జయదేవ అష్టపది ప్రబంధః – 1 | గీత గోవిందం తెలుగులో అర్థం
జయదేవ అష్టపది భారతీయ భక్తి సాహిత్యంలో అత్యంత ప్రసిద్ధి చెందిన దివ్య కవితా సంపద. దీనిని 12వ శతాబ్దానికి చెందిన మహాకవి జయదేవుడు సంస్కృతంలో రచించారు. ఈ అష్టపదులు ఆయన అమర గ్రంథమైన గీత గోవిందంలో భాగంగా ఉన్నాయి.
“అష్టపది” అంటే ఎనిమిది పాదాలతో కూడిన గీతం. మొత్తం 24 అష్టపదులు గీత గోవిందంలో ఉన్నాయి. ప్రతి అష్టపది శ్రీకృష్ణుడు మరియు శ్రీరాధాదేవి మధ్యనున్న దివ్య ప్రేమ, విరహం, కలయిక, భక్తి, శరణాగతి వంటి ఆధ్యాత్మిక భావాలను అద్భుతమైన కవిత్వంతో చిత్రిస్తుంది.
జయదేవుని కవిత్వంలో శృంగారరసం కేవలం భౌతిక ప్రేమను సూచించదు. అది జీవాత్మ పరమాత్మను చేరుకోవాలనే ఆత్మీయ తపనకు ప్రతీక. రాధా జీవాత్మకు, శ్రీకృష్ణుడు పరమాత్మకు ప్రతిరూపంగా భావించబడతారు. అందువల్ల గీత గోవిందం భక్తి, సంగీతం, నృత్యం మరియు సాహిత్య రంగాల్లో అపూర్వమైన స్థానం సంపాదించింది.
ఈ అష్టపదులను భారతదేశంలోని అనేక దేవాలయాల్లో, ముఖ్యంగా శ్రీకృష్ణ ఆలయాలలో, భక్తితో ఆలపిస్తారు. ఒడిస్సీ, భరతనాట్యం, కూచిపూడి, కథక్ వంటి భారతీయ శాస్త్రీయ నృత్య సంప్రదాయాలలో కూడా వీటికి విశిష్టమైన ప్రాధాన్యం ఉంది.
ఈ శ్రేణిలో ప్రతి అష్టపదిని సంస్కృత శ్లోకంతో పాటు పదచ్ఛేదం, పదార్థం, తాత్పర్యం మరియు సులభమైన తెలుగు వివరణతో తెలుసుకుందాం. జయదేవ మహాకవి ఆవిష్కరించిన రాధాకృష్ణుల దివ్య ప్రేమ రహస్యాన్ని, భక్తి తత్వాన్ని మరియు గీత గోవిందం యొక్క ఆధ్యాత్మిక సౌందర్యాన్ని కలిసి ఆస్వాదిద్దాం.
ప్రథమః సర్గః – సామోద దామోదరః
మేఘైర్మేదుర మంబరం వన భువః శ్యామాస్తమాల ద్రుమైః
నక్తం భీరురయం త్వమేవ తదిమం రాధే! గృహం ప్రాపయ ।
ఇత్థం నంద నిదేశతశ్చలితయోః ప్రత్యధ్వ కుంజద్రుమం
రాధా మాధవయోర్జయంతి యమునా కూలే రహః కేళయః ॥ 1॥
వాగ్దేవతా చరిత చిత్రిత చిత్త సద్మా
పద్మావతీ చరణ చారణ చక్రవర్తీ ।
శ్రీ వాసుదేవ రతి కేళి కథా సమేత
మేతం కరోతి జయదేవ కవిః ప్రబంధమ్ ॥ 2॥
యది హరి స్మరణే సరసం మనో
యది విలాస కలాసు కుతూహలం ।
మధుర కోమల కాంత పదావళీం
శృణు తదా జయదేవ సరస్వతీమ్ ॥ 3॥
వాచః పల్లవయత్యుమాపతిధరః సందర్భ శుద్ధిం గిరాం
జానీతే జయదేవ ఏవ శరణః శ్లాఘ్యో దురూహ ద్రుతేః ।
శృంగారోత్తర సత్ప్రమేయ రచనైరాచార్య గోవర్ధన
స్పర్ధీ కోఽపి న విశ్రుతః శ్రుతిధరో ధోయీ కవి క్ష్మాపతిః ॥ 4॥
॥ ప్రబంధః – 1 ॥
(దశావతారకీర్తి ధవళమ్)
(మాళవ – రూపక)
ప్రళయ పయోధిజలే ధృతవా నసి వేదం
విహిత వహిత్ర చరిత్రమఖేదం ।
కేశవ! ధృత మీనశరీర! జయ జగదీశ! హరే! ॥ (ధ్రువమ్)
క్షితిరతివిపులతరే తవ తిష్ఠతి పృష్ఠే
ధరణీ ధరణ కిణ చక్ర గరిష్ఠే ।
కేశవ! ధృత కచ్ఛపరూప! జయ జగదీశ! హరే! ॥
వసతి దశన శిఖరే ధరణీ తవ లగ్నా
శశిని కళంక కలేవ నిమగ్నా ।
కేశవ! ధృత సూకరరూప! జయ జగదీశ! హరే! ॥
తవ కరకమల వరే నఖమద్భుత శృంగం
దళిత హిరణ్యకశిపు తను భృంగం ।
కేశవ! ధృత నరహరిరూప! జయ జగదీశ! హరే! ॥
ఛలయసి విక్రమణే బలిమద్భుత వామన!
పదనఖ నీర జనిత జన పావన ।
కేశవ! ధృత వామనరూప! జయ జగదీశ! హరే! ॥
క్షత్రియ రుధిర మయే జగదపగత పాపం
స్నపయసి పయసి శమిత భవ తాపం ।
కేశవ! ధృత భృగుపతిరూప! జయ జగదీశ! హరే! ॥
వితరసి దిక్షు రణే దిక్పతి కమనీయం
దశముఖ మౌళి బలిం రమణీయం ।
కేశవ! ధృత రామశరీర! జయ జగదీశ! హరే! ॥
వహసి వపుషి విశదే వసనం జలదాభం
హల హతి భీతి మిళిత యమునాభం ।
కేశవ! ధృత హలధరరూప! జయ జగదీశ! హరే! ॥
నిందసి యజ్ఞవిధే రహహ శ్రుతిజాతం
సదయ హృదయ దర్శిత పశు ఘాతం ।
కేశవ! ధృత బుద్ధశరీర! జయ జగదీశ! హరే! ॥
మ్లేచ్ఛనివహ నిధనే కలయసి కరవాలం
ధూమకేతుమివ కిమపి కరాలం ।
కేశవ! ధృత కల్కిశరీర! జయ జగదీశ! హరే! ॥
శ్రీ జయదేవకవే రిదముదిత ముదారం
శృణు సుఖదం శుభదం భవసారం ।
కేశవ! ధృత దశవిధరూప! జయ జగదీశ! హరే! ॥
వేదానుద్ధరతే జగంతి వహతే భూగోలముద్బిభ్రతే
దైత్యం దారయతే బలిం ఛలయతే క్షత్రక్షయం కుర్వతే ।
పౌలస్త్యం జయతే హలం కలయతే కారుణ్యమాతన్వతే
మ్లేచ్ఛాన్మూర్ఛయతే దశాకృతి కృతే కృష్ణాయ తుభ్యం నమః ॥ 5
భావము:
ఓ రాధా! ఆకాశంలో మేఘాలు దట్టంగా ఆవరించాయి. అరణ్యభూములన్నీ చీకటి కానుగచెట్ల వలన అంధకారబంధురాలైనాయి. కృష్ణుడు రాత్రివేళల్లో ఊరకే భయపడుతుంటాడు. కాబట్టి, నీవే త్వరగా అతణ్ణి ఇంటికి చేర్చించాలి.” అని నందుడు, కృష్ణుని రాధకు అప్పగించి పంపగా, బయలుదేరి సవిలాసంగా యమునానది ఒడ్డునపోతూ త్రోవలో మనోహరమైన ప్రదేశాలలో విహరిస్తున్న శ్రీరాధాకృష్ణుల రహస్యక్రీడలు సర్వోత్కృష్టంగా ఉన్నాయి.
వేదాలను ఉద్ధరించి, భూమిని మోసి, భూమండలాన్ని పైకెత్తి, హిరణ్యకశిపుని సంహరించి, బలి చక్రవర్తిని పాతాళానికి పంపి, క్షత్రియులను చంపి, రావణుని సంహరించి, నాగేటిని ధరించి, అహింసను బోధించి, మ్లేచ్చులను చంపబోయే దశావతార ధారియైన శ్రీకృష్ణా! నీకు నమస్మారం!
ఇలాంటి మరిన్ని స్తోత్రాలు, శ్లోకాలు, భక్తి విషయాల కోసం మా వెబ్సైట్లోని ఇతర పోస్ట్లను తప్పక చూడండి.
ఎన్నో స్తోత్రాలు, వాటి అర్థాలు తెలుగులో తెలుసుకోవాలనుకుంటే మన “భారతీయ సంస్కృతి” YouTube ఛానల్ను సందర్శించండి. 🙏
👉 భారతీయ సంస్కృతి YouTube Channel Link
ఈ సమాచారాన్ని వీడియొ రూపంలో చూడాలనుకుంటే ఈ లింక్ ఓపెన్ చేసి వీడియొ చూడండి 👇👇👇. మరెంతో ఆధ్యాత్మిక, ధార్మిక సమాచారం కోసం భారతీయ సంస్కృతి ఛానల్ ను subscribe చేసుకోండి.
