కథక్ వంటి భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్య సంప్రదాయాలలో కూడా వీటికి విశిష్టమైన ప్రాధాన్యం ఉంది.
ఈ శ్రేణిలో ప్రతి అష్టపదిని సంస్కృత శ్లోకంతో పాటు పదచ్ఛేదం, పదార్థం, తాత్పర్యం మరియు సులభమైన తెలుగు వివరణతో తెలుసుకుందాం. జయదేవ మహాకవి ఆవిష్కరించిన రాధాకృష్ణుల దివ్య ప్రేమ రహస్యాన్ని, భక్తి తత్వాన్ని మరియు గీత గోవిందం యొక్క ఆధ్యాత్మిక సౌందర్యాన్ని కలిసి ఆస్వాదిద్దాం.
॥ ప్రబంధః – 16 ॥
(నారాయణ మదనాయాసః)
(పున్నాగవరాళి – ఆది) (దేశవరాళి – రూపక)
దేశవరాళీ రాగేణ రూపక తాళేన గీయతే ।
అనిల తరళ కువలయ నయనేన ।
తపతి న సా కిసలయ శయనేన ॥
సఖి! యా రమితా వన మాలినా ॥ (ధ్రువమ్) ॥
వికసిత సరసిజ లలిత ముఖేన ।
స్ఫుటతి న సా మనసిజ విశిఖేన ॥
అమృత మధుర మృదుతర వచనేన ।
జ్వలతి న సా మలయజ పవనేన ॥
స్థల జలరుహ రుచికర చరణేన ।
లుఠతి న సా హిమకర కిరణేన ॥
సజలజలద సముదయ రుచిరేణ ।
దళతి న సా హృది విరహభరేణ ॥
కనక నికష రుచి శుచి వసనేన ।
శ్వసితి న సా పరిజన హసనేన ॥
సకల భువన జనవర తరుణేన ।
వహతి న సా రుజ మతికరుణేన ॥
శ్రీ జయదేవ భణిత వచనేన ।
ప్రవిశతు హరిరపి హృదయమనేన ॥
మనోభవానందన! చందనానిల!
ప్రసీద రే దక్షిణ! ముంచ వామతాం ।
క్షణం జగత్ప్రాణ! నిదాయ మాధవం
పురో మమ ప్రాణహరో భవిష్యసి ॥7॥
రిపురివ సఖీ సంవాసోఽయం శిఖీవ హిమానిలో
విషమివ సుధారశ్మి ర్యస్మిన్ దునోతి మనో గతే ।
హృదయమదయే తస్మిన్నైవం పునర్వలతే బలాత్
కువలయ దృశాం వామః కామో నికామ నిరంకుశః ॥8॥
బాధాం విధేహి మలయానిల! పంచబాణ!
ప్రాణాన్ గృహాణ న గృహం పునరాశ్రయిష్యే ।
కిం తే కృతాంతభగిని! క్షమయా తరంగైః
అంగాని సించ మమ శామ్యతు దేహదాహః ॥ 9॥
ప్రాతర్నీల నిచోలమచ్యుతమురః సంవీత పీతాంబరం
రాధాయాశ్చకితం విలోక్య హసతి స్వైరం సఖీమండలే ।
వ్రీడా చంచలమంచలం నయనయోరాధాయ రాధాననే
స్వాదు స్మేర ముఖోఽయమస్తు జగదానందాయ నందాత్మజః ॥ 10॥
ఇతి శ్రీ జయదేవకృతౌ గీతగోవిందే
విప్రలబ్ధావర్ణనే నాగరనారాయణో నామ సప్తమస్సర్గః॥
భావము:
సఖీ! గాలికి కదలాడే పద్మాలవంటి కన్నులు గల వనమాలితో క్రీడించిన వనిత చిగురుటాకుల శయ్యపై పరితపించదు, మన్మథుని బాణాలకు ముక్కలు కాదు, శీతలవాయువులకు తాపం చెందదు, హృదయానికి విరహ వేదన సోకదు. చందనవనం నుండి వీచే ఓ వాయుదేవుడా! మాధవుని నా ముందు ఒక్క క్షణం నిలబెట్టు. నన్ను బాధిస్తూ నా ప్రాణాల్ని హరిస్తున్నావు. అతడు నా మనసులో ఉండి కూడా, చెలికత్తెల మధ్య తిరగడం నన్ను బాధిస్తోంది. అమృత కిరణాలు ప్రసాదించే చంద్రుడు కూడా నన్ను విషం వలె హింసిస్తున్నాడు. ఓ మన్మథుడా! నీవు నా ప్రాణాలను తీసి వేయవయ్యా. ఓ యమునా నదీ! నీ తరంగాలతో నాదేహాన్ని తడిపితే నా శరీరతాపమైనా కొంత శాంతిస్తుంది కదా! ఏ కృష్ణుని తలచినంత మాత్రాననే చెలికత్తెలతో కలిసి ఉండటం శత్రువులలాగా, చల్లగాలి అగ్నిలాగా, చంద్రుడు విషంలాగా పరితాపాన్ని కల్గిస్తూ ఉండేవారో, అటువంటి దయారహితుడైన శ్రీకృష్ణునే నా హృదయం ఆశ్రయిస్తున్నది.
ఇక్కడ రాధ గతంలో జరిగిన ఒక విషయాన్ని తలుచుకుంటోంది. ఒకసారి శ్రీ రాధాకృష్ణులు రాత్రివేళ్లల్లో తమ పొదరింట్లో ఉన్న సమయంలో ఒకరి వస్త్రాలు మరొకరి వస్త్రాలుగా తారుమారైపోయాయి. శ్రీకృష్ణుని పీతాంబరాన్ని రాధతీసుకోగా, రాధ కప్పుకొని వచ్చిన నల్లని దుప్పటి శ్రీకృష్ణుడు కట్టుకొని ఉదయం క్రీడామందిరాన్ని వెలువడిరాగా సఖీజనులంతా వారి వేషాలనుచూచి పకపక నవ్వసాగారు.
ఇలాంటి మరిన్ని స్తోత్రాలు, శ్లోకాలు, భక్తి విషయాల కోసం మా వెబ్సైట్లోని ఇతర పోస్ట్లను తప్పక చూడండి.
ఎన్నో స్తోత్రాలు, వాటి అర్థాలు తెలుగులో తెలుసుకోవాలనుకుంటే మన “భారతీయ సంస్కృతి” YouTube ఛానల్ను సందర్శించండి. 🙏
👉 భారతీయ సంస్కృతి YouTube Channel Link
ఈ సమాచారాన్ని వీడియొ రూపంలో చూడాలనుకుంటే ఈ లింక్ ఓపెన్ చేసి వీడియొ చూడండి 👇👇👇. మరెంతో ఆధ్యాత్మిక, ధార్మిక సమాచారం కోసం భారతీయ సంస్కృతి ఛానల్ ను subscribe చేసుకోండి.
