నారాయణీయం 34వ దశకమ్ – శ్రీరామావతారమ్
భగవంతుడైన శ్రీమహావిష్ణువు ధర్మాన్ని స్థాపించడానికి, దుష్టశిక్షణ చేయడానికి, శిష్టులను రక్షించడానికి ధరించిన దివ్య అవతారాలలో శ్రీరామావతారం అత్యంత మహిమాన్వితమైనది. నారాయణీయం చతుస్త్రింశదశకంలో శ్రీరాముని దివ్య జననం, బాల్య విశేషాలు, విశ్వామిత్రునితో ప్రయాణం, తాటక సంహారం, సీతాస్వయంవరం, శివధనుర్భంగం వంటి అద్భుతమైన ఘట్టాలను భక్తిరసంతో వర్ణించారు. సత్యం, ధర్మం, త్యాగం, కర్తవ్యనిష్ఠ, ఆదర్శ జీవనం వంటి ఉన్నత విలువలకు శ్రీరాముడు ప్రతీకగా నిలిచారు. ఆయన జీవితం ప్రతి మనిషికి ధర్మమార్గంలో నడిచేందుకు స్ఫూర్తినిస్తుంది. ఈ పవిత్ర దశకాన్ని భక్తిశ్రద్ధలతో పారాయణం చేస్తూ, శ్రీరామచంద్రుని దివ్య చరిత్రను మనసారా స్మరించుకుందాం. జై శ్రీరామ్!
గీర్వాణైరర్థ్యమానో దశముఖనిధనం కోసలేఽష్వృష్యశృంగే
పుత్రీయామిష్టిమిష్ట్వా దదుషి దశరథక్ష్మాభృతే పాయసాగ్ర్యమ్ |
తద్భుక్త్యా తత్పురంధ్రీష్వపి తిసృషు సమం జాతగర్భాసు జాతో
రామస్త్వం లక్ష్మణేన స్వయమథ భరతేనాపి శత్రుఘ్ననామ్నా || 1 ||
దేవతలు, ఋషులు రావణాసురుని దుష్టత్వం నుండి లోకాలను రక్షించమని పరమాత్మను ప్రార్థించారు. వారి ప్రార్థనను స్వీకరించిన నీవు, దశముఖుడైన రావణుని సంహరించడానికి శ్రీరాముడిగా అవతరించాలనే సంకల్పం చేశావు.అయోధ్యాధిపతి దశరథ మహారాజు పుత్రసంతానం కోసం ఋష్యశృంగ మహర్షి ఆధ్వర్యంలో పుత్రకామేష్టి యాగం నిర్వహించాడు. యజ్ఞఫలంగా లభించిన పవిత్రమైన పాయసాన్ని తన ముగ్గురు భార్యలకు ఇచ్చాడు.ఆ పాయసాన్ని స్వీకరించిన తరువాత, కౌసల్యాదేవికి నీవు శ్రీరాముడిగా, సుమిత్రాదేవికి లక్ష్మణుడు మరియు శత్రుఘ్నుడు, కైకేయీదేవికి భరతుడు జన్మించారు.అలా దేవతల ప్రార్థనను నెరవేర్చడానికి, ఓ భగవంతుడా, నీవు మానవ రూపంలో శ్రీరామావతారాన్ని ధరించావు.
కోదండీ కౌశికస్య క్రతువరమవితుం లక్ష్మణేనానుయాతో
యాతోఽభూస్తాతవాచా మునికథితమనుద్వంద్వశాంతాధ్వఖేదః |
నౄణాం త్రాణాయ బాణైర్మునివచనబలాత్ తాటకాం పాటయిత్వా
లబ్ధ్వాఽస్మాదస్త్రజాలం మునివనమగమో దేవ సిద్ధాశ్రమాఖ్యమ్ || 2 ||
ఓ రామా! నీవు బాల్యంలోనే తండ్రి దశరథుని అనుమతితో, లక్ష్మణునితో కలిసి విశ్వామిత్ర మహర్షి వెంట వెళ్లావు.విశ్వామిత్రుని యజ్ఞాన్ని రాక్షసుల నుండి రక్షించడానికి నీవు తాటక అనే రాక్షసిని సంహరించావు. ఆ తరువాత విశ్వామిత్ర మహర్షి నీకు అనేక దివ్యాస్త్రాలను ప్రసాదించాడు.మునుల యజ్ఞాలకు రక్షణ కల్పిస్తూ, నీవు సిద్ధాశ్రమానికి చేరుకున్నావు.ధర్మాన్ని, ఋషులను, యజ్ఞాలను రక్షించడానికి శ్రీరాముడు తన వీరత్వాన్ని మొదటిసారిగా ప్రదర్శించిన ఘట్టం ఇది.ఇక్కడ రాముని స్వభావంలోని రెండు లక్షణాలు కనిపిస్తాయి — పెద్దల మాటకు విధేయత, ధర్మరక్షణలో అపారమైన ధైర్యం.
మారీచం ద్రావయిత్వా మఖశిరసి శరైరన్యరక్షాంసి నిఘ్నన్
కల్యాం కుర్వన్నహల్యాం పథి పదరజసా ప్రాప్య వైదేహగేహమ్ |
భిందానశ్చాంద్రచూడం ధనురవనిసుతామిందిరామేవ లబ్ధ్వా
రాజ్యం ప్రాతిష్ఠథాస్త్వం త్రిభిరపి చ సమం భ్రాతృవీరైః సదారైః ||3 ||
విశ్వామిత్ర మహర్షి యజ్ఞాన్ని భంగం చేయడానికి వచ్చిన మారీచుడు, ఇతర రాక్షసులను నీవు నీ బాణాలతో తరిమికొట్టి యజ్ఞాన్ని విజయవంతంగా రక్షించావు.తరువాత మిథిలా వైపు ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు, నీ పాదధూళి తగలడంతో శాపవశాత్తూ శిలగా మారిన అహల్యాదేవి తిరిగి తన దివ్యరూపాన్ని పొందింది.తర్వాత జనక మహారాజు సభకు చేరుకున్నావు. అక్కడ మహాదేవుని అపారమైన శివధనుస్సును ఎత్తి విరిచావు.దాంతో జనకుని కుమార్తె, భూమిజ అయిన సీతాదేవిని వివాహం చేసుకున్నావు.తరువాత లక్ష్మణుడు, భరతుడు, శత్రుఘ్నుడు అనే ముగ్గురు సోదరులతో కలిసి, వారి భార్యలతో ఆనందంగా అయోధ్యలో నివసించావు.రామ–సీతల దివ్య దాంపత్యానికి శ్రీకారం చుట్టిన పవిత్రమైన ఘట్టం ఇది.
ఆరుంధానే రుషాంధే భృగుకులతిలకే సంక్రమయ్య స్వతేజో
యాతే యాతోఽస్యయోధ్యాం సుఖమిహ నివసన్ కాంతయా కాంతమూర్తే |
శత్రుఘ్నేనైకదాఽథో గతవతి భరతే మాతులస్యాధివాసం
తాతారబ్ధోఽభిషేకస్తవ కిల విహతః కేకయాధీశపుత్ర్యా || 4||
శివధనుస్సును విరిచిన తరువాత కోపంతో వచ్చిన పరశురాముడు శ్రీరాముని శక్తిని పరీక్షించాడు. చివరికి రాముని దివ్యశక్తిని గ్రహించి, తన తేజస్సును రామునిలో సమర్పించి అక్కడి నుండి వెళ్లిపోయాడు.నీవు సీతాదేవితో కలిసి అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చి సుఖంగా జీవించావు.కొంతకాలానికి భరతుడు, శత్రుఘ్నుడు తమ మేనమామ ఇంటికి వెళ్లారు. ఆ సమయంలో దశరథ మహారాజు నీకు పట్టాభిషేకం చేయాలని నిర్ణయించాడు.అయితే కైకేయీదేవి తనకు దశరథుడు గతంలో ఇచ్చిన వరాలను కోరడంతో పరిస్థితి పూర్తిగా మారిపోయింది.శ్రీరాముని పట్టాభిషేకానికి సిద్ధమైన అయోధ్య, ఒక్కసారిగా వనవాసానికి సిద్ధమవ్వాల్సిన పరిస్థితికి చేరుకుంది.
తాతోక్త్యా యాతుకామో వనమనుజవధూసంయుతశ్చాపధారః
పౌరానారుధ్య మార్గే గుహనిలయగతస్త్వం జటాచీరధారీ |
నావా సంతీర్య గంగామధిపదవి పునస్తం భరద్వాజమారా-
-న్నత్వా తద్వాక్యహేతోరతిసుఖమవసశ్చిత్రకూటే గిరీంద్రే || 5||
తండ్రి దశరథుని మాటను నిలబెట్టడానికి నీవు రాజ్యాన్ని విడిచి అడవికి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నావు.సీతాదేవి, లక్ష్మణులతో కలిసి విల్లంబులు ధరించి వనవాసానికి బయలుదేరావు. అయోధ్య ప్రజలు కూడా నీ వెంట రావడంతో, వారిని తిరిగి పంపించి గుహుని ఆశ్రయానికి చేరుకున్నావు.అక్కడ రాజవస్త్రాలను విడిచిపెట్టి జటలు, చీరలు ధరించి వనవాసి రూపాన్ని స్వీకరించావు.తరువాత గంగానదిని పడవలో దాటి, భరద్వాజ మహర్షిని దర్శించావు. ఆయన సూచన మేరకు చిత్రకూట పర్వతాన్ని చేరుకుని అక్కడ నివసించావు.తండ్రి ఇచ్చిన మాటను నిలబెట్టుకోవడానికి రాజ్యాన్ని సైతం సులభంగా విడిచిపెట్టిన రాముని సత్యనిష్ఠ ఈ ఘట్టంలో ప్రతిఫలిస్తుంది.
శ్రుత్వా పుత్రార్తిఖిన్నం ఖలు భరతముఖాత్ స్వర్గయాతం స్వతాతం
తప్తో దత్త్వాంబు తస్మై నిదధిథ భరతే పాదుకాం మేదినీం చ |
అత్రిం నత్వాఽథ గత్వా వనమతివిపులం దండకం చండకాయం
హత్వా దైత్యం విరాధం సుగతిమకలయశ్చారు భోః శారభంగీమ్ || 6||
భరతుడు చిత్రకూటానికి వచ్చి, దశరథ మహారాజు నీ వియోగదుఃఖంతో మరణించాడని చెప్పినప్పుడు నీవు తీవ్రంగా విచారించావు.తండ్రి కోసం నీటిని సమర్పించి, ఆయనకు తర్పణం చేశావు.భరతుడు రాజ్యాన్ని స్వీకరించమని కోరినప్పటికీ, తండ్రి మాటను నిలబెట్టడం కోసం నీవు అయోధ్యకు తిరిగి రాలేదు. నీకు బదులుగా రాజ్యాన్ని పాలించడానికి నీ పాదుకలను భరతునికి అప్పగించావు.తరువాత అత్రి మహర్షిని దర్శించి, దండకారణ్యంలోకి ప్రవేశించావు.అక్కడ విరాధాసురుని సంహరించి, అతనికి కూడా శాపవిమోచనం కలిగించావు. అనంతరం శరభంగ మహర్షిని దర్శించి ఆయనకు కూడా పరమగతిని ప్రసాదించావు.రాముని పాదుకలను సింహాసనంపై ఉంచి భరతుడు రాజ్యాన్ని పాలించడం, రాముని రాజ్యాధికారంపై ఉన్న ధర్మబద్ధమైన హక్కును మరియు సోదరుల మధ్య ఉన్న అపూర్వమైన ప్రేమను తెలియజేస్తుంది.
నత్వాఽగస్త్యం సమస్తాశరనికరసపత్రాకృతిం తాపసేభ్యః
ప్రత్యశ్రౌషీః ప్రియైషీ తదను చ మునినా వైష్ణవే దివ్యచాపే |
బ్రహ్మాస్త్రే చాపి దత్తే పథి పితృసుహృదం వీక్ష్య భూయో జటాయుం
మోదాద్గోదాతటాంతే పరిరమసి పురా పంచవట్యాం వధూట్యా || 7 ||
నీవు మహర్షి అగస్త్యుని దర్శించి ఆయన ఆశీర్వాదాన్ని పొందావు. అక్కడి ఋషులకు రాక్షసుల నుండి రక్షణ కల్పిస్తానని వాగ్దానం చేశావు.అగస్త్య మహర్షి నీకు వైష్ణవ ధనుస్సును, బ్రహ్మాస్త్రంతో పాటు అనేక దివ్యాస్త్రాలను ప్రసాదించాడు.అడవిలో ప్రయాణిస్తున్నప్పుడు నీ తండ్రి దశరథునికి ప్రియమైన మిత్రుడైన జటాయువును కలుసుకున్నావు.తరువాత సీతాదేవితో కలిసి గోదావరి నదీ తీరంలోని పంచవటిలో ఆనందంగా నివసించావు.అక్కడి ప్రకృతి సౌందర్యం మధ్య రామ–సీత–లక్ష్మణుల వనవాస జీవితం ప్రశాంతంగా సాగింది.కానీ ఆ ప్రశాంతమైన పంచవటి త్వరలోనే రామాయణంలోని అత్యంత కీలకమైన సంఘటనలకు వేదికగా మారబోతోంది.
ప్రాప్తాయాః శూర్పణఖ్యా మదనచలధృతేరర్థనైర్నిః సహాత్మా
తాం సౌమిత్రౌ విసృజ్య ప్రబలతమరుషా తేన నిర్లూననాసామ్ |
దృష్ట్వైనాం రుష్టచిత్తం ఖరమభిపతితం దుషణం చ త్రిమూర్ధం
వ్యాహింసీరాశరానప్యయుతసమధికాంస్తత్క్షణాదక్షతోష్మా || 8 ||
పంచవటిలో ఉన్నప్పుడు శూర్పణఖ రాముని చూసి ఆకర్షితురాలై, తనను వివాహం చేసుకోవాలని కోరింది.రాముడు ఆమె కోరికను తిరస్కరించాడు. తరువాత ఆమె సీతాదేవిని హాని చేయడానికి ప్రయత్నించగా, లక్ష్మణుడు ఆమెను అడ్డుకుని ఆమె ముక్కు, చెవులను కోశాడు.ఈ సంఘటనతో కోపోద్రిక్తమైన శూర్పణఖ తన సోదరులైన ఖరుడు, దూషణుడు తదితర రాక్షసులను రామునిపైకి పంపింది.అప్పుడు నీవు అపారమైన వీరత్వంతో యుద్ధం చేసి, ఖరుడు, దూషణుడు మరియు అనేక రాక్షసులను సంహరించావు.ధర్మాన్ని, సీతాదేవిని రక్షించడానికి రాముని శౌర్యం ఈ ఘట్టంలో మహత్తరంగా వెలుగొందింది.
సోదర్యాప్రోక్తవార్తావివశదశముఖాదిష్టమారీచమాయా-
సారంగం సారసాక్ష్యా స్పృహితమనుగతః ప్రావధీర్బాణఘాతమ్ |
తన్మాయాక్రందనిర్యాపితభవదనుజాం రావణస్తామహార్షీ-
-త్తేనార్తోఽపి త్వమంతః కిమపి ముదమధాస్తద్వధోపాయలాభాత్ || 9 ||
ఖరుడు, దూషణుడు సంహరించబడ్డారని శూర్పణఖ రావణునికి తెలియజేసింది. దాంతో కోపంతో ఉన్న రావణుడు సీతాదేవిని అపహరించాలని సంకల్పించాడు.అతడు మారీచుని సహాయంతో ఒక అద్భుతమైన బంగారు జింక రూపాన్ని సృష్టించాడు.ఆ అందమైన జింకను చూసిన సీతాదేవి దానిని పొందాలని కోరింది. సీత కోరికను తీర్చడానికి నీవు ఆ మాయామృగాన్ని వెంబడించి, చివరకు నీ బాణంతో సంహరించావు.మరణించే సమయంలో మారీచుడు రాముని స్వరాన్ని అనుకరిస్తూ “హా సీతా! హా లక్ష్మణా!” అని అరిచాడు.ఆ అరుపు విని సీతాదేవి ఆందోళన చెందింది. ఆమె కోరిక మేరకు లక్ష్మణుడు కూడా రాముని కోసం బయలుదేరాడు.ఈ అవకాశాన్ని ఉపయోగించుకుని రావణుడు సీతాదేవిని అపహరించాడు.సీతను అపహరించిన విషయం తెలిసినప్పటికీ, భగవంతుడైన రాముని అంతరంగంలో ఒక గంభీరమైన సంకల్పం ఏర్పడింది — రావణ సంహారానికి, ధర్మస్థాపనకు ఇదే మార్గం అని.
భూయస్తన్వీం విచిన్వన్నహృత దశముఖస్త్వద్వధూం మద్వధేనే-
-త్యుక్త్వా యాతే జటాయౌ దివమథ సుహృదః ప్రాతనోః ప్రేతకార్యమ్ |
గృహ్ణానం తం కబంధం జఘనిథ శబరీం ప్రేక్ష్య పంపాతటే త్వం
సంప్రాప్తో వాతసూనుం భృశముదితమనాః పాహి వాతాలయేశ || 10 ||
సీతాదేవిని వెతుకుతూ నీవు అడవులలో సంచరించావు.రావణుని నుండి సీతను రక్షించడానికి ప్రయత్నించిన జటాయువు తీవ్రంగా గాయపడి నేలపై పడిపోయి, చివరికి నీ సమక్షంలోనే ప్రాణాలను విడిచాడు.జటాయువు నీ తండ్రికి మిత్రుడైనందున, అతన్ని నీ సొంత బంధువులా భావించి, అతనికి స్వయంగా అంత్యక్రియలు నిర్వహించావు.తరువాత నీ మార్గంలో ఎదురైన కబంధాసురుని సంహరించి, అతనికి శాపవిమోచనం కలిగించావు.ఆ తరువాత పంపా సరస్సు తీరానికి చేరుకుని, పరమభక్తురాలైన శబరీని దర్శించావు. ఆమె భక్తిని స్వీకరించి ఆమెకు అనుగ్రహం చేశావు.అక్కడే నీకు వాయుదేవుని కుమారుడైన హనుమంతుడు మొదటిసారి దర్శనమిచ్చాడు.హనుమంతుని దర్శించడంతో నీ హృదయం ఆనందంతో నిండిపోయింది.ఇక్కడితో రామాయణంలోని తదుపరి మహత్తరమైన ఘట్టమైన — శ్రీరామ–హనుమంతుల దివ్యసమ్మేళనం, సుగ్రీవునితో స్నేహం, సీతాన్వేషణ — ప్రారంభమవుతుంది.ఓ వాతాలయేశా! ధర్మస్వరూపుడైన శ్రీరాముని జీవితంలోని ఈ పవిత్ర ఘట్టాలను స్మరించేవారికి సత్యనిష్ఠ, ధర్మబుద్ధి, భక్తి, వినయం, కర్తవ్యనిష్ఠలను ప్రసాదించు. శ్రీరాముని వలె పెద్దల మాటను గౌరవిస్తూ, కష్టాల్లోనూ ధర్మాన్ని విడిచిపెట్టకుండా జీవించే శక్తిని మాకు అనుగ్రహించు.
ఇతి చతుస్త్రింశదశకం సమాప్తమ్ ||
ఇలాంటి మరిన్ని స్తోత్రాలు, శ్లోకాలు, భక్తి విషయాల కోసం మా వెబ్‌సైట్‌లోని ఇతర పోస్ట్‌లను తప్పక చూడండి.
ఎన్నో స్తోత్రాలు, వాటి అర్థాలు తెలుగులో తెలుసుకోవాలనుకుంటే మన “భారతీయ సంస్కృతి” YouTube ఛానల్‌ను సందర్శించండి. 🙏
