చతుర్దశదశకమ్ – కపిలావతారమ్
శ్రీమన్నారాయణీయం పద్నాలుగవ దశకంలో భగవంతుని దివ్య లీలావతారమైన కపిలావతార వృత్తాంతం మరియు కర్దమ ప్రజాపతి తపస్సు, దేవహూతితో అతని వివాహం మొదలైన ఘట్టాలు అత్యంత మనోహరంగా వర్ణించబడ్డాయి. భగవంతుని ఆజ్ఞతో కర్దముడు సృష్టి వృద్ధి కొరకు తపస్సు ఆచరించి స్వామి సాక్షాత్కారాన్ని పొందడం, ఆపై స్వాయంభువ మనువు కుమార్తెయైన దేవహూతిని వివాహమాడి, ఆమె గర్భమునందు సాక్షాత్ శ్రీమహావిష్ణువే కపిలమహర్షిగా అవతరించడం ఈ దశకంలోని ప్రధానాంశం. ఈ పద్నాలుగవ దశకాన్ని భక్తితో పారాయణ చేయడం వల్ల సంసార బంధాల నుండి విముక్తి, పరమాత్మ తత్త్వ జ్ఞానము మరియు బుద్ధి వికాసము లభిస్తాయి. అంతేకాక భయంకరమైన రోగముల సమూహము శీఘ్రముగా నివారించబడుతుంది.
సమనుస్మృతతావకాంఘ్రియుగ్మః
స మనుః పంకజసంభవాంగజన్మా |
నిజమంతరమంతరాయహీనం
చరితం తే కథయన్ సుఖం నినాయ || 1 ||
ఓ గురువాయూరప్పా! పద్మసంభవుడైన బ్రహ్మదేవుని దేహం నుండి జన్మించిన స్వాయంభువ మనువు, ఎప్పుడూ నీ దివ్య పాదాలను స్మరిస్తూ, నీ మహిమలు, దివ్య లీలలను అందరికీ చెబుతూ, తన మన్వంతర పరిపాలనను ఎలాంటి ఆటంకాలు లేకుండా ఆనందంగా గడిపాడు.
సమయే ఖలు తత్ర కర్దమాఖ్యో
ద్రుహిణచ్ఛాయభవస్తదీయవాచా |
ధృతసర్గరసో నిసర్గరమ్యం
భగవంస్త్వామయుతం సమాః సిషేవే || 2 ||
ఆ కాలంలో బ్రహ్మదేవుని ఛాయ నుండి జన్మించిన కర్దమ ప్రజాపతి, తన తండ్రి బ్రహ్మదేవుని ఆజ్ఞ ప్రకారం సృష్టి కార్యాన్ని నిర్వహించడానికి సిద్ధమయ్యాడు. ఆ బాధ్యతను సక్రమంగా నిర్వర్తించేందుకు నీ అనుగ్రహం పొందాలనే సంకల్పంతో, సహజంగానే అత్యంత రమణీయమైన నీ దివ్య స్వరూపాన్ని ధ్యానిస్తూ, పదివేల సంవత్సరాల పాటు ఘోర తపస్సు చేసి నిన్ను ఆరాధించాడు.
గరుడోపరి కాలమేఘకమ్రం
విలసత్కేళిసరోజపాణిపద్మమ్ |
హసితోల్లసితాననం విభో త్వం
వపురావిష్కురుషే స్మ కర్దమాయ || 3 ||
ఓ సర్వవ్యాపకుడా! కర్దముని తపస్సుకు ప్రసన్నుడైన నీవు, గరుత్మంతునిపై అధిరోహించి అతనికి ప్రత్యక్షమయ్యావు. ప్రళయకాలంలోని నల్లని మేఘంలా శ్యామలంగా ప్రకాశిస్తూ, నీ కమలహస్తాలలో లీలాకమలాన్ని ధరించి, మృదువైన చిరునవ్వుతో వెలిగే దివ్యముఖారవిందంతో, నీ అపూర్వమైన దివ్యమంగళ స్వరూపాన్ని అతనికి దర్శింపజేశావు.
స్తువతే పులకావృతాయ తస్మై
మనుపుత్రీం దయితాం నవాపి పుత్రీః |
కపిలం చ సుతం స్వమేవ పశ్చాత్
స్వగతిం చాప్యనుగృహ్య నిర్గతోఽభూః || 4||
నిన్ను దర్శించి పరమానందంతో శరీరమంతా పులకించి నిన్ను స్తుతిస్తున్న కర్దమునితో నీవు ఇలా అన్నావు: “స్వాయంభువ మనువు కుమార్తె దేవహూతి నీ భార్య అవుతుంది. మీ ఇద్దరికీ తొమ్మిది మంది కుమార్తెలు జన్మిస్తారు. ఆ తర్వాత నేనే కపిల మహర్షి రూపంలో మీ కుమారుడిగా అవతరిస్తాను. చివరికి నీకు మోక్షం కూడా లభిస్తుంది.” అని అనుగ్రహించి, అనంతరం అక్కడి నుండి అంతర్ధానమయ్యావు.
స మనుః శతరూపయా మహిష్యా
గుణవత్యా సుతయా చ దేవహూత్యా |
భవదీరితనారదోపదిష్టః
సమగాత్ కర్దమమాగతిప్రతీక్షమ్ || 5 ||
ఆ తర్వాత స్వాయంభువ మనువు, తన భార్య శతరూపతో పాటు, సద్గుణవతియైన తన కుమార్తె దేవహూతిని తీసుకుని, నీ ప్రేరణతో నారదమహర్షి ఇచ్చిన ఉపదేశాన్ని అనుసరించి, తన వద్దకు వారు వస్తారని ఎదురుచూస్తున్న కర్దమ ప్రజాపతి ఆశ్రమానికి వెళ్లాడు.
మనునోపహృతాం చ దేవహూతిం
తరుణీరత్నమవాప్య కర్దమోఽసౌ |
భవదర్చననిర్వృతోఽపి తస్యాం
దృఢశుశ్రూషణయా దధౌ ప్రసాదమ్ || 6 ||
స్వాయంభువ మనువు తన కుమార్తె దేవహూతిని కర్దమ ప్రజాపతికి వివాహం చేశాడు. కన్యారత్నమైన ఆ దేవహూతిని భార్యగా పొందిన కర్దముడు, ఎప్పుడూ నీ ఆరాధనలోనే ఆనందంగా ఉన్నప్పటికీ, దేవహూతి తనపై చూపించిన అపారమైన పతిభక్తికి, వినయానికి, ప్రేమతో చేసిన సేవలకు ఎంతో సంతోషించి, ఆమెపై తన అనుగ్రహాన్ని కురిపించాడు.
స పునస్త్వదుపాసనప్రభావా-
–ద్దయితాకామకృతే కృతే విమానే |
వనితాకులసంకులో నవాత్మా
వ్యహరద్దేవపథేషు దేవహూత్యా || 7 ||
నీ ఉపాసన వల్ల లభించిన దివ్యశక్తితో, కర్దమ ప్రజాపతి తన ప్రియమైన భార్య కోరికను తీర్చడానికి ఒక అద్భుతమైన దివ్య విమానాన్ని సృష్టించాడు. ఆ విమానం అనేక సుందరీమణులతో అలంకరించబడి ఉండేది. తరువాత కర్దముడు దేవహూతితో కలిసి దేవతలు సంచరించే ఆకాశ మార్గాలలో ఆ దివ్య విమానంలో ఎంతో వైభవంగా విహరించాడు.
శతవర్షమథ వ్యతీత్య సోఽయం
నవ కన్యాః సమవాప్య ధన్యరూపాః |
వనయానసముద్యతోఽపి కాంతా-
–హితకృత్ త్వజ్జననోత్సుకో న్యవాత్సీత్ || 8 ||
అలా నూరు సంవత్సరాలు గడిచిన తరువాత, కర్దముడు మరియు దేవహూతికి ఎంతో శుభలక్షణాలు కలిగిన తొమ్మిది మంది కుమార్తెలు జన్మించారు. ఆ తర్వాత తన నియమం ప్రకారం తపస్సు కోసం అడవికి వెళ్లాలని నిర్ణయించుకున్నప్పటికీ, తన భార్యకు మేలు చేయాలనే ఉద్దేశంతో, అలాగే నీవు తన కుమారుడిగా జన్మించబోతున్నావనే ఆనందకరమైన ఎదురుచూపుతో, మరికొంత కాలం గృహంలోనే ఉండిపోయాడు.
నిజభర్తృగిరా భవన్నిషేవా-
–నిరతాయామథ దేవ దేవహూత్యామ్ |
కపిలస్త్వమజాయథా జనానాం
ప్రథయిష్యన్ పరమాత్మతత్త్వవిద్యామ్ || 9 ||
ఓ దేవా! తన భర్త కర్దముని మాటలను శిరసావహించి, ఎల్లప్పుడూ నీ సేవలోనే నిమగ్నమై ఉన్న దేవహూతి గర్భంలో నీవు కపిల మహర్షిగా అవతరించావు. లోకంలోని ప్రజలకు పరమాత్మ తత్త్వాన్ని, మోక్షమార్గాన్ని తెలియజేసే సాంఖ్యయోగ విద్యను బోధించి ప్రపంచానికి ప్రసిద్ధి చేయడానికే ఈ అవతారం స్వీకరించావు.
వనమేయుషి కర్దమే ప్రసన్నే
మతసర్వస్వముపాదిశన్ జనన్యై |
కపిలాత్మక వాయుమందిరేశ
త్వరితం త్వం పరిపాహి మాం గదౌఘాత్ || 10 ||
నీ అనుమతితో కర్దమ ప్రజాపతి సన్యాసం స్వీకరించి అడవికి వెళ్లిన తరువాత, నీవు కపిల మహర్షి స్వరూపంలో నీ తల్లియైన దేవహూతికి సమస్త వేదాంత సారమైన పరమాత్మ తత్త్వాన్ని, సాంఖ్యయోగ జ్ఞానాన్ని ఎంతో కరుణతో ఉపదేశించావు. ఓ కపిల మహర్షి స్వరూపుడా! ఓ గురువాయూరప్పా! అలాగే నా శారీరక, మానసిక రోగాలన్నింటి నుండి నన్ను త్వరగా రక్షించుము.
ఇతి చతుర్దశదశకం సమాప్తమ్
ఇలాంటి మరిన్ని స్తోత్రాలు, శ్లోకాలు, భక్తి విషయాల కోసం మా వెబ్సైట్లోని ఇతర పోస్ట్లను తప్పక చూడండి.
ఎన్నో స్తోత్రాలు, వాటి అర్థాలు తెలుగులో తెలుసుకోవాలనుకుంటే మన “భారతీయ సంస్కృతి” YouTube ఛానల్ను సందర్శించండి. 🙏
