నారాయణీయం 33 వ దశకమ్ – అంబరీషచరితమ్
భక్తికి ప్రతిరూపంగా నిలిచిన మహారాజు అంబరీషుని అచంచలమైన విష్ణుభక్తి, ఏకాదశీ వ్రత మహిమ, దుర్వాస మహర్షితో జరిగిన సంఘటన, సుదర్శన చక్ర ప్రభావం వంటి అద్భుతమైన ఘట్టాలను వివరించే పవిత్రమైన దశకం ఇది.భగవంతునిపై సంపూర్ణ విశ్వాసంతో, ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టకుండా జీవించిన అంబరీషుని చరిత్ర మనకు భక్తి, వినయం, సహనం, శరణాగతి ఎంత గొప్పవో తెలియజేస్తుంది.ఈ రోజు మనం నారాయణీయం త్రయస్త్రింశదశకంలోని అంబరీష చరితాన్ని భక్తిశ్రద్ధలతో తెలుసుకుందాం.
వైవస్వతాఖ్యమనుపుత్ర నభాగజాత-
-నాభాగ నామక నరేంద్రసుతోఽంబరీషః |
సప్తార్ణవావృతమహీదయితోఽపి రేమే
త్వత్సంగిషు త్వయి చ మగ్నమనాః సదైవ || 1 ||
వైవస్వత మనువు కుమారుడైన నభాగుని వంశంలో జన్మించిన నాభాగ మహారాజు కుమారుడే అంబరీష మహారాజు. ఆయన ఏడు సముద్రాలతో చుట్టబడిన విశాలమైన భూమండలానికి అధిపతిగా, అపారమైన రాజ్యసంపదను అనుభవిస్తూ జీవించాడు.అయినప్పటికీ, అంతటి మహారాజ్యాన్ని కలిగి ఉన్నా ఆయన మనస్సు మాత్రం రాజ్యభోగాలపై ఉండేది కాదు. ఎల్లప్పుడూ నీపై, ఓ భగవంతుడా, నీ భక్తులపై నిలిచి ఉండేది.అంబరీషుడు రాజ్యాన్ని పాలించినా, అతని హృదయం మాత్రం పూర్తిగా నీ పాదపద్మాలలోనే మునిగిపోయి ఉండేది.ఇది మనకు ఒక గొప్ప సందేశాన్ని ఇస్తుంది — భక్తికి రాజ్యం, సంపద, అధికారాలు అడ్డంకులు కావు; మనస్సు భగవంతునిపై నిలిచి ఉంటే, గృహస్థుడైనా పరమభక్తుడిగా జీవించవచ్చు.
త్వత్ప్రీతయే సకలమేవ వితన్వతోఽస్య
భక్త్యైవ దేవ న చిరాదభృథాః ప్రసాదమ్ |
యేనాస్య యాచనమృతేఽప్యభిరక్షణార్థం
చక్రం భవాన్ ప్రవితతార సహస్రధారమ్ || 2 ||
అంబరీష మహారాజు చేసే ప్రతి పనినీ నీ ప్రీత్యర్థమే చేసేవాడు. రాజ్యపాలన, దానధర్మాలు, పూజలు, వ్రతాలు — అన్నింటినీ నీకు సమర్పణ భావంతో నిర్వహించేవాడు.అతని నిర్మలమైన భక్తికి సంతోషించిన నీవు త్వరలోనే అతనిపై సంపూర్ణమైన అనుగ్రహాన్ని కురిపించావు.అంబరీషుడు స్వయంగా ఏమీ అడగకపోయినా, అతన్ని రక్షించడానికి వెయ్యి పదునైన అంచులు కలిగిన సుదర్శన చక్రాన్ని అతని రక్షణగా నియమించావు.అంటే అంబరీషుడికి భగవంతుని వద్ద సంపదలు, విజయాలు, రాజ్యరక్షణ వంటివి కోరవలసిన అవసరం లేదు. అతని భక్తియే అతనికి రక్షణగా మారింది; భగవంతుడే అతని కాపరిగా నిలిచాడు.
స ద్వాదశీవ్రతమథో భవదర్చనార్థం
వర్షం దధౌ మధువనే యమునోపకంఠే |
పత్న్యా సమం సుమనసా మహతీం వితన్వన్
పూజాం ద్విజేషు విసృజన్ పశుషష్టికోటిమ్ || 3 ||
ఓ భగవంతుడా! అంబరీష మహారాజు నీ ఆరాధన కోసం ద్వాదశీ వ్రతాన్ని ఒక సంవత్సరం పాటు అత్యంత నియమ నిష్ఠలతో ఆచరించాడు.యమునా నదీ తీరంలోని మధువనంలో తన భార్యతో కలిసి ఎంతో భక్తిశ్రద్ధలతో నీకు మహాపూజలు నిర్వహించాడు.ఆ పూజల అనంతరం బ్రాహ్మణులకు, పండితులకు విస్తారమైన దానధర్మాలు చేశాడు. అనేక గోవులను కూడా దానం చేశాడు.అతని వ్రతం కేవలం ఆచారం కోసం చేసినది కాదు. భగవంతుని సంతోషపెట్టడమే తన జీవిత లక్ష్యమనే భావంతో అంబరీషుడు వ్రతాన్ని నిర్వహించాడు.
తత్రాథ పారణదినే భవదర్చనాంతే
దుర్వాససాఽస్య మునినా భవనం ప్రపేదే |
భోక్తుం వృతశ్చ స నృపేణ పరార్తిశీలో
మందం జగామ యమునాం నియమాన్ విధాస్యన్ || 4||
ఆ ఒక సంవత్సరం ద్వాదశీ వ్రతం పూర్తయిన తరువాత, పారణ చేయవలసిన పవిత్రమైన రోజు వచ్చింది.అంబరీషుడు నీ పూజను పూర్తిచేసి పారణకు సిద్ధమవుతున్న సమయంలో దుర్వాస మహర్షి అక్కడికి వచ్చారు.అంబరీషుడు ఎంతో గౌరవంతో మహర్షిని ఆహ్వానించి, “మహర్షీ! మీరు నా ఇంట భోజనం చేయాలి” అని ప్రార్థించాడు.దుర్వాస మహర్షి కూడా అంగీకరించి, స్నానం చేయడానికి యమునా నదికి వెళ్లాడు.అయితే పారణకు నిర్ణయించిన సమయం దగ్గరపడుతోంది. వ్రత నియమాన్ని కూడా కాపాడాలి, అతిథి మర్యాదను కూడా కాపాడాలి — అంబరీషుడు ఒక క్లిష్టమైన ధర్మసంకటంలో చిక్కుకున్నాడు.
రాజ్ఞాఽథ పారణముహూర్తసమాప్తిఖేదా-
-ద్వారైవ పారణమకారి భవత్పరేణ |
ప్రాప్తో మునిస్తదథ దివ్యదృశా విజానన్
క్షిప్యన్ క్రుధోద్ధృతజటో వితతాన కృత్యామ్ || 5 ||
పారణకు నిర్ణయించిన సమయం ముగిసిపోతోందని తెలుసుకున్న అంబరీషుడు, నీ భక్తుడిగా తన వ్రతాన్ని కాపాడుకోవడానికి కేవలం కొద్దిగా తీర్థజలాన్ని స్వీకరించి పారణ చేశాడు.అతిథి అయిన దుర్వాస మహర్షి ఇంకా తిరిగి రాలేదు.తిరిగి వచ్చిన దుర్వాస మహర్షి తన దివ్యదృష్టితో జరిగిన విషయాన్ని తెలుసుకుని, అంబరీషుడు తనను అవమానించాడని భావించాడు.అతను తీవ్రంగా కోపగించి, తన జటాజూటం నుండి ఒక భయంకరమైన కృత్య అనే దుష్టశక్తిని సృష్టించాడు.ఆమెను అంబరీషునిపైకి దాడి చేయమని పంపించాడు.
కృత్యాం చ తామసిధరాం భువనం దహంతీ-
-మగ్రేఽభివీక్ష్యనృపతిర్న పదాచ్చకంపే |
త్వద్భక్తబాధమభివీక్ష్య సుదర్శనం తే
కృత్యానలం శలభయన్మునిమన్వధావీత్ || 6 ||
ఖడ్గాన్ని ధరించిన, భయంకరమైన రూపంతో, తన చుట్టూ ఉన్నదంతా దహించే అగ్నిలా కనిపిస్తున్న ఆ కృత్యను అంబరీషుడు తన ముందు చూశాడు.అయినా అంబరీష మహారాజు ఏమాత్రం భయపడలేదు. ఎందుకంటే అతని మనస్సు పూర్తిగా నీపై నిలిచి ఉంది.తన భక్తుడికి ఆపద కలిగిందని తెలుసుకున్న వెంటనే, ఓ భగవంతుడా, నీ సుదర్శన చక్రం ప్రత్యక్షమైంది.అది కృత్యను ఒక చిన్న చిమ్మటలా నాశనం చేసి, అక్కడితో ఆగకుండా దుర్వాస మహర్షిని వెంబడించడం ప్రారంభించింది.భక్తుడిని రక్షించడం కోసం భగవంతుని ఆయుధమే స్వయంగా ముందుకు వస్తుంది.
ధావన్నశేషభువనేషు భియా స పశ్యన్
విశ్వత్ర చక్రమపి తే గతవాన్ విరించమ్ |
కః కాలచక్రమతిలంఘయతీత్యపాస్తః
శర్వం యయౌ స చ భవంతమవందతైవ || 7 ||
సుదర్శన చక్రం తనను వెంబడిస్తుండటంతో దుర్వాస మహర్షి భయంతో పరుగెత్తాడు.మొదట బ్రహ్మదేవుని వద్దకు వెళ్లి రక్షణ కోరాడు. కానీ బ్రహ్మదేవుడు, కాలస్వరూపమైన భగవంతుని చక్రాన్ని తాను ఆపలేనని చెప్పాడు.అక్కడి నుంచి దుర్వాసుడు శివుని వద్దకు వెళ్లాడు. కానీ శివుడు కూడా సుదర్శన చక్రాన్ని ఆపలేనని తెలిపాడు.చివరికి దుర్వాస మహర్షి నీ వద్దకే వచ్చి శరణు కోరాడు.ఈ సంఘటన ద్వారా ఒక గొప్ప సత్యం వెల్లడైంది — భగవంతుని సంకల్పానికి, ఆయన భక్తుని పట్ల ఉన్న కరుణకు మించిన శక్తి ఈ జగత్తులో లేదు.
భూయో భవన్నిలయమేత్య మునిం నమంతం
ప్రోచే భవానహమృషే నను భక్తదాసః |
జ్ఞానం తపశ్చ వినయాన్వితమేవ మాన్యం
యాహ్యంబరీషపదమేవ భజేతి భూమన్ ||8 ||
దుర్వాస మహర్షి నీ వద్దకు వచ్చి రక్షించమని ప్రార్థించినప్పుడు, నీవు ఆయనతో ఒక అద్భుతమైన మాట చెప్పావు:”ఓ మహర్షీ! నేను నా భక్తులకు దాసుడను. నా భక్తుని పట్ల జరిగిన అపరాధాన్ని నేను స్వయంగా క్షమించలేను. నీవు అంబరీషుని వద్దకు వెళ్లి అతని క్షమాపణ కోరాలి.”జ్ఞానం, తపస్సు గొప్పవే అయినప్పటికీ, అవి వినయంతో కూడినప్పుడే నిజమైన మహిమను పొందుతాయి అని నీవు తెలియజేశావు.అందువల్ల దుర్వాస మహర్షిని అంబరీష మహారాజు వద్దకు వెళ్లమని ఆదేశించావు.ఇక్కడ నారాయణీయంలోని అత్యంత మధురమైన భక్తితత్త్వం కనిపిస్తుంది — భగవంతుడు తన భక్తుని ప్రేమకు తానే బద్ధుడై, “నేను భక్తదాసుడను” అని ప్రకటిస్తున్నాడు.
తావత్ సమేత్య మునినా స గృహీతపాదో
రాజాఽపసృత్య భవదస్త్రమసావనౌషీత్ |
చక్రే గతే మునిరదాదఖిలాశిషోఽస్మై
త్వద్భక్తిమాగసి కృతేఽపి కృపాం చ శంసన్ || 9 ||
దుర్వాస మహర్షి అంబరీషుని వద్దకు తిరిగి వచ్చి, అతని పాదాలను పట్టుకుని క్షమాపణ కోరాడు.అంబరీషుడు ఏమాత్రం గర్వించలేదు. తనపై దాడి చేసిన మహర్షిపై కూడా కోపం చూపలేదు.బదులుగా, తనపై వచ్చిన సుదర్శన చక్రం శాంతించడానికి భగవంతుని ప్రార్థించాడు.అంబరీషుని ప్రార్థనతో సుదర్శన చక్రం శాంతించి వెనక్కి వెళ్లింది.దాంతో దుర్వాస మహర్షి అంబరీషుని ఆశీర్వదించి, అతని భక్తిని ప్రశంసించాడు.నిజమైన భక్తుడి లక్షణం తనను బాధించినవారిపై ప్రతీకారం తీర్చుకోవడం కాదు; వారి క్షేమాన్ని కోరుతూ క్షమించడం.
రాజా ప్రతీక్ష్య మునిమేకసమామనాశ్వాన్
సంభోజ్య సాధు తమృషిం విసృజన్ ప్రసన్నమ్ |
భుక్త్వా స్వయం త్వయి తతోఽపి దృఢం రతోఽభూత్
సాయుజ్యమాప చ స మాం పవనేశ పాయాః || 10 ||
అంబరీష మహారాజు దుర్వాస మహర్షి తిరిగి వచ్చే వరకు ఒక సంవత్సరం పాటు ఆహారం తీసుకోకుండా వేచి ఉన్నాడు.మహర్షి తిరిగి వచ్చిన తరువాత, ఎంతో గౌరవంతో ఆయనకు భోజనం పెట్టి, సంతృప్తిపరిచి, ఆనందంగా సాగనంపాడు.ఆ తరువాత మాత్రమే అంబరీషుడు స్వయంగా భోజనం చేశాడు.ఈ సంఘటన తరువాత అతని భక్తి మరింత దృఢమైంది. అతని మనస్సు మరింతగా నీలోనే నిలిచిపోయింది.చివరికి నీపై సంపూర్ణమైన భక్తితో జీవించిన అంబరీష మహారాజు నీ సాయుజ్యాన్ని పొందాడు.ఓ పవన దేవా!అంబరీషుని వంటి అచంచలమైన భక్తి, వినయం, క్షమ, శరణాగతి, భగవంతునిపై సంపూర్ణమైన విశ్వాసం మాకు కూడా ప్రసాదించు. నీ పాదపద్మాలలో మా మనస్సు ఎల్లప్పుడూ నిలిచేలా కరుణించు.
ఇతి త్రయస్త్రింశదశకం సమాప్తమ్ ||
ఇలాంటి మరిన్ని స్తోత్రాలు, శ్లోకాలు, భక్తి విషయాల కోసం మా వెబ్‌సైట్‌లోని ఇతర పోస్ట్‌లను తప్పక చూడండి.
ఎన్నో స్తోత్రాలు, వాటి అర్థాలు తెలుగులో తెలుసుకోవాలనుకుంటే మన “భారతీయ సంస్కృతి” YouTube ఛానల్‌ను సందర్శించండి. 🙏
