నారాయణీయం షడ్వింశదశకమ్ – గజేంద్రమోక్షమ్
నారాయణీయం షడ్వింశదశకమ్లో భగవంతుని అపారమైన కరుణను, శరణాగతి మహిమను తెలియజేసే పవిత్రమైన గజేంద్రమోక్ష ఘట్టం ఎంతో భక్తిరసంతో వర్ణించబడుతుంది.పూర్వజన్మలో రాజుగా ఉన్న గజేంద్రుడు, శాపవశాత్తు ఏనుగు జన్మను పొందుతాడు. ఒక రోజు తన పరివారంతో కలిసి సరస్సులో విహరిస్తున్న సమయంలో, ఒక మొసలి అతని కాలును పట్టుకుంటుంది. ఎంతగా ప్రయత్నించినా ఆ బంధనం నుండి బయటపడలేక, చివరకు తన శక్తిపై ఆధారపడటం మానుకొని శ్రీమన్నారాయణుని సంపూర్ణ శరణు వేడుకుంటాడు.గజేంద్రుని ఆర్తనాదాన్ని విన్న శ్రీహరి, ఆలస్యం చేయకుండా గరుడవాహనంపై వచ్చి తన సుదర్శన చక్రంతో మొసలి బంధనం నుండి అతనిని విముక్తి చేస్తాడు. ఈ ఘట్టం నిర్మలమైన శరణాగతి, భగవన్నామస్మరణ మరియు భక్తుని పట్ల భగవంతుని అపారమైన దయకు ప్రతీకగా నిలుస్తుంది.మన శక్తి, సంపద, జ్ఞానం అన్నీ పరిమితమైనవే. కానీ హృదయపూర్వకమైన శరణాగతితో భగవంతుని ఆశ్రయించినప్పుడు, ఆయన కరుణకు హద్దులు ఉండవని గజేంద్రమోక్ష కథ మనకు బోధిస్తుంది.గజేంద్రుని ఆర్తి, శ్రీహరి కరుణ మరియు శరణాగతి మహిమను నారాయణీయం షడ్వింశదశకమ్ ద్వారా ఇప్పుడు భక్తితో మననం చేసుకుందాం.
శ్రీకృష్ణార్పణమస్తు.
ఇంద్రద్యుమ్నః పాండ్యఖండాధిరాజ-
-స్త్వద్భక్తాత్మా చందనాద్రౌ కదాచిత్ |
త్వత్సేవాయాం మగ్నధీరాలులోకే
నైవాగస్త్యం ప్రాప్తమాతిథ్యకామమ్ || ౨౬-౧ ||
ఓ గురువాయూరప్పా! పూర్వకాలంలో ఇంద్రద్యుమ్నుడు అనే పాండ్యదేశపు రాజు ఉండేవాడు. అతడు నీపై అపారమైన భక్తి కలిగిన పరమభక్తుడు. ఒకసారి చందన పర్వత ప్రాంతంలో నీ సేవ, ధ్యానంలో పూర్తిగా నిమగ్నమై ఉన్నాడు. అదే సమయంలో అతిథి సత్కారాన్ని కోరుకుంటూ అగస్త్య మహర్షి తన శిష్యులతో కలిసి అక్కడికి వచ్చాడు. కానీ నీ ధ్యానంలో పూర్తిగా మునిగిపోయిన రాజు, మహర్షి వచ్చిన విషయాన్ని గమనించలేదు.
కుంభోద్భూతిః సంభృతక్రోధభారః
స్తబ్ధాత్మా త్వం హస్తిభూయం భజేతి |
శప్త్వాఽథైనం ప్రత్యగాత్ సోఽపి లేభే
హస్తీంద్రత్వం త్వత్స్మృతివ్యక్తిధన్యమ్ || ౨౬-౨ ||
ఓ ప్రభూ! కుంభం నుంచి జన్మించినవాడిగా ప్రసిద్ధుడైన అగస్త్య మహర్షి, రాజు తనను పట్టించుకోలేదని భావించి కోపానికి గురయ్యాడు. అతనికి “నీవు ఏనుగు రూపాన్ని పొందుదువు” అని శాపం ఇచ్చాడు. ఆ తరువాత మహర్షి అక్కడి నుంచి వెళ్లిపోయాడు. అయితే నీ భక్తుడైన ఇంద్రద్యుమ్నుడికి ఆ శాపం కూడా చివరకు అనుగ్రహంగానే మారింది. అతడు గజేంద్రుడిగా జన్మించినప్పటికీ, నీ పూర్వస్మరణ అతని హృదయంలో నిలిచి ఉంది.
దుగ్ధాంభోధేర్మధ్యభాజి త్రికూటే
క్రీడన్ శైలే యూథపోఽయం వశాభిః |
సర్వాన్ జంతూనత్యవర్తిష్ట శక్త్యా
త్వద్భక్తానాం కుత్ర నోత్కర్షలాభః || ౨౬-౩ ||
ఓ గురువాయూరప్పా! పాలసముద్రం మధ్యలో ఉన్న త్రికూట పర్వతం మీద గజేంద్రుడు తన ఏనుగుల మందతో కలిసి ఆనందంగా విహరిస్తూ ఉండేవాడు. అతడు ఆ ఏనుగుల సమూహానికి నాయకుడిగా ఉండేవాడు. తన శక్తి, బలంతో అక్కడి ఇతర జంతువులన్నింటికంటే గొప్పవాడిగా జీవించాడు. నీ భక్తులకు ఎక్కడ ఉన్నా ఉన్నత స్థానం లభించకుండా ఉంటుందా? నీ భక్తి అతనికి గజరాజు వంటి మహత్తర స్థితిని ప్రసాదించింది.
స్వేన స్థేమ్నా దివ్యదేశత్వశక్త్యా
సోఽయం ఖేదానప్రజానన్ కదాచిత్ |
శైలప్రాంతే ఘర్మతాంతః సరస్యాం
యూథైః సార్ధం త్వత్ప్రణున్నోఽభిరేమే || ౨౬-౪ ||
ఓ ప్రభూ! తన అపారమైన బలం, దివ్యమైన ఆ ప్రాంతం యొక్క మహిమ కారణంగా గజేంద్రుడు ఎలాంటి అలసటను అనుభవించకుండా ఆనందంగా జీవించేవాడు. ఒకరోజు ఎండవేడిమికి అలసిపోయి, తన ఏనుగుల మందతో కలిసి పర్వతం సమీపంలోని ఒక అందమైన సరస్సులోకి ప్రవేశించాడు. అక్కడ నీ సంకల్పంతో అతడు తన ఏనుగుల సమూహంతో కలిసి ఆనందంగా జలక్రీడలు చేశాడు.
హూహూస్తావద్దేవలస్యాపి శాపా-
-ద్గ్రాహీభూతస్తజ్జలే వర్తమానః |
జగ్రాహైనం హస్తినం పాదదేశే
శాంత్యర్థం హి శ్రాంతిదోఽసి స్వకానామ్ || ౨౬-౫ ||
ఓ ప్రభూ! ఆ సరస్సులో హూహూ అనే గంధర్వుడు, దేవల మహర్షి శాపం వల్ల మొసలి రూపంలో నివసిస్తూ ఉండేవాడు. గజేంద్రుడు సరస్సులోకి ప్రవేశించినప్పుడు, ఆ మొసలి అతని కాలును గట్టిగా పట్టుకుంది. తన భక్తులకు కలిగే బాధకు చివరికి శాంతి కలిగించేవాడవైన నీవు, గజేంద్రుడి జీవితంలో ఈ సంఘటనను కూడా నీ దర్శనానికి దారితీసే మార్గంగా మార్చావు.
త్వత్సేవాయా వైభవాద్దుర్నిరోధం
యుద్ధ్యంతం తం వత్సరాణాం సహస్రమ్ |
ప్రాప్తే కాలే త్వత్పదైకాగ్ర్యసిద్ధ్యై
నక్రాక్రాంతం హస్తివర్యం వ్యధాస్త్వమ్ || ౨౬-౬ ||
ఓ ప్రభూ! గజేంద్రుడు తన అపారమైన బలంతో మొసలితో పోరాడాడు. ఆ పోరాటం వెయ్యి సంవత్సరాల పాటు కొనసాగింది. గజేంద్రుడి బలం క్రమంగా తగ్గిపోయినా, మొసలికి మాత్రం నీటి వాతావరణంలో మరింత బలం లభించింది. చివరకు గజేంద్రుడు తన శక్తితో ఈ ప్రమాదం నుంచి బయటపడలేనని గ్రహించాడు. అప్పుడు అతని మనస్సు పూర్తిగా నీ పాదాలపై ఏకాగ్రమైంది. తన భక్తుడిని నీ పాదాల దగ్గరకు చేర్చడానికి నీవు ఆ సమయాన్ని అనుగ్రహంగా మార్చావు.
ఆర్తివ్యక్తప్రాక్తనజ్ఞానభక్తిః
శుండోత్ క్షిప్తైః పుండరీకైః సమర్చన్ |
పూర్వాభ్యస్తం నిర్విశేషాత్మనిష్ఠం
స్తోత్రశ్రేష్ఠం సోఽన్వగాదీత్ పరాత్మన్ || ౨౬-౭ ||
ఓ పరమాత్మా! తీవ్రమైన ఆపదలో చిక్కుకున్న గజేంద్రుడి అంతరంగంలో గత జన్మలో ఉన్న జ్ఞానం, భక్తి మళ్లీ మేల్కొన్నాయి. తన తొండంతో తామరపువ్వులను తీసుకుని నీకు సమర్పిస్తూ, తన పూర్వజన్మలో అభ్యసించిన నిర్గుణ పరబ్రహ్మాన్ని స్తుతించే మహత్తర స్తోత్రాన్ని పఠించాడు. తనను రక్షించగలది తన బలం కాదని, నీవొక్కడివేనని పూర్తిగా గ్రహించి నీ శరణు పొందాడు.
శ్రుత్వా స్తోత్రం నిర్గుణస్థం సమస్తం
బ్రహ్మేశాద్యైర్నాహమిత్యప్రయాతే |
సర్వాత్మా త్వం భూరికారుణ్యవేగాత్
తార్క్ష్యారూఢః ప్రేక్షితోఽభూః పురస్తాత్ || ౨౬-౮ ||
ఓ సర్వాత్మా! గజేంద్రుడు చేసిన ఆ నిర్గుణ పరబ్రహ్మ స్తోత్రాన్ని నీవు ఆలకించావు. బ్రహ్మ, శివుడు మొదలైన దేవతలు కూడా వెంటనే రక్షించలేని పరిస్థితిలో, “నేనే అతన్ని రక్షించాలి” అనే అపారమైన కరుణతో నీవు వెంటనే గరుడవాహనంపై అధిరోహించి అతని ముందు ప్రత్యక్షమయ్యావు.
హస్తీంద్రం తం హస్తపద్మేన ధృత్వా
చక్రేణ త్వం నక్రవర్యం వ్యదారీః |
గంధర్వేఽస్మిన్ ముక్తశాపే స హస్తీ
త్వత్సారూప్యం ప్రాప్య దేదీప్యతే స్మ || ౨౬-౯ ||
ఓ ప్రభూ! నీవు నీ దివ్యమైన చేతితో గజేంద్రుడిని పైకి లేపి రక్షించావు. అనంతరం నీ సుదర్శన చక్రంతో మొసలిని సంహరించావు. ఆ మొసలి రూపంలో ఉన్న హూహూ గంధర్వుడు శాపవిముక్తుడయ్యాడు. గజేంద్రుడు కూడా తన పూర్వజన్మ జ్ఞానాన్ని తిరిగి పొంది, నీ అనుగ్రహంతో నీ దివ్యసారూప్యాన్ని పొందుతూ ప్రకాశించాడు.
ఏతద్వృత్తం త్వాం చ మాం చ ప్రగే యో
గాయేత్ సోఽయం భూయసే శ్రేయసే స్యాత్ |
ఇత్యుక్త్వైనం తేన సార్ధం గతస్త్వం
ధిష్ణ్యం విష్ణో పాహి వాతాలయేశ || ౨౬-౧౦ ||
ఓ విష్ణుమూర్తీ! ఓ వాతాలయేశా! గజేంద్రుడి మోక్షకథను, నీ అపారమైన కరుణను, నీ మహిమను ప్రతిరోజూ ఉదయం భక్తితో పఠించే లేదా గానం చేసే వారికి గొప్ప శ్రేయస్సు కలుగుతుందని నీవు అనుగ్రహించావు. ఆ విధంగా గజేంద్రుడిని కూడా వెంట తీసుకుని నీ దివ్యధామానికి వెళ్లిపోయావు.ఓ గురువాయూరప్పా! గజేంద్రుడిని ఆపద నుంచి రక్షించినట్లే, సంసారబంధాలు, భయాలు, కష్టాల నుంచి నన్ను కూడా రక్షించి, నీ పాదసేవను ప్రసాదించు.
ఇతి షడ్వింశదశకం సమాప్తమ్ ||
ఇలాంటి మరిన్ని స్తోత్రాలు, శ్లోకాలు, భక్తి విషయాల కోసం మా వెబ్‌సైట్‌లోని ఇతర పోస్ట్‌లను తప్పక చూడండి.
ఎన్నో స్తోత్రాలు, వాటి అర్థాలు తెలుగులో తెలుసుకోవాలనుకుంటే మన “భారతీయ సంస్కృతి” YouTube ఛానల్‌ను సందర్శించండి. 🙏
