జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 5 | గీత గోవిందం తెలుగులో అర్థం
జయదేవ అష్టపది భారతీయ భక్తి సాహిత్యంలో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన దివ్య కవితా సంపద. దీనిని 12వ శతాబ్దానికి చెందిన మహాకవి జయదేవుడు సంస్కృతంలో రచించారు. ఈ అష్టపదులు ఆయన అమర గ్రంథమైన గీత గోవిందంలో భాగంగా ఉన్నాయి.
“అష్టపది” అంటే ఎనిమిది పాదాలతో కూడిన గీతం. మొత్తం 24 అష్టపదులు గీత గోవిందంలో ఉన్నాయి. ప్రతి అష్టపది శ్రీకృష్ణుడు మరియు శ్రీరాధాదేవి మధ్యనున్న దివ్య ప్రేమ, విరహం, కలయిక, భక్తి, శరణాగతి వంటి ఆధ్యాత్మిక భావాలను అద్భుతమైన కవిత్వంతో చిత్రిస్తుంది.
జయదేవుని కవిత్వంలో శృంగారరసం కేవలం భౌతిక ప్రేమను సూచించదు. అది జీవాత్మ పరమాత్మను చేరుకోవాలనే ఆత్మీయ తపనకు ప్రతీక. రాధా జీవాత్మకు, శ్రీకృష్ణుడు పరమాత్మకు ప్రతిరూపంగా భావించబడతారు. అందువల్ల గీత గోవిందం భక్తి, సంగీతం, నృత్యం మరియు సాహిత్య రంగాల్లో అపూర్వమైన స్థానం సంపాదించింది.
ఈ అష్టపదులను భారతదేశంలోని అనేక దేవాలయాల్లో, ముఖ్యంగా శ్రీకృష్ణ ఆలయాలలో, భక్తితో ఆలపిస్తారు. ఒడిస్సీ, భరతనాట్యం, కూచిపూడి, కథక్ వంటి భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్య సంప్రదాయాలలో కూడా వీటికి విశిష్టమైన ప్రాధాన్యం ఉంది.
ఈ శ్రేణిలో ప్రతి అష్టపదిని సంస్కృత శ్లోకంతో పాటు పదచ్ఛేదం, పదార్థం, తాత్పర్యం మరియు సులభమైన తెలుగు వివరణతో తెలుసుకుందాం. జయదేవ మహాకవి ఆవిష్కరించిన రాధాకృష్ణుల దివ్య ప్రేమ రహస్యాన్ని, భక్తి తత్వాన్ని మరియు గీత గోవిందం యొక్క ఆధ్యాత్మిక సౌందర్యాన్ని కలిసి ఆస్వాదిద్దాం.
ద్వితీయః సర్గః – అక్లేశ కేశవః
విహరతి వనే రాధా సాధారణ ప్రణయే హరౌ
విగళిత నిజోత్కర్షా దీర్ష్యావశేన గతాఽన్యతః ।
క్వచిదపి లతాకుంజే గుంజన్మధు వ్రతమండలీ
ముఖర శిఖరే లీన దీనాఽప్యువాచ రహః సఖీమ్ ॥ 1 ॥
॥ ప్రబంధః – 5 ॥
(మధురిపు రత్నకంఠిక)
(ఘూర్జరీ – యతి) (తోడి/ధన్యాసి/దేశాక్షరీ -)
ఘూర్జరీ రాగేణ యతి తాళేన చ గీయతే ।
సంచరదధర సుధా మధుర ధ్వని ముఖరిత మోహన వంశం ।
చలిత దృగంచల చంచల మౌలి కపోల విలోల వతంసమ్ ॥
రాసే హరిమిహ విహిత విలాసం
స్మరతి మనో మమ కృత పరిహాసమ్ ॥ (ధ్రువమ్) ॥
చంద్రక చారు మయూర శిఖండక మండల వలయిత కేశం ।
ప్రచుర పురందర ధనురనురంజిత మేదుర ముదిర సువేషమ్ ॥
గోప కదంబ నితంబవతీ ముఖ చుంబన లంభిత లోభం ।
బంధుజీవ మధురాధర పల్లవకలిత దరస్మిత శోభమ్ ॥
విపుల పులక భుజ పల్లవ వలయిత వల్లవ యువతి సహస్రమ్ ।
కర చరణోరసి మణి గణ భూషణ కిరణ విభిన్న తమిస్రమ్ ॥
జలద పటల చలదిందు వినిందక చందన తిలక లలాటం ।
పీన పయోధర పరిసర మర్దన నిర్దయ హృదయ కవాటమ్ ॥
మణి మయ మకర మనోహర కుండల మండిత గండముదారం ।
పీతవసన మనుగత మునిమనుజ సురాసుర వర పరివారమ్ ॥
విశద కదంబ తలే మిళితం కలి కలుష భయం శమయంతం ।
మామపి కిమపి తరంగదనంగ దృశా మనసా రమయంతమ్ ॥
శ్రీ జయదేవ భణిత మతిసుందర మోహన మధు రిపు రూపం ।
హరి చరణ స్మరణం ప్రతి సంప్రతి పుణ్యవతామనురూపమ్ ॥
గణయతి గుణ గ్రామం భామం భ్రమాదపి నేహతే
వహతి చ పరీతోషం దోషం విముంచతి దూరతః ।
యువతిషు వలత్తృష్ణే కృష్ణే విహరతి మాం వినా
పునరపి మనో వామం కామం కరోతి కరోమి కిమ్ ॥ 2 ॥
భావము:
శ్రీకృష్ణుడు బృందావనంలోని స్త్రీలనందరిని తనతో సమానంగా ప్రేమిస్తూ, విహరిస్తుండడం చూసి రాధ ఈర్ష్యకు లోనైంది. “తనతో మిగతా గోపికలెలా సరితూగుతారు? తన పట్ల శ్రీకృష్ణుడు అధిక ప్రేమను చూపాలి కదా!” అని శ్రీకృష్ణుని మీద రాధ అలిగి, మరొక పొదరింట్లో చేరి, దుఃఖంతో ఏకాంతంగా తన చెలికత్తెతో “సఖీ! ఆ కృష్ణుడినే నా మనస్సు సదా స్మరిస్తోంది. ఇతర గోప కాంతలతో విహరిస్తూ, తనంటే లక్ష్యం లేకుండా శ్రీకృష్ణుడు ప్రవర్తించి బాధించినా కూడా , నా మనస్సు అతణ్ణే స్మరిస్తోంది. నా మనస్సు స్వాధీనంలో లేక విపరీతంగా కలవరిస్తూ ఉంది. అతను చేసిన దోషాలను మరచిపోయి, అతణ్ణి తలచి ఎంతో సంతోషిస్తోంది. ఇటువంటి వైపరీత్యం ఇంకెక్కడైనా ఉందా?” అని అంటుంది.
ఇలాంటి మరిన్ని స్తోత్రాలు, శ్లోకాలు, భక్తి విషయాల కోసం మా వెబ్సైట్లోని ఇతర పోస్ట్లను తప్పక చూడండి.
ఎన్నో స్తోత్రాలు, వాటి అర్థాలు తెలుగులో తెలుసుకోవాలనుకుంటే మన “భారతీయ సంస్కృతి” YouTube ఛానల్ను సందర్శించండి. 🙏
👉 భారతీయ సంస్కృతి YouTube Channel Link
ఈ సమాచారాన్ని వీడియొ రూపంలో చూడాలనుకుంటే ఈ లింక్ ఓపెన్ చేసి వీడియొ చూడండి 👇👇👇. మరెంతో ఆధ్యాత్మిక, ధార్మిక సమాచారం కోసం భారతీయ సంస్కృతి ఛానల్ ను subscribe చేసుకోండి.
